నాడు.. నగరం మునిగిన రాత్రి

చరిత్రలో జరిగిన ఉదాంతాన్ని మరోసారి వర్తమానంలో గుర్తు చేయాలనో ఏమోగానీ, నాటి మూసీ ఉప్పెన మరోసారి భాగ్యనగరాన్ని భయభ్రాంతులకు గురిచేసింది. నాడు సెప్టెంబర్ నెలలో జరిగిన భయానకాన్ని మరోసారి తట్టిలేపుతున్నట్టుగా సరిగా సెప్టెంబర్ నెలలోనే మొన్న 27న మూసీ తన ఆకృతి మార్చుకుని నగరంలోకి చొరబడింది. హైదరాబాద్ లోని పాతనగరపు ఆధునిక జీవనాన్ని అంతో ఇందో స్థంభింప చేసింది. నాడు నగరం మునిగిన రాత్రిని మూసీ ప్రవాహం మరోసారి గుర్తి చేసింది. అసలు నాడు ఏం జరిగింది.

1908, సెప్టెంబర్ మూసీ నది తన ఉగ్రరూపాన్ని చూపిన నెల. హైదరాబాద్ నగరాన్ని మూసీ ముంచేసిన రోజులవి. వేలాది ప్రాణాలను కబళించి, అనేక కట్టడాలను ధ్వంసం చేసి ఒక నగరాన్ని శోకసముద్రంలో ముంచేసిన కాలమది. అప్పటినుంచి 117 ఏళ్ల కాలం గడిచింది. కాని చరిత్ర మళ్లీ తనను తాను గుర్తుచేసుకుంటున్నట్టుంది. ఆ కాలంలో వచ్చిన వరదలా ఈ రోజుల్లోనూ ముసీ మళ్లీ ఉప్పొంగి నగర వీధులను ముంచెత్తుతోంది. ఎడతెరిపి లేకుండా కురిసిన వర్షాలకు హిమాయత్ సాగర్ గేట్లు తెరుచుకోవడంతో ముసీ తన పరిధిని దాటి ప్రవహిస్తోంది. చరిత్ర మరోసారి మన ముందే సజీవంగా మారినట్టుంది.

1908 సెప్టెంబర్‌లో నాటి హైదరాబాద్ దృశ్యం ఒక్కసారిగా మారిపోయింది. జూన్ నుంచి వర్షాలు తక్కువగా కురవడంతో నది ప్రవాహం సాధారణంగానే సాగింది. కానీ సెప్టెంబర్ 26 సాయంత్రం మేఘాలు ఒక్కసారిగా విరుచుకుపడ్డాయి. నగరాన్ని చుట్టుముట్టిన ఆకాశం ఒక్కసారిగా చీలిపోయినట్టె వర్షాన్ని కురిపించింది. మొదట చినుకుల్లా మొదలైన వరుణుడు.. క్షణాల్లోనే అగ్గి వానలా ముంచెత్తాడు. అరగంటసేపు పిడుగుల వాన, తరువాత మళ్లీ చినుకులు, మళ్లీ గర్జనలతో కురిసిన వానకు నగరం వణికిపోయింది. రాత్రి పగలు తేడా లేకుండా కురిసిన వర్షాల దెబ్బకు పరివాహక ప్రాంతాల్లోని చెరువులు అదుపు కోల్పోయి గోడలు దెబ్బతిన్నాయి. పాల్మకూల్, పార్తి చెరువులు ఉప్పొంగి రౌద్రరూపం సంతరించుకున్నాయి. ఉషోదయం కన్ను తెరవకముందే నగరం ఆర్తనాదాలతో నిండిపోయింది. సెప్టెంబర్ 28 తెల్లవారుజాము 2 గంటలకు వరద నీరు నగర రక్షణ గోడలను పడగొట్టింది. 3 గంటలకు గోడలు పగిలి ప్రవాహం నగర వీధుల్లోకి విరుచుకుపడింది. 9 గంటలకు వంతెనలన్నింటినీ వరద మింగేసింది. పురానా పూల్, ముసల్లాం వంతెనలు నిలబడ్డా, ఆఫ్జల్ వంతెన బీభత్సంగా దెబ్బతిన్నది. చాదర్‌ఘాట్ వంతెన కొంత మునిగిపోయింది. నగరం గుండెల్లోని ఇమ్లిబున్ దీవి జలపాతంలో తేలిపోయింది. ఆ నీరు వీధులపై ప్రవహించింది.

ఇక ఉదయం 11 గంటలకు మూసీ తన అత్యధిక స్థాయిని చేరుకుంది. నగర వీధులు 4 కిలోమీటర్ల పరిధిలో ఒకే మైదానంలా మారిపోయాయి. నది అడుగు భాగం నుంచి 40 అడుగుల ఎత్తు వరకు నీరు మునిగింది. ఇళ్ళు పడిపోవడం, వీధులు కొట్టుకుపోవడం, ప్రాణాలు పోవడం.. ఇలా అన్నీ ఒకేసారి జరిగిపోయాయి. ఆ విధ్వంసంలో 15వేల మంది ప్రాణాలు కోల్పోయారని గణాంకాలు చెబుతున్నాయి. ఒక్కమాటలో చెప్పాలంటే నాటి వరద దెబ్బకు హైదరాబాద్ నగరమంతా గాయాల నగరంగా మారిపోయింది. కోల్సావాడి, హుస్సేన్ కుంట, సాహిబ్ గంజ్, చార్ మహల్, ధూల్‌పేట్, కాసర్ ఘాట్, చూడి బజార్ ప్రాంతాలు నీటిలో కొట్టుకుపోయాయి. కోటలు కూలిపడి కాంక్రీటు రాళ్ల శ్మశానాలుగా మారాయి. ఇలా ఒక నగరం తన శిల్పకళను, తన శ్వాసను, తన సంస్కృతిని ఒకే రాత్రిలో కోల్పోయింది.

అయినా ఆ రోదన మధ్యలోనూ మానవత్వం పుట్టుకొచ్చింది. ప్రాణాలు కోల్పోయిన వారి కోసం విలపించిన కన్నీళ్లతో పాటే, తోటివారికి చేయూతనిచ్చిన హృదయాలు కూడా మెరిశాయి. ఇళ్లు కూలిపోయిన వారికి పొరుగువారు తలుపులు తెరిచారు. ఆకలితో విలవిలలాడిన వారికి అన్నం పెట్టారు. శోకసముద్రంలో తేలిపోయిన ఆ నగరంలో సహాయం అనే చిన్నచిన్న పడవలు వెలుగులా దారి చూపించాయి. క్రమంగా ఆ మూసీ ప్రళయం ఒక చరిత్రగా మారినా, ఆ వేదనలో పుట్టిన ఐక్యత మాత్రం ఎప్పటికీ నిలిచిపోయింది. ఇక ఈ రోజు మళ్లీ మూసీ ఉప్పొంగుతోంది. హిమాయత్ సాగర్ గేట్లు తెరుచుకుంటే నగర వీధులు నీటితో నిండిపోతున్నాయి. చారిత్రకంగా ఒక శతాబ్దం క్రితం ఎదురైన విపత్తు మళ్లీ తన నీడను చూపిస్తోంది. కానీ ఇప్పుడు మనకు అప్పటి కన్నా ఎక్కువ అవగాహన ఉంది, సహాయం చేసేందుకు ఎక్కువ చేతులు ఉన్నాయి, రక్షణ కోసం నిర్మాణాలు ఉన్నాయి. చరిత్ర మనకు నేర్పిన పాఠాన్ని మరచిపోకుండా ఉంటే, మూసీ ఎంత ఉగ్రరూపం చూపినా, మన నగరం ఆ గాయాల నుంచి మళ్లీ లేచి నిలబడగలదని నమ్మకం ఉంది.