తెరవకుంటే 'వినాశనమే'.. హర్మూజ్పై ఇరాన్కు ట్రంప్ అల్టిమేటం
పశ్చిమాసియాలో యుద్ధజ్వాలలు మరింత భీకర రూపం దాల్చుతున్నాయి. ప్రపంచ ఇంధన రవాణాకు అత్యంత కీలకమైన హర్మూజ్ జలసంధిని తక్షణమే పునరుద్ధరించాలని, లేనిపక్షంలో ఇరాన్ పౌర మౌలిక సదుపాయాలను నామరూపాలు లేకుండా చేస్తామని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ తీవ్ర హెచ్చరికలు జారీ చేశారు. ఆదివారం ఆయన తన సోషల్ మీడియా వేదికగా అత్యంత కఠిన పదజాలంతో ఇరాన్ను హెచ్చరిస్తూ.. మంగళవారాన్ని (ఏప్రిల్ 7) "పవర్ ప్లాంట్, బ్రిడ్జ్ డే"గా అభివర్ణించారు. జలసంధిని తెరవకపోతే ఇరాన్ నరకాన్ని చూడక తప్పదని హెచ్చరించారు.
నేటితో ముగియనున్న గడువు
ఇరాన్ మౌలిక వసతులపై దాడులకు సంబంధించి అధ్యక్షుడు ట్రంప్ గతంలోనూ పలుమార్లు గడువు విధించి, ఆపై పొడిగిస్తూ వచ్చారు. మార్చి 26న ఇరాన్ అభ్యర్థన మేరకు చర్చల కోసం 10 రోజుల సమయం ఇచ్చిన ట్రంప్, ఆ గడువు నేటితో (సోమవారం) రాత్రి 8 గంటలకు ముగుస్తుందని స్పష్టం చేశారు. చర్చలు సజావుగానే సాగుతున్నాయని ఒకవైపు ట్వీట్ చేస్తూనే, మరోవైపు మంగళవారాన్ని వినాశన దినంగా ప్రకటించడం ఆయన ద్వంద్వ వ్యూహానికి అద్దం పడుతోంది. పాకిస్థాన్, ఒమన్ వంటి దేశాలు మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తున్నా, క్షేత్రస్థాయిలో మాత్రం ఉద్రిక్తతలు తగ్గకపోవడం గమనార్హం.
గల్ఫ్ దేశాలపై ఇరాన్ డ్రోన్ల విరుచుకుపాటు
యుద్ధం నేపథ్యంలో ఇరాన్ తన పంథాను మార్చి పొరుగున ఉన్న గల్ఫ్ అరబ్ దేశాలపై దాడులకు తెగబడింది. ఆదివారం కువైట్లోని విద్యుత్ కేంద్రాలు, పెట్రో కెమికల్ ప్లాంట్లపై ఇరాన్ డ్రోన్ల దాడి చేయడంతో అక్కడి నీటి శుద్ధి కేంద్రాలు నిలిచిపోయాయి. అలాగే బహ్రెయిన్ జాతీయ చమురు సంస్థ నిల్వ కేంద్రాల్లో భారీ అగ్నిప్రమాదం సంభవించింది. యూఏఈలోని రువైస్ ప్రాంతంలో ఉన్న పెట్రో కెమికల్ ప్లాంట్పై ఇరాన్ ప్రయోగించిన డ్రోన్లను వైమానిక దళం అడ్డుకోగా, వాటి శకలాలు పడి మంటలు రేగడంతో ఉత్పత్తి నిలిచిపోయింది.
మౌలిక సదుపాయాలే తదుపరి లక్ష్యం
ఇప్పటికే ఇరాన్లోని ఒక కీలక పెట్రో కెమికల్ ప్లాంట్ను ఇజ్రాయెల్ ధ్వంసం చేయగా, అమెరికా కూడా అదే బాట పట్టాలని నిర్ణయించుకుంది. ఇరాన్కు ఆదాయం తెచ్చిపెట్టే విద్యుత్ కేంద్రాలు, వంతెనలను రేపటి నుండి ధ్వంసం చేస్తామని ట్రంప్ ప్రకటించారు. ఇందుకు గడువుగా మంగళవారాన్ని ఆయన నిర్ణయించారు. ఒకవైపు శాంతి చర్చల సంకేతాలు వస్తున్నాయని చెప్తూనే, మరోవైపు దాడులను తీవ్రతరం చేస్తామన్న ట్రంప్ ప్రకటన ప్రపంచ దేశాలను ఆందోళనకు గురిచేస్తోంది.
ఆకాశమే హద్దుగా చమురు ధరలు!
హర్మూజ్ జలసంధి దిగ్బంధంతో ప్రపంచ ఇంధన సరఫరా వ్యవస్థ కుప్పకూలే ప్రమాదం ఏర్పడింది. ప్రపంచవ్యాప్తంగా సరఫరా అయ్యే చమురు, గ్యాస్లో ఐదో వంతు ఈ మార్గం గుండానే వెళ్లాల్సి ఉండటంతో అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ముడిచమురు ధరలు ఆకాశాన్ని తాకుతున్నాయి. ముఖ్యంగా ఐరోపా, ఆసియా దేశాలకు ఇంధన దిగుమతులు నిలిచిపోవడంతో ఆయా దేశాల ఆర్థిక వ్యవస్థలు అస్థిరతకు లోనవుతున్నాయి. భారత్ వంటి దేశాలకు ఇరాన్ కొంత వెసులుబాటు ఇస్తున్నట్లు ప్రకటించినప్పటికీ, యుద్ధ వాతావరణం కారణంగా బీమా ప్రీమియంలు పెరగడం, రవాణా నౌకల భద్రతపై ఆందోళనలు వ్యక్తమవుతుండటంతో వినియోగదారులపై పెను భారం పడుతోంది.
హర్మూజ్ జలసంధిపై ఇరాన్ పట్టు
ప్రపంచ చమురు రవాణాలో 20 శాతం వాటా ఉన్న హర్మూజ్ జలసంధి ప్రస్తుతం ఇరాన్ నియంత్రణలో ఉంది. ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ ప్రతినిధి అబ్దుల్ మజిద్ హకీమ్ ఇలాహి మాట్లాడుతూ.. ఈ జలసంధి కేవలం తమ శత్రువులకు మాత్రమే మూసివేసి ఉందని, భారత్ వంటి స్నేహపూర్వక దేశాల నౌకలు యధావిధిగా వెళ్లవచ్చని స్పష్టం చేశారు. యుద్ధం ప్రారంభించిన వారే దాన్ని ఆపాలని, ఇరాన్పై దాడులు ఆపితే తాము కూడా వెనక్కి తగ్గుతామని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.
మధ్యవర్తిత్వం వహిస్తున్న దేశాలు
యుద్ధాన్ని ముగించి అమెరికా, ఇరాన్ మధ్య దౌత్యపరమైన రాజీ కుదర్చడానికి పాకిస్థాన్, టర్కీ, ఈజిప్ట్ దేశాలు తీవ్రంగా శ్రమిస్తున్నాయి. ఇస్లామాబాద్లో ఉభయ పక్షాల మధ్య చర్చలు జరగనున్నట్లు పాక్ విదేశీ వ్యవహారాల ప్రతినిధి తాహిర్ అంద్రాబీ తెలిపారు. ఇరు పక్షాలు కాల్పుల విరమణకు అంగీకరిస్తేనే దౌత్య పరిష్కారం సాధ్యమవుతుందని మధ్యవర్తులు భావిస్తున్నారు. అయితే అమెరికా కేవలం చమురు ధరల నియంత్రణ కోసమే చర్చల నాటకం ఆడుతోందని ఇరాన్ విమర్శిస్తోంది.
అతలాకుతలమైన జనజీవనం
ఫిబ్రవరి 28న ఇజ్రాయెల్-అమెరికా కలిసి ఇరాన్పై దాడులు ప్రారంభించిన నాటి నుండి ఇప్పటివరకు ఇరాన్లో 1,900 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోయారు. లెబనాన్లో 1,400 మంది మరణించగా, సుమారు 10 లక్షల మంది నిర్వాసితులయ్యారు. ఇటు ఇజ్రాయెల్, అమెరికా బలగాల్లోనూ చెప్పుకోదగ్గ స్థాయిలో మరణాలు సంభవించాయి. ఇరు పక్షాలు పౌర లక్ష్యాలను లక్ష్యంగా చేసుకోవడంపై అంతర్జాతీయ సమాజం యుద్ధ నేరాల హెచ్చరికలు జారీ చేస్తోంది.
చైనా వ్యూహాత్మక అడుగులు
ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఇంధన సంక్షోభం తలెత్తినప్పటికీ, చైనా మాత్రం ఈ విషయంలో ముందస్తు జాగ్రత్తలతో బయటపడింది. ఇరాన్ నుండి వచ్చే చమురుపై భారీగా ఆధారపడే చైనా, గత కొన్నేళ్లుగా "టీపాట్ రిఫైనరీల" ద్వారా భారీ నిల్వలను ఏర్పాటు చేసుకుంది. ప్రస్తుతం ఇరాన్పై అమెరికా దాడులను చైనా తీవ్రంగా ఖండిస్తోంది. ఐరాస భద్రతా మండలి అనుమతి లేకుండా దాడులు చేయడం అంతర్జాతీయ చట్టాలకు విరుద్ధమని, తక్షణమే సైనిక చర్యలు ఆపాలని చైనా డిమాండ్ చేస్తోంది.
భద్రతా మండలిలో బహ్రెయిన్ తీర్మానం
జలసంధిలో నౌకల రాకపోకలకు భద్రత కల్పించేందుకు అవసరమైన అన్ని రక్షణ చర్యలను చేపట్టేలా సభ్య దేశాలకు అధికారం ఇవ్వాలని కోరుతూ బహ్రెయిన్ ఐరాస భద్రతా మండలిలో ముసాయిదా తీర్మానాన్ని ప్రవేశపెట్టింది. అయితే ఈ తీర్మానంలో బలప్రయోగం అనే పదాన్ని రష్యా, చైనా వ్యతిరేకిస్తున్నాయి.
ఒమన్ చర్చల ఆశలు
మరోవైపు ఒమన్ దేశం ఇరాన్తో నేరుగా చర్చలు జరుపుతోంది. హర్మూజ్ జలసంధి ద్వారా నౌకల రాకపోకలను సజావుగా సాగించేందుకు అనుసరించాల్సిన ప్రోటోకాల్స్పై ఇరు దేశాల ప్రతినిధులు మస్కట్లో సమావేశమయ్యారు. జలసంధిలో కొత్త నావిగేషన్ వ్యవస్థను ఏర్పాటు చేసేందుకు తాము సిద్ధంగా ఉన్నామని ఇరాన్ విదేశాంగ సహాయ మంత్రి కాజిమ్ ఘరీబాబాది తెలిపారు. ఈ చర్చలు సఫలమైతే చమురు మార్కెట్ కొంత కుదుటపడే అవకాశం ఉంది.
ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై యుద్ధ నీడలు
అమెరికా-ఇరాన్ యుద్ధం కేవలం యుద్ధ రంగానికే పరిమితం కాకుండా గల్ఫ్ దేశాల ఆర్థిక పునాదులను దెబ్బతీస్తోంది. బహ్రెయిన్, యూఏఈ, కువైట్లలోని పెట్రో కెమికల్ పరిశ్రమలపై దాడులు జరగడం వల్ల ప్లాస్టిక్స్, పాలిమర్స్, ఫెర్టిలైజర్స్ ఎగుమతులు నిలిచిపోయాయి. ఫలితంగా అంతర్జాతీయ మార్కెట్లో ఇంధన ధరలు ఆకాశాన్ని తాకాయి. ట్రంప్ విధించిన మంగళవారం గడువు లోపు ఏదైనా దౌత్యపరమైన మలుపు తిరుగుతుందో లేక యుద్ధం మరింత తీవ్రమవుతుందోనని ప్రపంచం ఉత్కంఠగా గమనిస్తోంది.