తెలంగాణ అడవుల్లో ప్రకృతి మలచిన అద్భుతం: పాండవుల గుట్ట

తెలంగాణ నేల మీద ఎన్నో చారిత్రక కట్టడాలు, కోటలు, ఆలయాలు ఉన్నాయి. కానీ, ప్రకృతి స్వయంగా కొన్ని కోట్ల సంవత్సరాల పాటు శ్రమించి చెక్కిన శిల్పంలాంటి ప్రాంతం ఒకటి ఉంది. అదే పాండవుల గుట్ట. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలో, వరంగల్ నగరానికి దరిదాపుల్లో దాగి ఉన్న ఈ 'భూవారసత్వ సంపద' పర్యాటక ప్రేమికులకు ఒక స్వర్గధామం. అమెరికాలోని ఉటా రాష్ట్రంలో ఉన్న ప్రసిద్ధ రాతి తోరణాలను తలపించేలా ఉండే ఈ ప్రాంతం, అటు చరిత్రను, ఇటు సాహసాన్ని ఇష్టపడే వారికి ఒక అపురూపమైన వేదిక.

హిమాలయాల కంటే పురాతనమైన శిలలు

పాండవుల గుట్ట విశిష్టత అది నిన్న మొన్న పుట్టుకొచ్చింది కాకపోవడమే. భౌగోళిక శాస్త్రవేత్తల ప్రకారం, దక్కన్ పీఠభూమిలోని ఈ ఇసుకరాతి కొండలు హిమాలయ పర్వతాల కంటే ఎంతో పురాతనమైనవి. కోట్లాది సంవత్సరాల పాటు గాలి ఒరిపిడికి, వర్షపు ధారలకు ఇక్కడి శిలలు అరిగిపోయి, వింత వింత ఆకృతులలో రూపుదిద్దుకున్నాయి. అందుకే దీనిని తెలంగాణలోనే ఏకైక జియో-హెరిటేజ్ సైట్‌గా గుర్తించారు. ఇక్కడి ఎర్రటి ఇసుకరాతి కొండలు సాయంత్రపు ఎండలో మెరుస్తుంటే, ఒక మాయా ప్రపంచంలో ఉన్న అనుభూతి కలుగుతుంది.

రాతి తోరణం: ప్రకృతి మలచిన 'డెలికేట్ ఆర్చ్'

ఈ క్షేత్రంలో అడుగుపెట్టిన పర్యాటకుని కంటికి మొదటగా విందు చేసేది ఇక్కడి విలక్షణమైన రాతి తోరణం. దీనిని స్థానికంగా 'న్యాచురల్ ఆర్చ్' అని పిలుస్తారు. దీని ప్రత్యేకత ఏమిటంటే, చూసే కోణాన్ని బట్టి దీని రూపం మారిపోతుంది:

ముందు నుండి ఒక పొడవైన మెడ కలిగిన క్రేన్ పక్షిలా కనిపిస్తుంది, వెనుక నుండి ఒక భారీ ప్లాటిపస్ జంతువు తలలా భ్రమింపజేస్తుంది. పక్క నుండి అమెరికాలోని ప్రసిద్ధ 'డెలికేట్ ఆర్చ్' కు నకలులా ఉంటుంది. ఈ తోరణం కింద పడుకుని పైకి చూస్తే, ఆ పైకప్పు ఒక్కోసారి పాము పడగలా, మరోసారి ఆలోచిస్తున్న మానవ ముఖంలా కనిపిస్తూ ప్రకృతి శిల్పకళా నైపుణ్యాన్ని చాటిచెబుతుంది.

మధ్యరాతి యుగపు ఆనవాళ్లు

చారిత్రక కోణంలో చూస్తే, పాండవుల గుట్ట మానవ నాగరికత తొలి అడుగులకు నిలయం. 1990లో పురావస్తు శాఖ అధికారులు కె. రామకృష్ణారావు, ఎస్.ఎస్. రంగాచార్యులు ఈ గుహలను కనుగొనడంతో వీటి ప్రాశస్త్యం వెలుగులోకి వచ్చింది. ఇక్కడ లభించిన ఆధారాల ప్రకారం, మధ్య రాతియుగం అంటే సుమారు 4,000 నుండి 20,500 సంవత్సరాల క్రితమే ఇక్కడ మానవ నివాసాలు ఉండేవి. ఇక్కడి రాతి గోడలు ఒక కాల యంత్రంలా పనిచేసి మనల్ని ఆదిమానవుల కాలానికి తీసుకువెళ్తాయి.

ఆదిమానవుడి ఆర్ట్ గ్యాలరీ

ఇక్కడి గుహలలోని రాతి గోడలపై ఆదిమానవులు గీసిన చిత్రాలు నేటికీ చెక్కుచెదరకుండా ఉండటం ఆశ్చర్యం కలిగిస్తుంది. పులులు, అడవి దున్నలు, జింకలు, బల్లులు, కప్పలు, చేపలు, నెమళ్లు లాంటి వన్యప్రాణి చిత్రాలు నాటి సమృద్ధిగా ఉన్న జీవవైవిధ్యాన్ని సూచిస్తాయి. స్వస్తిక్ చిహ్నాలు, జ్యామితీయ నమూనాలు మనిషికి అప్పట్లోనే ఉన్న ఉన్నతమైన ఆలోచనా విధానాన్ని చాటుతాయి.

ఇక్కడ కనిపించే 'బూమరాంగ్' ఆకృతి చిత్రాలు చాలా ప్రత్యేకం. వేటాడేందుకు వాడే ఈ ఆయుధం, మనం ప్రపంచానికి ఏమి ఇస్తామో అదే తిరిగి మనకు వస్తుందనే ఆధ్యాత్మిక సత్యాన్ని కూడా గుర్తుచేస్తుంది.

స్లాట్ కాన్యన్: తెలంగాణలోని నెవాడా

ట్రెకింగ్ ఇష్టపడే వారికి ఇక్కడి 'స్లాట్ కాన్యన్' ఒక అద్భుతమైన అనుభవం. ఎత్తైన రాళ్ల మధ్య ఉండే ఇరుకైన దారి గుండా వెళ్తుంటే, నెవాడాలోని 'ఫైర్ కాన్యన్'లో ప్రయాణిస్తున్న అనుభూతి కలుగుతుంది. సూర్యకాంతి ఈ ఇరుకైన సందుల గుండా ప్రసరించినప్పుడు, రాళ్ల రంగులు ఎరుపు, బ్రౌన్, పసుపు ఛాయల్లోకి మారుతూ అద్భుతమైన రంగుల విందును అందిస్తాయి. వర్షాకాలంలో ఈ మార్గాల గుండా నీరు ప్రవహిస్తుంటే ఆ దృశ్యం వర్ణనాతీతం.

పురాణ గాథలు: పాండవుల వనవాసం

ఈ గుట్టలకు ఆ పేరు ఊరికే రాలేదు. మహాభారత కాలంలో పాండవులు తమ పన్నెండేళ్ల వనవాస సమయంలో (వన పర్వం) ఈ గుహల్లో కొంతకాలం నివసించారని స్థానికులు బలంగా విశ్వసిస్తారు. ఇక్కడి 'కుంతీ దేవి గుహ' ప్రధాన ఆకర్షణ. లోతుగా ఉండే ఈ గుహ లోపల ఉన్న శిలల నిర్మాణాలు భీకరంగా, గంభీరంగా ఉంటాయి. గుహ పైభాగంలో పాము పడగ వంటి రాతి నిర్మాణం ఈ ప్రదేశానికి ఒక పవిత్రమైన ముద్రను వేస్తుంది.

వింత శిలలు: నంది, అలిగేటర్, ఫేస్ రాక్

ప్రకృతి ఇక్కడ రకరకాల ప్రయోగాలు చేసింది. శివుని వాహనమైన నంది కూర్చున్నట్లుగా ఉండే ఈ శిల భక్తులను ఆకర్షిస్తుంది.ఫేస్ రాక్ అని పిలవబడే ఒక రాయి దూరం నుండి చూస్తే ఒక మనిషి ముఖంలా కనిపిస్తుంది, ఇది సౌత్ డకోటాలోని 'క్రేజీ హార్స్ మెమోరియల్'ను గుర్తుకు తెస్తుంది. అలిగేటర్ రాక్ అని పిలవ బడే ఒక శిల అడవిలో నడుస్తున్న భారీ మొసలిలా ఉండే శిల పర్యాటకులను ఆశ్చర్యపరుస్తుంది.

రెండు రాళ్ల మధ్య అత్యంత ప్రమాదకరంగా సమతుల్యం పాటిస్తూ నిలిచిన రాయి బ్యాలెన్స్ రాక్ గా పిలుచుకునే ప్రకృతి వింతలకు పరాకాష్ట.

సూర్యాస్తమయం వేళ ఆకాశంలో రంగుల మేళవింపు

పాండవుల గుట్ట పర్యటన సూర్యాస్తమయంతో ముగిస్తేనే సంపూర్ణం. పశ్చిమ ఆకాశంలో ఎరుపు, పర్పుల్, నారింజ రంగులు కలుస్తూ ఒక అద్భుతమైన కాన్వాస్‌ను సృష్టిస్తాయి. గుట్ట పైనుండి చూస్తే కింద ఉన్న పచ్చని వరి పొలాలు ఈ రంగులను ప్రతిబింబిస్తూ, ఆకాశం నేలకు దిగివచ్చిందా అన్నట్లుగా భ్రమింపజేస్తాయి. ఈ ప్రశాంతమైన వాతావరణం, పక్షుల కిలకిలరావాలు పర్యాటకుల మనసులోని ఒత్తిడిని పూర్తిగా తుడిచివేస్తాయి.

రాష్ట్రకూటుల శాసనాలు: చరిత్రకు సాక్ష్యం

కేవలం ఆదిమానవుల చిత్రాలే కాకుండా, ఇక్కడ మధ్యయుగ చరిత్రకు సంబంధించిన రాష్ట్రకూటుల కాలం నాటి శాసనాలు కూడా లభించాయి. దీనిని బట్టి ఈ ప్రాంతం వేల ఏళ్లుగా మానవ కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉందని అర్థమవుతుంది.

పాండవుల గుట్ట చారిత్రక ప్రాశస్త్యాన్ని చాటిచెప్పే ఆధారాలలో రాష్ట్రకూటుల కాలం నాటి లఘు శాసనాలు అత్యంత కీలకమైనవి. వీటిలో ప్రధానమైనది 'ఎదురు పాండవులు' అనే రాక్ షెల్టర్ పైకప్పుపై లభించిన 'శ్రీ ఉత్పత్తి పిడుగు' శాసనం. 8వ లేదా 9వ శతాబ్దానికి చెందిన ఈ శాసనంలోని 'ఉత్పత్తి పిడుగు' అనే పదం ఆ కాలంలోని ఒక శిల్పుల సంఘానికి లేదా ఒక విశిష్టమైన బిరుదుకు చిహ్నంగా చరిత్రకారులు భావిస్తారు. అలాగే, 1990లో గొంతెమ్మ గుహలో కనుగొనబడిన శాసనం, ఇటీవల 2025లో వెలుగులోకి వచ్చిన 7వ శతాబ్దపు 'శ్రీమతు' అనే లఘు శాసనం ఈ ప్రాంతం సుదీర్ఘ కాలం పాటు చారిత్రక కార్యకలాపాలకు కేంద్రంగా ఉందని నిరూపిస్తున్నాయి.

ఈ శాసనాలన్నీ ప్రాచీన తెలుగు-కన్నడ లిపిలో ఉండి, ఆ కాలపు సామాజిక, మతపరమైన పరిస్థితులను ప్రతిబింబిస్తున్నాయి. ముఖ్యంగా ఇక్కడి శాసనాలలో బౌద్ధ, జైన మతాలకు సంబంధించిన ప్రస్తావనలు ఉండటం వల్ల, ఆ కాలంలో నెలకొన్న మతపరమైన సంఘర్షణలు లేదా మార్పుల గురించి కీలక సమాచారం లభిస్తోంది. కేవలం ఆదిమానవుల రాతి చిత్రాలకే పరిమితం కాకుండా, ఈ శాసనాల లభ్యత వల్ల పాండవుల గుట్ట మెసోలిథిక్ కాలం నుండి మధ్యయుగ రాష్ట్రకూటుల వరకు ఒక నిరంతర చారిత్రక వారసత్వ సంపదగా విరాజిల్లుతోంది. నేటి వరకు ఈ గుట్టలు చరిత్రకు నిశ్శబ్ద సాక్షులుగా నిలుస్తున్నాయి.

ఒక కొత్త ప్రపంచపు అనుభవం

పాండవుల గుట్ట కేవలం రాళ్లు రప్పల సమూహం కాదు, అది కోట్లాది సంవత్సరాల భూగోళ పరిణామ క్రమానికి, వేల ఏళ్ల మానవ నాగరికతకు సజీవ సాక్ష్యం. జయశంకర్ భూపాలపల్లి జిల్లాలోని ఈ అపురూప సంపదను సందర్శించడం అంటే ఒక కొత్త ప్రపంచాన్ని చుట్టి రావడమే. ఆధునిక సౌకర్యాలకు దూరంగా, పచ్చని ప్రకృతి ఒడిలో, ప్రాచీన చరిత్ర ఆనవాళ్ల మధ్య గడపడం ప్రతి ఒక్కరికీ ఒక మరపురాని అనుభూతిని మిగుల్చుతుంది. ఈ వారాంతంలో మీరు కూడా ఈ 'తెలంగాణ ట్రెజర్'ను సందర్శించి, ప్రకృతి సృష్టించిన ఈ వింత లోకాన్ని ఆస్వాదించండి!

రవాణా, వసతి సౌకర్యాలు

వరంగల్ నుండి 55 కి.మీ. రేగొండ మండలం, కొత్తపల్లి గ్రామం దగ్గర ఈ గుట్టలు కలవు. పాండవుల గుట్టకు చేరుకోవడం పర్యాటకులకు రోడ్డు మార్గంలో ఎంతో సులభం. హైదరాబాద్ నుండి సుమారు 200 కిలోమీటర్ల దూరంలో ఉన్న ఈ ప్రాంతానికి చేరుకోవడానికి, ముందుగా వరంగల్ లేదా హన్మకొండకు చేరుకోవాలి. అక్కడి నుండి పరకాల మీదుగా భూపాలపల్లి వెళ్లే ప్రధాన రహదారిలో ప్రయాణిస్తూ, రేగొండ మండలం కొత్తపల్లి గ్రామం వద్ద దిగాలి. సొంత వాహనాలు లేదా ట్యాక్సీల్లో ప్రయాణించే వారికి ఇది సౌకర్యవంతంగా ఉంటుంది. ఒకవేళ ప్రజా రవాణాపై ఆధారపడితే, హన్మకొండ బస్ స్టేషన్ నుండి భూపాలపల్లి వెళ్లే బస్సులో ఎక్కి రేగొండలో దిగి, అక్కడి నుండి ఆటోల ద్వారా కేవలం 15 నిమిషాల్లో ఈ గుట్టలకు చేరుకోవచ్చు.

రైలు ప్రయాణికులు కాజీపేట లేదా వరంగల్ రైల్వే స్టేషన్లలో దిగి, అక్కడి నుండి బస్సు లేదా ప్రైవేట్ వాహనాల ద్వారా ప్రయాణాన్ని కొనసాగించవచ్చు.

వసతి సౌకర్యాల విషయానికి వస్తే, పాండవుల గుట్ట ఒక అటవీ, గ్రామీణ ప్రాంతం కావడం వల్ల గుట్టల వద్ద నేరుగా లగ్జరీ హోటళ్లు అందుబాటులో లేవు. పర్యాటకులు బస చేయడానికి వరంగల్ లేదా హన్మకొండ నగరాలు అత్యంత అనువైనవి, ఎందుకంటే ఇక్కడ తెలంగాణ పర్యాటక శాఖ వారి 'హరిత కాకతీయ' హోటల్‌తో పాటు అన్ని బడ్జెట్‌లలో ప్రైవేట్ హోటళ్లు అందుబాటులో ఉంటాయి.

సమీపంలోని భూపాలపల్లి పట్టణంలో కూడా కొన్ని సాధారణ లాడ్జీలు దొరుకుతాయి. సాహస యాత్రికుల కోసం అటవీ శాఖ ఆధ్వర్యంలో అప్పుడప్పుడు టెంట్ స్టే, చిన్న కాటేజీల సదుపాయం ఉంటుంది, అయితే వీటి లభ్యత గురించి ముందే స్థానిక అటవీ అధికారులను సంప్రదించి సమాచారం తెలుసుకోవడం ఉత్తమం.

పర్యాటకులకు సూచనలు

తెలంగాణ పర్యాటక, అటవీ శాఖలు ఈ ప్రాంతాన్ని ఒక అంతర్జాతీయ స్థాయి పర్యావరణ పర్యాటక కేంద్రంగా తీర్చిదిద్దాయి. ప్రస్తుతం ఇక్కడ ఫోటోగ్రఫీపై పెద్దగా ఆంక్షలు లేవు, కాబట్టి ఫోటోగ్రాఫర్లకు ఇది ఒక పండుగలా ఉంటుంది. అయితే, పర్యాటకులు ఒక విషయాన్ని గుర్తుంచుకోవాలి. అమూల్యమైన రాతి చిత్రాలపై పేర్లు రాయడం, రంగులు పూయడం వంటివి చేయవద్దు. ఇది మన పూర్వీకులు మనకు అందించిన ఆస్తి. శిలలు ఇసుకరాతితో కూడినవి కాబట్టి, ఎక్కేటప్పుడు తగిన జాగ్రత్తలు తీసుకోవాలి.

పాండవుల గుట్ట పర్యటన విజయవంతం కావాలంటే కొన్ని ముందస్తు జాగ్రత్తలు పాటించడం చాలా అవసరం. ఈ ప్రాంతం జనసంచారానికి కాస్త దూరంగా, కొండలు అడవుల మధ్య ఉంటుంది కాబట్టి తగినంత మంచినీరు, స్నాక్స్, వెంట తీసుకెళ్లడం తప్పనిసరి. రాళ్లతో కూడిన ఎగుడుదిగుడు మార్గాల్లో నడవడానికి వీలుగా మంచి గ్రిప్ ఉన్న స్పోర్ట్స్ షూస్, సౌకర్యవంతమైన దుస్తులు ధరించాలి. సాధారణంగా ఉదయం 8 గంటల నుండి సాయంత్రం 4 గంటల లోపు గుట్టలను సందర్శించడం శ్రేయస్కరం. ఎందుకంటే చీకటి పడితే అటవీ ప్రాంతం కావడంతో భద్రతా పరమైన ఇబ్బందులు ఉండవచ్చు. అలాగే, అక్కడి పురాతన రాతి చిత్రాలను సరిగ్గా గుర్తించడానికి స్థానిక అటవీ శాఖ గైడ్ల సహాయం తీసుకోవడం ఎంతో ప్రయోజనకరంగా ఉంటుంది.