నిఫా వైరస్: గబ్బిలాల నీడలో మృత్యువు
నిఫా వైరస్ అనేది పారామిక్సోవిరిడే కుటుంబానికి చెందిన 'హెనిపావైరస్' జాతికి చెందిన ఒక ప్రాణాంతక ఆర్ఎన్ఏ వైరస్. ఇది మొదటిసారిగా 1998-99లో మలేషియాలోని 'సుంగై నిపా' అనే గ్రామంలో పందుల పెంపకందారులలో వెలుగుచూసింది, అందుకే దీనికి ఆ పేరు వచ్చింది. అప్పట్లో వందలాది మంది మరణించగా, లక్షలాది పందులను చంపాల్సి వచ్చింది.
భారతదేశంలో దీని ప్రస్థానం 2001లో పశ్చిమ బెంగాల్లోని సిలిగురిలో ప్రారంభమైంది. అప్పట్లో నిఫా వైరస్ 66 మందికి సోకగా మరణాల రేటు దాదాపు 70 శాతానికి పైగా నమోదై, వైద్య లోకాన్ని విస్మయానికి గురిచేసింది. అంటే వ్యాది సోకిన వారిలో 45 మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారు. 2007లో మరోసారి ఐదుగురు చనిపోయారు. సుదీర్ఘ విరామం తర్వాత మళ్ళీ ఇప్పుడు కేసులు నమోదు కావడం, పొరుగున ఉన్న బంగ్లాదేశ్లో తరచూ కేసులు రావడం ఆందోళన కలిగిస్తోంది.
ఇది కేవలం ఒక ప్రాంతానికో, దేశానికో పరిమితం కాకుండా, గబ్బిలాల వలసల ద్వారా ఆగ్నేయాసియా దేశాలన్నిటికీ ముప్పుగా పరిణమించింది. ముఖ్యంగా భారతదేశం, బంగ్లాదేశ్లలో ఈ వైరస్ పదేపదే కనిపిస్తూ, ప్రజారోగ్య వ్యవస్థకు సవాలుగా మారుతోంది.
జూనోటిక్ వ్యాప్తి - గబ్బిలాల నుండి మనుషులకు ప్రయాణం
నిఫా ఒక 'జూనోటిక్' వైరస్, అంటే జంతువుల నుండి మనుషులకు సంక్రమిస్తుంది. దీనికి ప్రకృతిసిద్ధమైన ఆవాసం 'టెరోపస్' జాతికి చెందిన పండ్ల గబ్బిలాలు. ఆశ్చర్యకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఈ వైరస్ గబ్బిలాల్లో ఉన్నప్పటికీ వాటికి ఎటువంటి హాని చేయదు, కానీ మనుషులకు సోకినప్పుడు మాత్రం అది విలయతాండవం చేస్తుంది. గబ్బిలాలు సగం తిని వదిలేసిన పండ్లను (ముఖ్యంగా జామ, మామిడి) మనుషులు తినడం వల్ల లేదా గబ్బిలాలు లాలాజలం, మూత్రం కలిసిన తాటి/ఖర్జూర కల్లును నేరుగా సేవించడం వల్ల ఈ వైరస్ మానవ శరీరంలోకి ప్రవేశిస్తుంది. ఒక్కసారి మనిషికి సోకిన తర్వాత, అది వారి శ్వాస నాళాల ద్వారా లేదా శారీరక ద్రవాల ద్వారా (లాలాజలం, రక్తం) ఇతర మనుషులకు వేగంగా వ్యాపిస్తుంది. దీనివల్ల ఇది ఒక చిన్న క్లస్టర్ నుండి పెద్ద ఎపిడెమిక్గా మారే ప్రమాదం ఉంది.
బెంగాల్ నర్సు మరణం - క్లినికల్ కోణంలో విశ్లేషణ
ఇటీవల పశ్చిమ బెంగాల్లో 25 ఏళ్ల నర్సు మరణం నిఫా వైరస్ 'లాంగ్ టర్మ్' ప్రభావాలను చర్చకు తెచ్చింది. వైరస్ సోకిన 30 రోజుల తర్వాత, ఆమె నిఫా నెగటివ్ అని తేలినప్పటికీ మరణించడం వెనుక ఉన్న వైద్య కారణం 'సెకండరీ బ్యాక్టీరియల్ ఇన్ఫెక్షన్', 'మల్టీ ఆర్గాన్ ఫెయిల్యూర్'. నిఫా వైరస్ శరీరంలోని రోగనిరోధక వ్యవస్థను పూర్తిగా ధ్వంసం చేస్తుంది. సుదీర్ఘ కాలం పాటు ఐసీయూలో వెంటిలేటర్ మీద ఉండటం వల్ల రోగి ఊపిరితిత్తులు బలహీనపడతాయి. నర్సు విషయంలో కూడా అదే జరిగింది. వైరస్ శరీరం నుండి వెళ్ళిపోయినా, అది చేసిన నష్టంవల్ల ఆమెకు తీవ్రమైన న్యూమోనియా సోకింది. చివరికి గుండెపోటు రావడానికి ప్రధాన కారణం వైరస్ కలిగించిన ఇన్ఫ్లమేషన్, సుదీర్ఘమైన 'కోమా' స్థితికి కారణమైంది. ఇది వైరస్ యొక్క తీవ్రతను, అది కలిగించే శాశ్వత నష్టాన్ని సూచిస్తుంది.
వైరస్ దాడి చేసే విధానం
నిఫా వైరస్ శరీరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత అది రక్తప్రవాహం ద్వారా కీలక అవయవాలకు చేరుకుంటుంది. దీని ప్రధాన లక్ష్యం ఊపిరితిత్తులు, మెదడు. శ్వాసకోశ వ్యవస్థలో ఇది తీవ్రమైన 'అక్యూట్ రెస్పిరేటరీ డిస్ట్రెస్ సిండ్రోమ్' కలిగిస్తుంది, దీనివల్ల రోగికి ఊపిరి తీసుకోవడం కష్టమవుతుంది. అంతకంటే ప్రమాదకరమైన విషయం ఏమిటంటే, ఇది రక్తం-మెదడు అవరోధాన్ని, దాటి కేంద్ర నాడీ వ్యవస్థపై దాడి చేస్తుంది. దీనివల్ల మెదడు వాపు సంభవిస్తుంది. ఫలితంగా రోగికి తీవ్రమైన తలనొప్పి, మూర్ఛలు, గందరగోళం ఏర్పడి చివరకు ప్రాణాంతకమైన కోమాలోకి వెళ్తారు. ఈ రెండింటి కలయిక వల్లనే నిఫా మరణాల రేటు కోవిడ్-19 కంటే కొన్ని వందల రెట్లు ఎక్కువగా ఉంటుంది.
లక్షణాలు, వ్యాధి నిర్ధారణలో సవాళ్లు
నిఫా వైరస్ లక్షణాలు ప్రారంభంలో చాలా సాధారణంగా ఉంటాయి, ఇది వైద్యులను సైతం తప్పుదారి పట్టించవచ్చు. జ్వరం, గొంతు నొప్పి, కండరాల నొప్పులు వంటివి 'ఇన్ఫ్లుయెంజా' లాగా అనిపిస్తాయి. కానీ 24 నుండి 48 గంటల్లోనే లక్షణాలు తీవ్రమవుతాయి. రోగికి ఊపిరి అందకపోవడం, విపరీతమైన నీరసం రావడం జరుగుతుంది. వ్యాధి నిర్ధారణకు 'ఆర్టి -పిసిఆర్’ పరీక్ష కీలకం. రోగి యొక్క గొంతు స్వాబ్, రక్తం, మూత్రం లేదా మెదడు వెన్నెముక ద్రవం నుండి వైరస్ జన్యువులను గుర్తిస్తారు. అయితే, ప్రారంభ దశలో వైరల్ లోడ్ తక్కువగా ఉన్నప్పుడు నెగటివ్ వచ్చే అవకాశం ఉండటం వల్ల, అనుమానిత రోగులను కనీసం 21 రోజుల పాటు నిశితంగా గమనించాల్సి ఉంటుంది.
చికిత్స, వ్యాక్సిన్ కొరత
ప్రస్తుతానికి నిఫా వైరస్కు ప్రపంచంలో ఎక్కడా లైసెన్స్ పొందిన వ్యాక్సిన్ లేదా నిర్దిష్టమైన యాంటీ-వైరల్ మందులు అందుబాటులో లేవు. కేవలం 'సపోర్టివ్ కేర్' మాత్రమే రోగిని రక్షించే మార్గం. అంటే, జ్వరాన్ని తగ్గించడం, శ్వాస తీసుకోవడానికి వెంటిలేటర్ వాడటం మెదడు వాపును తగ్గించే మందులు ఇవ్వడం. కొన్ని సందర్భాల్లో 'రిబావిరిన్' వంటి మందులు వాడినప్పటికీ, వాటి ప్రభావంపై సరైన ఆధారాలు లేవు. మోనోక్లోనల్ యాంటీబాడీస్ (m102.4) చికిత్స ప్రస్తుతం ప్రయోగాత్మక దశలో ఉంది. అందువల్ల, నిఫా విషయంలో "నివారణే మందు" అనే సూత్రం అక్షరాలా వర్తిస్తుంది. ఒక్కసారి ఇన్ఫెక్షన్ తీవ్రమైతే, వైద్యుల చేతుల్లో కూడా పెద్దగా ఏమీ ఉండదు.
కేరళ మోడల్ - కంటైన్మెంట్, సర్వైలెన్స్
భారతదేశంలో నిఫా నియంత్రణలో కేరళ ఒక ఆదర్శవంతమైన నమూనాను సృష్టించింది. 2018లో నిఫా వెలుగుచూసినప్పుడు కేరళ ప్రభుత్వం అనుసరించిన 'కాంటాక్ట్ ట్రేసింగ్' ప్రపంచ ప్రశంసలు పొందింది. ఒక్క రోగికి సోకితే, వారితో సంబంధం ఉన్న వేలాది మందిని గుర్తించి, క్వారంటైన్ చేయడం ద్వారా వైరస్ గొలుసును తెంచగలిగారు. పశ్చిమ బెంగాల్ విషయంలో కూడా కేంద్ర ఆరోగ్య మంత్రిత్వ శాఖ ఇప్పుడు అదే స్థాయి నిఘాను పెంచింది. వందకు పైగా కాంటాక్టులను గుర్తించడం, వారిని ఐసోలేషన్లో ఉంచడం వల్ల వైరస్ పశ్చిమ బెంగాల్లోని ఇతర ప్రాంతాలకు వ్యాపించకుండా అడ్డుకోగలిగారు. ఈ అప్రమత్తతే నిఫా నియంత్రణలో అతిపెద్ద ఆయుధం.
పర్యావరణ అంశాలు
నిఫా వైరస్ పదేపదే ఎందుకు వస్తోంది? అనే ప్రశ్నకు సమాధానం మన పర్యావరణ మార్పుల్లోనే ఉంది. అడవుల నరికివేత వల్ల గబ్బిలాల సహజ ఆవాసాలు దెబ్బతింటున్నాయి. ఆహారం కోసం అవి మనుషులు నివసించే తోటలు, పంట పొలాల మీద ఆధారపడుతున్నాయి. వాతావరణ మార్పుల వల్ల గబ్బిలాల్లో ఒత్తిడి పెరిగి, అవి ఎక్కువ మొత్తంలో వైరస్ను విసర్జిస్తాయి. ముఖ్యంగా చలికాలంలో తాటి కల్లు సేకరించే సమయంలో గబ్బిలాల ఉనికి ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల 'స్పిల్ఓవర్' సంఘటనలు పెరుగుతున్నాయి. అడవులను కాపాడుకోవడం, వన్యప్రాణులతో దూరాన్ని పాటించడం ద్వారానే ఇటువంటి వైరస్ల నుండి మనం రక్షణ పొందగలమని శాస్త్రవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.
సామాజిక అవగాహన, అపోహలు:
నిఫా వైరస్ గురించి సోషల్ మీడియాలో వచ్చే అపోహలు ప్రజల్లో అనవసర భయాన్ని కలిగిస్తున్నాయి. నిఫా గాలి ద్వారా కోవిడ్ లాగా కిలోమీటర్ల దూరం వ్యాపించదు. ఇది కేవలం అతి దగ్గరి సంబంధం ద్వారా మాత్రమే సోకుతుంది. ప్రజలు భయపడకుండా కొన్ని జాగ్రత్తలు పాటించాలి: చెట్ల నుండి రాలిన పండ్లను తినకూడదు, జంతువులు కొరికిన గుర్తులున్న పండ్లను వాడకూడదు, చేతులను తరచుగా శుభ్రం చేసుకోవాలి. ముఖ్యంగా గబ్బిలాలు ఎక్కువగా ఉండే ప్రాంతాల్లో నివసించే వారు కల్లు వంటి పానీయాలను మరిగించి లేదా జాగ్రత్తగా సేకరించినవి మాత్రమే వాడాలి. అపోహలను వీడి, శాస్త్రీయ సమాచారాన్ని నమ్మడమే రక్షణకు తొలిమెట్టు.
నిపుణులు ఏమంటున్నారు?
ఆక్స్ఫర్డ్ యూనివర్సిటీకి చెందిన ప్రముఖ వైరాలజిస్ట్ డాక్టర్ షాహిద్ జమీల్ మాట్లాడుతూ, "భయం వద్దు కానీ అప్రమత్తత ముఖ్యం" అని హెచ్చరించారు. నిపా లక్షణాలు సాధారణ ఫ్లూలాగే మొదలవుతాయని, అందుకే వైద్యులు రోగుల ప్రయాణ చరిత్రను, వారు నివసించే ప్రాంతాలను గమనించాలని సూచించారు.
అశోక యూనివర్సిటీ ప్రొఫెసర్ గౌతమ్ మీనన్ అభిప్రాయం ప్రకారం, "పర్యావరణ మార్పులు, అడవుల నరికివేత వల్ల గబ్బిలాలు మనుషుల ఆవాసాలకు దగ్గరవుతున్నాయి. ఇది వైరస్ స్పిల్ఓవర్ కు దారితీస్తోంది. మనం వ్యాధి వచ్చిన తర్వాత స్పందించడం కంటే, అది రాకుండా ఉండేందుకు పర్యావరణ సమతుల్యతపై దృష్టి పెట్టాలి."
భవిష్యత్తు సన్నద్ధత
పశ్చిమ బెంగాల్ ఉదంతం నిఫా ముప్పు ఇంకా పొంచే ఉందని మనకు గుర్తుచేస్తోంది. ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నిపాను 'ప్రియారిటీ పాథోజెన్'గా ప్రకటించింది, అంటే ఇది ఏ క్షణమైనా మహమ్మారిగా మారే అవకాశం ఉంది.
ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రకారం, నిఫా వైరస్ అత్యంత ప్రమాదకరమైన వ్యాధులలో ఒకటి. దీని మరణాల రేటు 40శాతం నుండి 70శాతం వరకు ఉంటుంది. అంటే ఈ వైరస్ సోకిన ప్రతి 10 మందిలో ఏడుగురు చనిపోయే అవకాశం ఉంది. అందుకే దీనిని 'ప్రాధాన్యత కలిగిన వ్యాధి' గా గుర్తించి, ప్రపంచవ్యాప్తంగా నిఘా పెంచారు.
భవిష్యత్తులో మనం కేవలం వ్యాధి వచ్చినప్పుడు స్పందించడం కాకుండా, 'వన్ హెల్త్' విధానాన్ని అనుసరించాలి. అంటే మనుషుల ఆరోగ్యం, జంతువుల ఆరోగ్యం, పర్యావరణం ఈ మూడింటినీ కలిపి చూడాలి. గబ్బిలాల మీద నిరంతర నిఘా ఉంచడం, కొత్త టీకాల తయారీకి నిధులు కేటాయించడం గ్రామీణ స్థాయిలో వైద్య సౌకర్యాలను మెరుగుపరచడం ద్వారా మాత్రమే మనం 'నిపా' వంటి సైలెంట్ కిల్లర్స్ నుండి ప్రాణాలను కాపాడుకోగలం.