డిజిటల్ గవర్నెన్స్ దిశగా పంచాయతీలు: కేంద్ర మంత్రి రాజీవ్ రంజన్ సింగ్
దేశంలోని పంచాయతీ రాజ్ సంస్థలను బలోపేతం చేసేందుకు, డిజిటల్ పాలనను పటిష్టం చేసేందుకు కేంద్ర ప్రభుత్వం రాష్ట్రీయ గ్రామ స్వరాజ్ అభియాన్ పథకాన్ని ముమ్మరంగా అమలు చేస్తోంది. ఈ పథకం ద్వారా ఎన్నికైన ప్రతినిధులకు, సిబ్బందికి డిజిటల్ పోర్టల్స్, 'ఈ-గ్రామ్ స్వరాజ్' వంటి వేదికలపై ప్రత్యేక శిక్షణ ఇస్తున్నట్లు కేంద్ర మంత్రి రాజీవ్ రంజన్ సింగ్ (లలన్ సింగ్) మంగళవారం లోక్సభలో వెల్లడించారు.
శిక్షణ, సామర్థ్య పెంపు
2022-23 ఆర్థిక సంవత్సరం నుండి అమల్లోకి వచ్చిన ఈ పథకం కింద, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రంలో 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరంలో ఇప్పటివరకు 2,61,263 మందికి వివిధ అంశాలపై శిక్షణ ఇచ్చారు. వీరిలో 1,228 మందికి బ్లాక్ లెవల్ ఇన్స్టిట్యూట్లలో మేనేజ్మెంట్ ఇన్ఫర్మేషన్ సిస్టమ్, డిజిటల్ పోర్టల్స్పై అవగాహన కల్పించారు. అయితే, గోరఖ్పూర్ జిల్లా ఇన్స్టిట్యూట్లో ఈ తరహా శిక్షణలు నమోదైనట్లు రికార్డుల్లో లేదని మంత్రి పేర్కొన్నారు.
మెరుగైన పారదర్శకత - ఐఆర్ఎంఏ నివేదిక
ఈ-గవర్నెన్స్ కార్యక్రమాలపై ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ రూరల్ మేనేజ్మెంట్ ఆనంద్ నిర్వహించిన మూల్యాంకనంలో సానుకూల ఫలితాలు వచ్చాయి. డిజిటల్ ప్లాట్ఫారమ్ల వాడకం వల్ల పంచాయతీ ప్రణాళికలు, అకౌంటింగ్ ప్రక్రియల్లో వేగం పెరిగింది. ఆర్థిక నిర్వహణలో పారదర్శకత చేకూరింది. ప్రజలకు సేవలందించడంలో జాప్యం తగ్గింది. ఆడిటింగ్ ప్రక్రియ సులభతరమైందని మంత్రి అన్నారు.
గోరఖ్పూర్ జిల్లా పురోగతి
గోరఖ్పూర్ జిల్లాలోని అన్ని గ్రామ పంచాయతీలు ప్రస్తుతం ఈ-గ్రామ్ స్వరాజ్ పోర్టల్లోనే తమ అభివృద్ధి ప్రణాళికలను సిద్ధం చేస్తున్నాయని మంత్రి తెలిపారు. అంతేకాకుండా, పి.ఎఫ్.ఎమ్.ఎస్ ఇంటర్ఫేస్ ద్వారా వెండర్లకు ఆన్లైన్ చెల్లింపులు చేస్తున్నారని, దీనివల్ల అవినీతికి తావులేకుండా నేరుగా నగదు బదిలీ జరుగుతోందని ఆయన స్పష్టం చేశారు. జిల్లా వారీగా ప్రత్యేక నివేదికలు లేనప్పటికీ, ఓవరాల్గా డిజిటల్ జోక్యం వల్ల పంచాయతీల పనితీరు మెరుగుపడిందని కేంద్రం వెల్లడించింది.
అన్ని రాష్ట్రాలకు విస్తరణ
కేంద్ర ప్రభుత్వ సమాచారం ప్రకారం, ఈ పథకం కేవలం ఒక రాష్ట్రానికి మాత్రమే పరిమితం కాదు. రాష్ట్రీయ గ్రామ స్వరాజ్ అభియాన్ అనేది దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాలు, కేంద్రపాలిత ప్రాంతాలలో అమలు చేయబడుతోంది. ప్రతి రాష్ట్రం తమ అవసరాలకు అనుగుణంగా వార్షిక కార్యాచరణ ప్రణాళికను సిద్ధం చేసి కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆమోదం పొందిన తర్వాత, ఆయా నిధులను గ్రామ పంచాయతీల అభివృద్ధి కోసం ఖర్చు చేస్తాయి.
డిజిటల్ గవర్నెన్స్ను బలోపేతం చేసేందుకు ప్రవేశపెట్టిన ఈ-గ్రామ్ స్వరాజ్ పోర్టల్, ఆన్లైన్ పేమెంట్ సిస్టమ్స్ దేశవ్యాప్తంగా దాదాపు అన్ని పంచాయతీలలో అందుబాటులోకి వచ్చాయి. అయితే, శిక్షణా కార్యక్రమాల నిర్వహణ, డిజిటల్ సేవల అడాప్షన్ అనేది ఆయా రాష్ట్ర ప్రభుత్వాల చొరవ, స్థానిక పరిస్థితులపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే కొన్ని రాష్ట్రాల్లో పురోగతి ఎక్కువగా ఉండగా, మరికొన్ని చోట్ల ప్రక్రియ నెమ్మదిగా సాగుతోంది.
ముఖ్యంగా ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ వంటి రాష్ట్రాల్లో కూడా పంచాయతీల కంప్యూటరీకరణ, సిబ్బందికి శిక్షణ నిరంతరం జరుగుతోంది. ప్రభుత్వం లక్ష్యం ప్రకారం, దేశంలోని ప్రతి గ్రామ పంచాయతీ కూడా ఆన్లైన్ పద్ధతిలోనే ప్రణాళికలు సిద్ధం చేయాలి. పారదర్శకంగా వెండర్లకు చెల్లింపులు జరపాలి. క్షేత్రస్థాయిలో పూర్తిస్థాయి అమలు కోసం కేంద్రం నిరంతరం రాష్ట్రాలతో సమన్వయం చేసుకుంటూ మౌలిక సదుపాయాలను మెరుగుపరుస్తోంది.
కాగా, ఇటీవల భారతదేశ డిజిటల్ పరిపాలన ప్రస్థానంలో ఒక చారిత్రక ఘట్టం ఆవిష్కృతమైంది. 2025 జాతీయ ఇ-గవర్నెన్స్ అవార్డులలో తొలిసారిగా గ్రామ పంచాయతీలకు ప్రత్యేక కేటగిరీలో అవార్డులను అందజేశారు. 2025న ఆంధ్రప్రదేశ్లోని విశాఖపట్నంలో జరిగిన 28వ జాతీయ ఇ-గవర్నెన్స్ కాన్ఫరెన్స్లో కేంద్ర మంత్రి డాక్టర్ జితేంద్ర సింగ్ ఈ అవార్డులను ప్రదానం చేశారు. ఈ అవార్డులు పొందిన పంచాయతీలు..
రోహిణి గ్రామ పంచాయతీ, మహారాష్ట్ర (గోల్డ్ అవార్డు):
మహారాష్ట్రలోనే మొట్టమొదటి పూర్తి పేపర్లెస్ 'ఈ-ఆఫీస్' పంచాయతీగా ఇది నిలిచింది. జనన ధృవీకరణ పత్రాల నుండి సంక్షేమ పథకాల వరకు సుమారు 1,027 ఆన్లైన్ సేవలను అందిస్తోంది. ఇక్కడి ప్రతి ఇంట్లోనూ 100% డిజిటల్ అక్షరాస్యత సాధించడం విశేషం.
వెస్ట్ మజ్లిష్పూర్ గ్రామ పంచాయతీ, త్రిపుర (సిల్వర్ అవార్డు):
సిటిజన్ చార్టర్ ఆధారంగా నడుస్తున్న ఈ పంచాయతీలో రిజిస్ట్రేషన్లు, ఉపాధి హామీ జాబ్ కార్డులు, ట్రేడ్ లైసెన్సులు వంటి సేవలను డిజిటల్ పద్ధతిలో అందిస్తున్నారు. అన్ని అభ్యర్థనలను డిజిటల్గా ట్రాక్ చేయడం వల్ల పారదర్శకత పెరిగింది.
పల్సానా (గుజరాత్) & సువాకతి (ఒడిశా) (జ్యూరీ అవార్డులు):
గుజరాత్లోని పల్సానా పంచాయతీలో క్యూఆర్ కోడ్, యూపీఐ ద్వారా ఆస్తి పన్ను చెల్లించే సదుపాయం కల్పించారు. ఒడిశాలోని సువాకతి పంచాయతీ 'ఒడిశా వన్' ప్లాట్ఫారమ్ ద్వారా 24 గంటలూ సేవలను అందిస్తూ, ముఖ్యంగా మహిళా నాయకత్వానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తూ డిజిటల్ పాలనలో ఆదర్శంగా నిలిచింది.
అవార్డు విజేతకు రూ.10 లక్షలు, సిల్వర్ విజేతకు రూ.5 లక్షల నగదు బహుమతి లభించింది. గతంలో కేవలం ఉన్నత స్థాయి అధికారులకే పరిమితమైన ఈ అవార్డులు, ఇప్పుడు క్షేత్రస్థాయిలోని పంచాయతీలకు రావడం డిజిటల్ ఇండియా విజయానికి సంకేతం. దీనివల్ల గ్రామీణ ప్రజలకు ప్రభుత్వ సేవలు సులభంగా అందడమే కాకుండా, పారదర్శకత పెరిగి అవినీతి తగ్గుతుంది.
వార్షికంగా ఇచ్చే ఈ జాతీయ అవార్డుల్లో గ్రామ పంచాయతీల కోసం ప్రత్యేక విభాగం కేటాయించడం ఇదే మొదటిసారి. 1.45 లక్షల ఎంట్రీలను పరిశీలించిన తర్వాత ఈ విజేతలను ఎంపిక చేశారు.