జేడీయూను బీజేపీ కనుమరుగు చేస్తుంది

బీహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికలకు సంబంధించి ఎన్డీఏ కూటమి సీట్ల సర్దుబాటు చేసుకున్న విషయం తెలిసిందే. ఈ సర్దుబాటుపై ఆర్జేడీ నేత మృత్యుంజయ్ తివారి తనదైన శైలిలో స్పందించారు. ఎన్డీయే కూటమిలో అంతా సవ్యంగా లేదని వ్యాఖ్యానించారు. బీహార్ రాష్ట్రంలో జేడీయూను కనుమరుగు చేసి పెద్ద పార్టీగా అవతరించేందుకు బీజేపీ ప్రయత్నిస్తోందని ఆరోపించారు. ముఖ్యమంత్రి స్థానాన్ని కూడా బీజేపీ కైవసం చేసుకుంటుందేమోనంటూ వ్యాఖ్యానించారు.

తివారి విమర్శలు ఏమిటి?

‘ఇప్పటివరకు బీహార్‌లో జేడీయూ పెద్దన్న పాత్రలో ఉండేది. కానీ ఇప్పుడు ఆ పార్టీ బీజేపీకి సమాన స్థాయిలోకి వచ్చింది. చిరాగ్ పాస్వాన్, బీజేపీ కలిసి 130 సీట్లు తీసుకున్నాయి. ఎన్నికల తర్వాత బీజేపీ జేడీయూను తొలగించి ముఖ్యమంత్రి సీటును ఆక్రమిస్తుంది.’ అంటూ ఆయన వ్యాఖ్యానించారు. ‘జితన్ రామ్ మాంఝీ 15 సీట్ల కోసం కావాలని పట్టుబట్టినా ఆయనకు 6 సీట్లు మాత్రమే ఇచ్చారు. ఉపేంద్ర కుశ్వాహా కూడా పెద్ద డిమాండ్లు చేశారు, కానీ అదే గతి పట్టింది. చిన్న పార్టీల స్థాయి తగ్గించేందుకు బీజేపీ ఒక ఫార్ములాను రూపొందించింది. ఇప్పుడు జేడీయూను కూడా తొలగించేలా బీజేపీ చర్యలు సూచిస్తున్నాయి.’ అంటూ మృత్యుంజయ్ తివారి వ్యాఖ్యానించారు.

బీహార్‌లో కుదిరిన సర్దుబాటు ఏమిటి?

ఇటీవల బీహార్ ఎన్డీయేలో సీట్ల సర్దుబాటు కుదిరిన విషయం తెలిసిందే. బీజేపీ, జేడీయూ ఒక్కో పార్టీ 101 సీట్లలో పోటీ చేస్తాయి, లోక్ జనశక్తి పార్టీ (రామ్ విలాస్) - 29 సీట్లు, రాష్ట్రీయ లోక్ మోర్చా - 6 సీట్లు, హిందుస్థానీ ఆవామ్ మోర్చా (హెచ్ఏఎం) - 6 సీట్లు పోటీ చేస్తాయి. మొత్తం 243 స్థానాలకు అసెంబ్లీ ఎన్నికలు నవంబర్ 6, 11 తేదీల్లో జరగనున్నాయి. ఓట్ల లెక్కింపు నవంబర్ 14న జరుగుతుంది. ఈ ఎన్నికల్లో ఎన్డీఏ కూటమి, తేజస్వీ యాదవ్ నేతృత్వంలోని ఇండియా కూటమితో తలపడనుంది.

గత ఎన్నికల్లో సీట్ల పంపకం ఎలా ఉంది?

గత అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో జనతా దళ్ (యునైటెడ్) జేడీయూ 115 స్థానాల్లో పోటీ చేయగా, బీజేపీ 110 స్థానాల్లో ఇతర ఎన్డీఏ మిత్రపక్షాలు 18 స్థానాల్లో పోటీ పడ్డాయి. జేడీయూ అప్పుడు బీజేపీ కంటే కొంచెం ఎక్కువ స్థానాల్లో పోటీకి దిగింది. జేడీయూ మొదట 122 సీట్లు కేటాయించుకుని, వాటిలో 7 సీట్లు హిందుస్థానీ ఆవామ్ మోర్చా (హెచ్‌ఏఎం)కు ఇచ్చింది. బీజేపీ 121 సీట్లు తీసుకుని, వాటిలో 11 సీట్లు వికాస్ ఇన్‌సాన్ పార్టీ (వీఐపీ)కు కేటాయించింది. ఇలా మొత్తం బీజేపీ 110, జేడీయూ 115 సీట్లలో పోటీ చేసాయి. జేడీయూ 43 సీట్లు, బీజేపీ 74 సీట్లు గెలిచాయి. ఎన్డీఏ మొత్తం 125 సీట్లు సాధించి అధికారంలోకి వచ్చింది. గత ఎన్నికల్లో బీజేపీ ఎక్కువ స్థానాల్లో గెలుపొందినప్పటికీ నితీశ్ కుమార్ అనుభవం, తదితర కారణాలతో ఆయనే ముఖ్యమంత్రిగా గెలుపొందారు. మరి ఈ సారి ఏం జరుగుతుందో వేచి చూడాలి.

నితీశ్ కుమార్‌కు అవకాశాలు ఉన్నాయా?

ఎన్డీయే కూటమి ఒప్పందం ప్రకారం నితీశ్ కుమార్‌నే సీఎంగా ముందుకు తీసుకువెళ్తున్నారు. గతంలో (2020) కూడా జేడీయూ సీట్లు తక్కువ వచ్చినా, బీజేపీ మద్దతుతో నితీశ్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యారు. ఇప్పుడు కూడా అదే పరిస్థితి కనిపిస్తోంది. ఎందుకంటే బీజేపీ కేంద్రంలో ఉంది. నితీశ్ కుమార్ మద్దతు కూడా వారికి అవసరం. అయితే గతంలో నితీశ్ కుమార్ కొన్ని రాజకీయ పరిస్థితుల నేపథ్యంలో బీజేపీతో తన బంధాన్ని తెంచుకున్నారు.

నితీశ్ యూటర్న్ రాజకీయాలు

నితీశ్ వివిధ కారణాల వల్ల కూటములు మార్చిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. 2020 బీహార్ అసెంబ్లీ ఎన్నికల్లో బీజేపీ (భారతీయ జనతా పార్టీ), జేడీయూ (జనతా దళ్ యునైటెడ్) మరికొన్ని మిత్రపక్షాలు కలిసి ఎన్డీయే కూటమిగా పోటీ చేశాయి. ఈ ఎన్నికల్లో ఎన్డీయే కూటమిలో బీజేపీ 243 సీట్లలో 74 సీట్లు గెలుచుకోగా, జేడీయూ 43 సీట్లు గెలుచుకుంది. ఈ కూటమి మొత్తం 125 సీట్లతో బీహార్ అసెంబ్లీలో ప్రభుత్వాన్ని ఏర్పాటు చేసింది. కొంతకాలం ప్రభుత్వం కొనసాగాక బీజేపీ నేతలతో విబేధించిన నితీశ్ కుమార్ 2022లో తేజస్వీ యాదవ్ (ఆర్జేడీ)తో జతకట్టారు. ఆగస్టు 9, 2022న నితీశ్ కుమార్ బీజేపీతో కూటమి (ఎన్‌డీఏ) విడిచి, ఆగస్టు 10న మహాగథ్‌బంధన్‌తో కలిసి ముఖ్యమంత్రి పదవికి ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఈ కూటమిలో తేజస్వీ యాదవ్ ఉప ముఖ్యమంత్రిగా కొనసాగారు.

ఈ మార్పు బీహార్ రాజకీయాల్లో కుదుపు. అయితే నితీశ్ ఆర్జేడీతోనూ సవ్యంగా లేరు.

తేజస్వీ యాదవ్‌తో విబేధించారు. 2024 జనవరి 28న రాజీనామా చేసిన తర్వాత మళ్లీ బీజేపీతో జతకట్టారు. ముఖ్యమంత్రిగా తొమ్మిదోసారి ప్రమాణ స్వీకారం చేశారు. ఇలా నితీశ్ తరుచూ ముఖ్యమంత్రి పదవి కోసం కూటములు మారుతుంటారన్న ఆరోపణలు ఉన్నాయి. అయితే ప్రస్తుతం కేంద్రంలో ఎన్డీయే అధికారంలో ఉంది. నితీశ్ కుమార్ కు బీజేపీ అవసరం, బీజేపీకి నితీశ్ అవసరం ఉన్నాయి.

రాజకీయ పరిస్థితులు ఏమిటి?

కొన్ని ఒపీనియన్ పోల్స్ ఎన్డీయే అధికారంలోకి వచ్చేందుకు అవకాశాలు ఉన్నాయని చెబుతున్నాయి. మహాఘట్ బంధన్ అధికారంలోకి వచ్చే అవకాశం ఉందని చెప్పే సర్వేలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం నితీశ్ కుమార్, తేజస్వీ యాదవ్ మధ్యే ముఖ్యమంత్రి పోరు సాగుతోంది. అయితే రాజకీయాల్లో ఏదైనా సాధ్యమే. బీజేపీ ముఖ్యమంత్రి పదవి కోసం ఇతర పార్టీల మద్దతు కోరే అవకాశాలు కూడా ఉన్నాయి. ఎన్నికల ముందున్న పొత్తులు, ఎన్నికల ఫలితాల తర్వాత వికటించే అవకాశాలు కూడా ఉంటాయి. ప్రశాంత్ కిశోర్ నేతృత్వంలోని జనసురాజ్ పార్టీ రాజకీయంగా ఎటువంటి ప్రభావం చూపుతుందో ఎన్ని స్థానాలు గెలుచుకుంటుందో అన్న అంశాలు కూడా కీలకంగా మారే అవకాశం ఉంది.

కూటమిలో చిచ్చు పెట్టడమే మృత్యుంజయ్ వ్యూహమా?

ప్రస్తుతం బీహార్‌లో రాజకీయంగా రకరకాల సమీకరణాలు మారుతున్నాయి. ఎన్డీయే కూటమి పెద్దగా విబేధాలు లేకుండా సీట్ల పంపిణీని ప్రకటించింది. దీంతో ఆయా పార్టీ నేతల మధ్య చిచ్చు పెట్టేందుకు మృత్యుంజయ్ ఇటువంటి కామెంట్లు చేసి ఉండొచ్చు. వచ్చే ఎన్నికల్లో నితీశ్ కుమార్ ముఖ్యమంత్రి అయ్యే అవకాశం లేదని క్యాడర్ లోకి బలంగా వెళితే వారు మనస్ఫూర్తిగా పనిచేసే అవకాశం ఉండదు.

మృత్యుంజయ్ తివారి ఇటువంటి వ్యూహాన్ని ప్రవేశపెట్టారేమో వేచి చూడాలి. ఎన్డీయేలో అసమ్మతిని సృష్టించడం ఆయన వ్యూహం అయ్యి ఉండచ్చు. బీజేపీకి, జేడీయూకు, ఇతర మిత్రపక్షాలకు ప్రత్యేకంగా ఓటర్లు ఉంటారు. వారి మధ్య ఓట్ల బదిలీ సమర్థవంతంగా జరిగితేనే కూటమి ఫార్ములా సక్సెస్ అవుతూ ఉంటుంది. ఈ ఓట్ల బదిలీని అడ్డుకొనేందుకే నితీశ్ అభిమానుల ఆత్మస్థైర్యాన్ని దెబ్బ తీసేందుకు ఇటువంటి వ్యాఖ్యానాలు చేసే అవకాశం ఉంది. ప్రస్తుతం ఎన్డీయేలో సీట్ల షేరింగ్ సమయంలో ఎటువంటి విబేధాలు బయటపడలేదు. కానీ కూటమి మధ్య ఓట్ల షేరింగ్ ఎలా జరుగుతుందో వేచి చూడాలి.

చిన్నపార్టీలను మింగేయడం సహజమేనా?

జాతీయ పార్టీలు చిన్న పార్టీలతో పొత్తు పెట్టుకొని ఆయా రాష్ట్రాల్లో రాజకీయంగా లాభపడటం జరుగుతూ ఉంటుంది. ఉదాహరణకు ఏపీలో బీజేపీకి పెద్దగా బలం లేదు. కానీ బలమైన టీడీపీ, జనసేనతో ఆ పార్టీ పొత్తులు పెట్టుకొని రాజకీయంగా లాభపడింది. తమిళనాడులోనూ అన్నాడీఎంకే పొత్తు పెట్టుకొని బీజేపీ బలపడింది. కాంగ్రెస్ పార్టీ కూడా తమకు బలం లేని రాష్ట్రాల్లో ఇటువంటి వ్యూహాలను అవలంబిస్తూ ఉంటుంది. కేరళలో వామపక్షాలతో పొత్తు పెట్టుకోవడం, ఉత్తర్‌ప్రదేశ్‌లో సమాజ్ వాద్ పార్టీతో కాంగ్రెస్ పొత్తు పెట్టుకొని లాభపడుతూ ఉంటుంది. అయితే కొన్ని సందర్భాల్లో చిన్న పార్టీలతో పొత్తుపెట్టుకొని ఆ తర్వాత ఆ పార్టీలను విలీనం చేసుకోవడం, ఉనికిలో లేకుండా చేయడం కూడా జరుగుతూ ఉంటుంది.

ఉదాహరణలు ఏమిటి?

కాంగ్రెస్ పార్టీ స్వాతంత్ర్యం అనంతరం దేశంలో అతిపెద్ద పార్టీగా ఉండేది. అనేక చిన్న పార్టీలను తనలో విలీనం చేసుకుంది. ఇది ప్రధానంగా 1950-1980ల మధ్య జరిగింది. కాంగ్రెస్ దేశంలో ఏకపార్టీ విధానాన్ని కొనసాగించేందుకు కొన్ని ప్రయత్నాలు చేసింది. 1974లో 8 చిన్న పార్టీలు (ఉదా. సోషలిస్ట్ పార్టీలు, ఇతర వామపక్ష గ్రూపులు) కాంగ్రెస్ వ్యతిరేకంగా మెర్జ్ అయ్యాయి. కానీ ఇది కాంగ్రెస్‌కు వ్యతిరేకంగా ఉన్నప్పటికీ, తర్వాత కాంగ్రెస్ ఇలాంటి కూటములను తనకు అనుకూలంగా మార్చుకున్నది. ఇందిరా గాంధీ ఎమర్జెన్సీ సమయంలో చిన్న పార్టీలను విలీనం చేసుకున్నది.

కాంగ్రెస్‌లో విలీనమైన పార్టీలు

ప్రజారాజ్యం పార్టీ: 2011లో విలీనమైంది. ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో చిరంజీవి స్థాపించిన ఈ పార్టీ 2009 ఎన్నికల్లో 18% ఓట్లు సాధించింది. సోనియా గాంధీతో చర్చల అనంతరం కాంగ్రెస్‌లో విలీనమైంది.

జన అధికార్ పార్టీ: 2024లో విలీనమైంది. బీహార్‌లో పప్పు యాదవ్ స్థాపించిన ఈ పార్టీ లోక్‌సభ ఎన్నికల ముందు కాంగ్రెస్‌లో చేరింది.

డోగ్రా స్వాభిమాన్ సంఘటన పార్టీ: 2024లో విలీనమైంది. జమ్మూ ప్రాంతంలో చౌధరీ లాల్ సింగ్ నేతృత్వంలోని ఈ పార్టీ ఎన్నికల ముందు కాంగ్రెస్‌లో విలీనమైంది.

కాంగ్రెస్ ఫర్ డెమోక్రసీ: 1977లో జగ్జీవన్ రామ్, హెంవతి నందన్ బహుగుణా స్థాపించిన ఈ పార్టీ జనతా పార్టీలో విలీనమైంది. కానీ కొందరు నాయకులు తర్వాత కాంగ్రెస్‌లోకి తిరిగి వచ్చారు.

కాంగ్రెస్ (యునైటెడ్): 1979-1980లో దేవరాజ్ ఉర్స్ నేతృత్వంలోని ఈ పార్టీ ఎమర్జెన్సీ తర్వాత విడిపోయి, ఇందిరా గాంధీ నేతృత్వంలోని కాంగ్రెస్ (I)లో విలీనమైంది.

స్వాతంత్ర్యానంతరం, 1948-1950 మధ్య కాలంలో హైదరాబాద్ స్టేట్ కాంగ్రెస్, త్రావంకూర్ స్టేట్ కాంగ్రెస్ వంటి ప్రాంతీయ పార్టీలు కాంగ్రెస్‌లో విలీనమయ్యాయి. 2024లో, లోక్‌సభ ఎన్నికల ముందు కాంగ్రెస్ చిన్న పార్టీలను విలీనం చేసుకుని బలాన్ని పెంచుకుంది.

బీజేపీలో నేరుగా విలీనమైన పార్టీలు తక్కువగా ఉన్నా ఆ పార్టీ పొత్తుల ద్వారా వివిధ రాష్ట్రాల్లో బలపడింది. ఉమ్మడి ఏపీలో టీడీపీ, తమిళనాడులో డీఎంకే, జేడీయూ వంటి అనేక చిన్న పార్టీలతో పొత్తు పెట్టుకొని తద్వారా రాజకీయాల్లో బలపడింది. ఇలా జాతీయ పార్టీలు చిన్న పార్టీలతో పొత్తులు పెట్టుకొని బలపడిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. ప్రస్తుతం బీజేపీ కూడా దేశంలోని అన్ని రాష్ట్రాల్లో పొత్తులు పెట్టుకోని దేశవ్యాప్తంగా వీలైనంత ఎక్కువ రాష్ట్రాల్లో అధికారంలో ఉండాలని చూస్తోంది.

తమకు బలం లేని చోట్ల పొత్తులు పెట్టుకొని ఆయా రాష్ట్రాల్లోకి ప్రవేశించేందుకు తీవ్రంగా ప్రయత్నం చేస్తోంది. కొన్ని పార్టీలను చీల్చడం ద్వారా రాజకీయ ప్రయోజనం పొందుతున్నది. మహారాష్ట్రలో శివసేన రెండు వర్గాలు కావడానికి కూడా బీజేపీయే కారణం. ఇలా కాంగ్రెస్, బీజేపీ రెండు జాతీయ పార్టీలు చిన్న పార్టీలను తమకు అనుకూలంగా మలుచుకున్నాయి. మరి బీహార్ లో రాబోయే రోజుల్లో ఏ కూటమి అధికారంలోకి వస్తుంది? ఎవరు ముఖ్యమంత్రి అవుతారు? అన్నది వేచి చూడాలి.