ట్రంప్ వెనక్కి తగ్గినా.. ఆగని దాడులు: దద్దరిల్లుతున్న ఇరాన్-ఇజ్రాయెల్
మధ్యప్రాచ్యంలో యుద్ధ మేఘాలు దట్టంగా అలుముకున్నాయి. ఇరాన్, ఇజ్రాయెల్ దేశాల మధ్య క్షిపణుల పోరు తీవ్రస్థాయికి చేరింది. అమెరికా వెనక్కి తగ్గినా.. ఇజ్రాయెల్ వెనక్కి తగ్గడం లేదు. మంగళవారం ఇరాన్ రాజధాని టెహ్రాన్పై ఇజ్రాయెల్ యుద్ధ విమానాలు బాంబుల వర్షం కురిపించగా, ప్రతిగా ఇరాన్ తన క్షిపణులతో ఇజ్రాయెల్లోని టెల్ అవీవ్ను లక్ష్యం చేసుకుంది. దాదాపు 100 కిలోల వార్హెడ్ కలిగిన ఇరాన్ క్షిపణి ఒకటి ఇజ్రాయెల్ రక్షణ కవచాలను ఛేదించి టెల్ అవీవ్ నడిబొడ్డున పేలడంతో భవనాలు ధ్వంసమై నలుగురు గాయపడ్డారు. ఈ దాడుల ప్రభావం గల్ఫ్ దేశాలకు కూడా పాకింది.
సౌదీ, కువైట్లలో హై అలర్ట్
యుద్ధం కేవలం రెండు దేశాలకే పరిమితం కాకుండా పొరుగు దేశాలకూ సెగ తగులుతోంది. సౌదీ అరేబియా తన భూభాగంపైకి వస్తున్న 19 ఇరాన్ డ్రోన్లను కూల్చివేసింది. కువైట్లో క్షిపణి శకలాలు పడటంతో విద్యుత్ సరఫరాకు విఘాతం కలగగా, బహ్రెయిన్లో ప్రమాద హెచ్చరిక సైరన్లు మోగాయి. ఇజ్రాయెల్ తన 'ఆపరేషన్ రోరింగ్ లయన్'లో భాగంగా ఇరాన్ అంతటా 3,000కు పైగా లక్ష్యాలపై దాడులు చేసినట్లు ప్రకటించింది. సోమవారం రాత్రి ఒక్కరోజే ఇరాన్ సైనిక దళాల కమాండ్ సెంటర్లు, ఆయుధ కర్మాగారాలే లక్ష్యంగా 50 చోట్ల బాంబుల వర్షం కురిపించింది.
లెబనాన్లో మానవతా సంక్షోభం
లెబనాన్ సరిహద్దుల్లో కూడా పరిస్థితి భీకరంగా ఉంది. దక్షిణ లెబనాన్ను 'గాజా' తరహాలో మారుస్తామని ఇజ్రాయెల్ హెచ్చరించింది. ఇప్పటివరకు లెబనాన్లో ఇజ్రాయెల్ దాడుల వల్ల 1,000 మందికి పైగా మరణించగా, 10 లక్షల మంది నిరాశ్రయులయ్యారు. హిజ్బుల్లాకు మద్దతు ఇస్తున్నారన్న ఆరోపణలతో ఇరాన్ రాయబారిని లెబనాన్ ప్రభుత్వం బహిష్కరించడం గమనార్హం. అటు ఇరాక్లోని కుర్దిష్ బేస్పై జరిగిన దాడిలో ఆరుగురు మరణించారు. ఈ ప్రాణనష్టం ఇరాన్లో 1,500 దాటగా, 13 మంది అమెరికా సైనికులు కూడా బలయ్యారు.
ఇరాన్ నాయకత్వంలో కీలక మార్పులు
మరోవైపు ఇరాన్ నాయకత్వంలో కీలక మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. ఇజ్రాయెల్ దాడుల్లో సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ మరణించగా, ఆయన కుమారుడు మొజ్తబా ఖమేనీ కొత్త బాధ్యతలు చేపట్టారు. అలాగే భద్రతా మండలి చీఫ్ అలీ లారిజానీ మరణంతో, ఆయన స్థానంలో అనుభవజ్ఞుడైన మొహమ్మద్ బాఖర్ జుల్ఖాదర్ నియామకమయ్యారు. ఈ కొత్త నాయకత్వం 'ఆపరేషన్ ట్రూ ప్రామిస్ 4' పేరుతో ఇజ్రాయెల్లోని డిమోనా అణు రియాక్టర్, టెల్ అవీవ్, అమెరికా సైనిక స్థావరాలపై 78వ విడత భారీ దాడులను చేపట్టింది.
ట్రంప్ శాంతి మంత్రం
ఈ ఉద్రిక్తతల నడుమ అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ రంగ ప్రవేశం చేశారు. ఇరాన్తో శాంతి చర్చలు ఫలప్రదంగా జరుగుతున్నాయని, అందుకే ఆ దేశ విద్యుత్ కేంద్రాలపై దాడులను ఐదు రోజులు వాయిదా వేస్తున్నట్లు ఆయన ప్రకటించారు. ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉందని, శాంతికి మొగ్గు చూపుతోందని ట్రంప్ ధీమా వ్యక్తం చేశారు. అయితే ఇరాన్ మాత్రం ఈ వార్తలను కొట్టిపారేస్తూ, ఇదంతా మార్కెట్లను ప్రభావితం చేసేందుకు ట్రంప్ ఆడుతున్న నాటకమని ఆరోపించారు.
చర్చల ప్రతినిధిగా ఖలీబాఫ్?
అమెరికాతో చర్చలు జరిపే ఇరాన్ ప్రతినిధిగా ఖలీబాఫ్ పేరు బలంగా వినిపిస్తోంది. మాజీ సైనిక కమాండర్, పైలట్ అయిన ఈయనను పశ్చిమ దేశాలతో చర్చలు జరపగల 'మితవాద నేత'గా విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు. ట్రంప్ కూడా తనతో చర్చలు జరిపే ఇరాన్ నేత పేరును వెల్లడిస్తే వారి ప్రాణాలకు ముప్పు ఉంటుందని వ్యాఖ్యానించడం విశేషం. పాకిస్థాన్ రాజధాని ఇస్లామాబాద్లో ఇరు దేశాల ప్రతినిధులు భేటీ అయ్యే అవకాశం ఉందన్న వార్తలతో అంతర్జాతీయంగా ఆసక్తి నెలకొంది.
హార్ముజ్ జలసంధిపై నీలినీడలు
ముడిచమురు రవాణాకు కీలకమైన 'హార్ముజ్ జలసంధి' మూసివేత ముప్పు ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థను కలవరపెడుతోంది. ప్రపంచానికి అందే చమురులో ఐదో వంతు ఈ మార్గం నుండే వెళ్లాలి. యుద్ధం కారణంగా బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర బ్యారెల్కు 104 డాలర్లకు చేరుకుంది. ఈ నేపథ్యంలో వాణిజ్య నౌకల రక్షణ కోసం బహ్రెయిన్ ఐక్యరాజ్యసమితిలో ఒక తీర్మానాన్ని ప్రతిపాదించింది. దీనికి అమెరికా మద్దతు ఉన్నా, రష్యా-చైనాలు వీటో చేసే అవకాశం ఉంది. ట్రంప్ మాత్రం ఈ జలసంధిని అమెరికా-ఇరాన్ కలిసి 'ఉమ్మడి నియంత్రణ' చేయవచ్చని వినూత్న ప్రతిపాదన చేశారు.
రష్యా గూఢచారి సాయం: జెలెన్ స్కీ
ఇరాన్ దాడులకు రష్యా గూఢచారి సమాచారాన్ని (ఇంటెలిజెన్స్) అందిస్తోందని ఉక్రెయిన్ అధ్యక్షుడు జెలెన్ స్కీ సంచలన ఆరోపణలు చేశారు. రష్యా ఇస్తున్న కచ్చితమైన సమాచారం వల్లే ఇరాన్ దాడులు చేయగలుగుతోందని ఆయన ఆందోళన వ్యక్తం చేశారు. అయితే రష్యా విదేశాంగ మంత్రి సెర్గీ లావ్రోవ్ స్పందిస్తూ.. ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై దాడులు చేయడం సరికాదని, అక్కడ పనిచేస్తున్న రష్యా సిబ్బందికి ప్రమాదం పొంచి ఉందని హెచ్చరించారు.
హర్మూజ్ జలసంధిపై మోడీ-ట్రంప్ చర్చలు
మధ్యప్రాచ్యంలో యుద్ధం నాలుగో వారానికి చేరిన నేపథ్యంలో, భారత ప్రధాని నరేంద్ర మోడీ, అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఫోన్లో కీలక చర్చలు జరిపారు. ప్రపంచ దేశాలకు చమురు సరఫరా చేసే 'హర్మూజ్ జలసంధి'ని తిరిగి తెరిపించడంపై వీరు ప్రధానంగా దృష్టి సారించారు. ఈ మార్గాన్ని అమెరికా, ఇరాన్ కలిసి ఉమ్మడిగా పర్యవేక్షించే అవకాశం ఉందని ట్రంప్ ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. గల్ఫ్ దేశాలలో ఉన్న కోటి మంది భారతీయుల భద్రత, సముద్రంలో చిక్కుకున్న భారతీయ నౌకా సిబ్బంది క్షేమం తమకు ప్రాధాన్యత అని మోడీ స్పష్టం చేశారు. యుద్ధం వల్ల నిలిచిపోయిన వాణిజ్య మార్గాలను పునరుద్ధరించడానికి దౌత్యపరమైన చర్చలే ఏకైక మార్గమని భారత్ ఈ సందర్భంగా ఉద్ఘాటించింది.
భారతీయుల తరలింపు ముమ్మరం
మధ్యప్రాచ్యంలో చిక్కుకున్న భారతీయులను సురక్షితంగా తరలించేందుకు భారత్ వేగంగా చర్యలు చేపట్టింది. ఎయిర్ ఇండియా, ఎయిర్ ఇండియా ఎక్స్ప్రెస్ సంస్థలు 24 ప్రత్యేక విమానాలను నడుపుతున్నాయి. జెడ్డా, మస్కట్, యూఏఈల నుండి వేల మంది భారతీయులను స్వదేశానికి తీసుకువస్తున్నారు. ఇప్పటికే ఖతార్ ఎయిర్వేస్ ద్వారా 7,750 మంది భారతీయులు సురక్షితంగా చేరుకున్నారు.
సురక్షితంగా స్వదేశానికి భారీ ఎల్పీజీ నౌకలు
మరో ఊరటనిచ్చే వార్త ఏమిటంటే, 92,000 మెట్రిక్ టన్నుల వంటగ్యాస్ లోడ్తో ఉన్న 'పైన్ గ్యాస్', 'జగ్ వసంత్' అనే రెండు భారతీయ నౌకలు ప్రమాదకరమైన హార్ముజ్ జలసంధిని దాటుకుని సురక్షితంగా భారత్ వైపు వస్తున్నాయి. ఇవి మార్చి 26-28 మధ్య భారత్ చేరుకోనున్నాయి. అయితే ఐరోపాలోని స్లోవేనియా వంటి దేశాల్లో ఇంధన కొరత ఏర్పడి ఇప్పటికే రేషనింగ్ అమలు చేస్తున్న పరిస్థితి నెలకొంది.
దాడులు ఆపే ప్రసక్తే లేదు: నెతన్యాహు
ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని నెతన్యాహు మాత్రం చాలా కఠినంగా ఉన్నారు. చర్చల పేరుతో దాడులు ఆపబోమని, ఇరాన్ అణు కార్యక్రమాలను, క్షిపణి వ్యవస్థలను పూర్తిగా నాశనం చేసే వరకు పోరాటం కొనసాగుతుందని స్పష్టం చేశారు. ఇప్పటికే ఇద్దరు ఇరాన్ అణు శాస్త్రవేత్తలను హతమార్చామని ఆయన పేర్కొన్నారు. తమ లక్ష్యాలు నెరవేరే వరకు యుద్ధం ఆపమని, ఈ విజయాలను తమకు అనుకూలమైన ఒప్పందంగా మార్చుకుంటామని ఆయన ధీమా వ్యక్తం చేశారు.
అమెరికా సైనిక మోహరింపులు
అమెరికా రక్షణ మంత్రి పీట్ హెగ్సెత్ సలహా మేరకు ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను అడ్డుకోవడమే లక్ష్యంగా ట్రంప్ ఈ దాడులకు పచ్చజెండా ఊపారు. ఇరాన్ నాయకత్వం కుప్పకూలిందని ట్రంప్ భావిస్తున్న తరుణంలో, అమెరికన్ మెరైన్ సైనికులు గల్ఫ్ ప్రాంతానికి భారీగా చేరుకుంటున్నారు. ఇరాన్ చమురు కేంద్రం 'ఖర్గ్ ద్వీపాన్ని' అమెరికా తన ఆధీనంలోకి తీసుకునే అవకాశం ఉందన్న విశ్లేషణలు వెలువడుతున్నాయి.
అంతర్జాతీయ దౌత్యం ముమ్మరం
అంతర్జాతీయ స్థాయిలో దౌత్య ప్రయత్నాలు కూడా ముమ్మరమయ్యాయి. ఒమన్ విదేశాంగ మంత్రి బదర్ అల్-బుసైదీ భారత్, రష్యా సహా 18 దేశాల ప్రతినిధులతో చర్చలు జరిపారు. ఈజిప్ట్ కూడా మధ్యవర్తిత్వం కోసం ప్రయత్నిస్తోంది. అయితే ఇరాన్ మాత్రం శాంతి చర్చల వార్తలను కేవలం మార్కెట్లను మోసం చేసే ఎత్తుగడలుగానే చూస్తోంది. క్షేత్రస్థాయిలో టెల్ అవీవ్పై క్లస్టర్ బాంబుల దాడితో భీభత్సం సృష్టించి తమ పట్టు నిరూపించుకునే ప్రయత్నం చేస్తోంది.
శాంతి వైపా? యుద్ధం వైపా?
మొత్తానికి మధ్యప్రాచ్యం ఇప్పుడు ఒక నిప్పుల కొలిమిలా మారింది. ఒకవైపు యుద్ధ సన్నాహాలు, మరోవైపు ఐదు రోజుల గడువుతో కూడిన శాంతి చర్చల సంకేతాలు ప్రపంచాన్ని ఉత్కంఠకు గురిచేస్తున్నాయి. చర్చలు సఫలమై హార్ముజ్ జలసంధి తెరుచుకుంటేనే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ కుదుటపడుతుంది. లేదంటే యుద్ధ జ్వాలలు మరిన్ని దేశాలకు వ్యాపించే ప్రమాదం పొంచి ఉంది.