తెలంగాణలో ఉద్యోగావకాశాలు- సుస్థిరాభివృద్ధి సాధ్యమేనా ?

ఇటీవల తెలంగాణలో ఉపాధి అవకాశాలు వేగంగా పెరుగుతున్నాయన్న ప్రభుత్వ వాదన విస్తృతంగా వినిపిస్తోంది. పెట్టుబడి సదస్సులు, పరిశ్రమల విస్తరణ ప్రకటనలు, ఐటీ రంగంలో కొత్త నియామకాలు, ప్రభుత్వ ఉద్యోగ నోటిఫికేషన్లు ఇవన్నీ కలిపి రాష్ట్రంలో ఉద్యోగ విప్లవం మొదలైందన్న భావనను సృష్టిస్తున్నాయి. జాతీయ స్థాయిలో నిరుద్యోగ సమస్య తీవ్రంగా ఉన్న నేపథ్యంలో, తెలంగాణ ఉపాధి సృష్టిలో ముందున్న రాష్ట్రంగా తనను తాను ఆవిష్కరించుకోవడం గమనార్హమే. అయితే ప్రకటనల వెనుక వాస్తవ పరిస్థితి ఏమిటన్న ప్రశ్నను విస్మరించలేం. ఈ ఉద్యోగ వృద్ధి నిజంగా సమగ్రంగా, సమానంగా, దీర్ఘకాలికంగా ఉందా అనే అంశంపై విమర్శనాత్మకంగా ఆలోచించాల్సిన అవసరం ఉంది.

తెలంగాణ పెట్టుబడులను ఆకర్షించడంలో కొన్ని రంగాల్లో విజయాన్ని సాధించిందనేది అంగీకరించాల్సిన వాస్తవం. ముఖ్యంగా హైదరాబాద్ కేంద్రంగా ఐటీ, ఫార్మా, ఎలక్ట్రానిక్స్ తయారీ, డేటా సెంటర్లు, పునరుత్పాదక శక్తి రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెరిగాయి. అంతర్జాతీయ కంపెనీల గ్లోబల్ కెపబిలిటీ సెంటర్లు, స్టార్టప్ వ్యవస్థ బలపడటం వంటి పరిణామాలు ఉద్యోగావకాశాలపై ఆశలు రేపుతున్నాయి. దీనికితోడు గ్రూప్ పరీక్షలు, పోలీస్ నియామకాలు, ఉపాధ్యాయ భర్తీలు వంటి ప్రభుత్వ ఉద్యోగ ప్రకటనలు లక్షలాది నిరుద్యోగ యువతకు ఊరటనిస్తున్నాయి.

అయితే ఉద్యోగ సృష్టిని కేవలం సంఖ్యలతో, ప్రకటనలతో మాత్రమే అంచనా వేయలేం. ఉద్యోగాల నాణ్యత, స్థిరత్వం, సామాజిక వ్యాప్తి కూడా అంతే కీలకం. ఈ కోణంలో పరిశీలిస్తే, తెలంగాణలో ఉపాధి వృద్ధి ప్రధానంగా హైదరాబాద్ నగరానికి మరియు దాని చుట్టుపక్కల ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉందన్న వాస్తవం స్పష్టమవుతుంది. గ్రామీణ తెలంగాణలో వ్యవసాయం, అనధికార రంగాలపై ఆధారపడే కార్మికులకు కొత్త ఉపాధి మార్గాలు ఆశించిన స్థాయిలో ఏర్పడలేదన్న విమర్శలు ఉన్నాయి. ఈ నగర కేంద్రీకృత అభివృద్ధి ప్రాంతీయ అసమానతలను మరింత పెంచే ప్రమాదం ఉంది.

ప్రైవేటు రంగంలో ఏర్పడుతున్న ఉద్యోగాల స్వరూపం కూడా ఆందోళన కలిగించే అంశమే. ఐటీ, సేవల రంగాల్లో ఉన్నత వేతనాలు ఉన్నప్పటికీ, అవి అధిక నైపుణ్యాలను కోరుకుంటాయి. గ్రామీణ ప్రాంతాల నుంచి వచ్చిన యువత, ప్రభుత్వ విద్యాసంస్థల్లో చదువుకున్న విద్యార్థులు ఈ అవకాశాలను అందుకోవడంలో వెనుకబడుతున్నారు. అంతేకాదు, అనేక ఉద్యోగాలు కాంట్రాక్ట్, గిగ్ లేదా ప్రాజెక్ట్ ఆధారితమైనవిగా ఉండటం వల్ల ఉద్యోగ భద్రత, సామాజిక రక్షణ, దీర్ఘకాలిక కెరీర్ అవకాశాలు లభించడం లేదు. ఈ పరిస్థితుల్లో ఉపాధి వృద్ధి అందరికీ అందుబాటులో ఉందని చెప్పడం కష్టమే.

ప్రభుత్వ రంగ నియామకాలు అవసరమైనవే అయినప్పటికీ, వాటికీ పరిమితులు ఉన్నాయి. ఆర్థిక ఒత్తిళ్ల కారణంగా ప్రభుత్వం ప్రతి ఏడాది భారీగా ఉద్యోగాలు భర్తీ చేయలేని పరిస్థితి ఉంది. నోటిఫికేషన్లలో జాప్యం, పరీక్షలపై న్యాయపరమైన వివాదాలు, అవకతవకల ఆరోపణలు అభ్యర్థుల్లో అనిశ్చితిని పెంచుతున్నాయి. ప్రభుత్వ ఉద్యోగాలపైనే ఉపాధి వ్యూహం ఆధారపడటం దీర్ఘకాలికంగా సాధ్యంకాదు. ప్రైవేటు రంగాన్ని ప్రోత్సహిస్తూ, కార్మిక హక్కులను రక్షించే సమతుల్య విధానం అవసరం.

ఉపాధి సమగ్రతను పరిశీలిస్తే మహిళల భాగస్వామ్యం కీలక అంశంగా నిలుస్తుంది. తెలంగాణలో మహిళల విద్యార్హతలు పెరుగుతున్నప్పటికీ, ఉద్యోగ మార్కెట్లో వారి భాగస్వామ్యం తక్కువగానే ఉంది. భద్రతా సమస్యలు, పనిస్థలాల్లో వివక్ష, బాల సంరక్షణ సదుపాయాల లేమి వంటి అంశాలు మహిళలను ఉద్యోగాల నుంచి దూరం చేస్తున్నాయి. అలాగే సామాజికంగా వెనుకబడిన వర్గాలు అధిక వృద్ధి ఉన్న కాలాల్లో కూడా తక్కువ వేతనాల, అస్థిర ఉద్యోగాలకే పరిమితమవుతున్నాయి. ఈ పరిస్థితి ఉపాధి వృద్ధిని సామాజికంగా ఉపరితల స్థాయిలోనే నిలిపేస్తుంది.

స్థిరత్వం మరో ప్రధాన సవాల్. పెట్టుబడుల ఆధారంగా ఏర్పడే ఉద్యోగాలు ప్రపంచ ఆర్థిక పరిస్థితులు, సాంకేతిక మార్పులు, విధాన స్థిరత్వంపై ఆధారపడి ఉంటాయి. ఆటోమేషన్, కృత్రిమ మేధ వంటి సాంకేతిక పరిణామాలు ఉద్యోగ అవకాశాలను తగ్గించే ప్రమాదాన్ని కూడా కలిగి ఉన్నాయి. కాబట్టి తెలంగాణ ఉపాధి వ్యూహం తక్షణ పెట్టుబడి ఆకర్షణకే పరిమితం కాకుండా, స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలను బలోపేతం చేసే దిశగా ఉండాలి. చిన్న, మధ్య తరహా పరిశ్రమలకు మద్దతు, వ్యవసాయ ఆధారిత పరిశ్రమల అభివృద్ధి, జిల్లా స్థాయిలో పరిశ్రమల వికేంద్రీకరణ వంటి చర్యలు దీర్ఘకాలిక ఉపాధికి కీలకం.

నైపుణ్యాభివృద్ధి రంగంలో ఇంకా పెద్ద లోటు ఉంది. వివిధ స్కిల్ కార్యక్రమాలు ఉన్నప్పటికీ, అవి పరిశ్రమ అవసరాలకు సరిపోవడం లేదు. సర్టిఫికెట్లు ఉన్నా ఉద్యోగాలు లేని పరిస్థితి కొనసాగుతోంది. వృత్తి విద్య, అప్రెంటిస్‌షిప్ విధానాలు, పరిశ్రమ–విద్యాసంస్థల సహకారం బలోపేతం కాకపోతే ఉద్యోగార్థులు–ఉద్యోగదాతల మధ్య అంతరం కొనసాగుతూనే ఉంటుంది.

మొత్తంగా చూస్తే, తెలంగాణలో ఉద్యోగ అవకాశాల ఉధృతి నిజమే అయినా, దాని ఫలితాలు సమానంగా పంచబడటం లేదు. గ్రామాలు–నగరాలు, మహిళలు–పురుషులు, నైపుణ్యం ఉన్నవారు–లేనివారు మధ్య వ్యత్యాసాలు కొనసాగుతున్నాయి. ఉపాధి వృద్ధిని ఎన్నికల ప్రకటనలతో కాకుండా, ప్రజల జీవన ప్రమాణాల్లో వచ్చే మార్పులతో కొలవాలి.

తెలంగాణ ముందున్న అసలైన సవాల్ ఏమిటంటే ప్రస్తుత ఉత్సాహాన్ని సమగ్ర, స్థిర ఉపాధి విప్లవంగా మార్చడం. సమానత్వం, నైపుణ్య న్యాయం, దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వాన్ని కేంద్రంగా చేసుకున్న ఉపాధి విధానమే ఈ ఉద్యోగ అలను అందరికీ ప్రయోజనకరంగా మార్చగలదు. లేకపోతే ఇది కొందరికి మాత్రమే లాభించే తాత్కాలిక ఉధృతిగానే మిగిలిపోయే ప్రమాదం ఉంది.