గ్రాసా మాచెల్‌కు 'ఇందిరా గాంధీ శాంతి బహుమతి'

2025 సంవత్సరానికి గాను ప్రతిష్టాత్మకమైన ‘ఇందిరా గాంధీ శాంతి, నిరాయుధీకరణ, అభివృద్ధి బహుమతి’ని మొజాంబిక్‌కు చెందిన ప్రముఖ మానవ హక్కుల కార్యకర్త గ్రాసా మాచెల్‌కు ప్రకటించారు. మాజీ జాతీయ భద్రతా సలహాదారు శివశంకర్ మీనన్ అధ్యక్షతన సమావేశమైన అంతర్జాతీయ జ్యూరీ ఈ మేరకు ఏకగ్రీవ నిర్ణయం తీసుకుంది. విద్య, ఆరోగ్యం, ఆర్థిక సాధికారత వంటి రంగాల్లో ఆమె చేసిన అద్భుతమైన సేవలను గుర్తిస్తూ ఈ పురస్కారాన్ని అందజేస్తున్నట్లు ఇందిరా గాంధీ మెమోరియల్ ట్రస్ట్ బుధవారం వెల్లడించింది.

అంకితభావంతో కూడిన మానవతా ప్రస్థానం

క్లిష్ట పరిస్థితుల్లోనూ పౌర హక్కుల కోసం పోరాడుతూ, బలహీన వర్గాల జీవితాల్లో వెలుగులు నింపినందుకు మాచెల్‌ను ఈ అవార్డుకు ఎంపిక చేశారు. స్వయంపాలన, సమానత్వం అనే ఆదర్శాలతో తన జీవితాన్ని అంకితం చేసిన గొప్ప ఆఫ్రికన్ నాయకురాలిగా ఆమెను ట్రస్ట్ కొనియాడింది. ఒక న్యాయబద్ధమైన సమాజాన్ని నిర్మించడమే లక్ష్యంగా ఆమె మూడు దశాబ్దాలకు పైగా నిరంతరం శ్రమిస్తున్నారు.

ఎవరీ గ్రాసా మాచెల్?

1945లో మొజాంబిక్ గ్రామీణ ప్రాంతంలో జన్మించిన గ్రాసా సింబినే (మాచెల్), లిస్బన్ విశ్వవిద్యాలయంలో ఉన్నత విద్యను అభ్యసిస్తున్నప్పుడే రాజకీయ చైతన్యాన్ని పొందారు. 1973లో స్వదేశానికి తిరిగి వచ్చి ‘మొజాంబిక్ లిబరేషన్ ఫ్రంట్’లో చేరారు. అక్కడ కేవలం ఒక ఉపాధ్యాయురాలిగానే కాకుండా, స్వాతంత్ర్య సమరయోధురాలిగా తుపాకీ పట్టి వలస పాలనకు వ్యతిరేకంగా పోరాడి తన ధైర్యాన్ని చాటుకున్నారు.

విద్యారంగంలో విప్లవాత్మక మార్పులు

1975లో మొజాంబిక్ స్వాతంత్ర్యం పొందిన తర్వాత, ఆమె ఆ దేశపు తొలి విద్యా, సంస్కృతి శాఖ మంత్రిగా బాధ్యతలు చేపట్టారు. ఆమె పదవీకాలంలో విద్యారంగంలో ఆశ్చర్యకరమైన ఫలితాలు వచ్చాయి. గతంలో 40 శాతం లోపు ఉన్న బాలుర హాజరు శాతం 90 శాతానికి పెరగ్గా, బాలికల హాజరు శాతం 75 శాతానికి చేరింది. అక్షరాస్యతను ఒక ఆయుధంగా మార్చి దేశ పునర్నిర్మాణానికి ఆమె పునాదులు వేశారు.

యుద్ధ క్షేత్రంలో చిన్నారుల రక్షణ

1990లలో మాచెల్ సేవలు అంతర్జాతీయ వేదికకు విస్తరించాయి. యుద్ధాలు పిల్లలపై చూపే వినాశకర ప్రభావంపై అధ్యయనం చేయడానికి ఐక్యరాజ్యసమితి ఆమెను నియమించింది. 1996లో ఆమె సమర్పించిన “ది ఇంపాక్ట్ ఆఫ్ ఆర్మ్‌డ్ కాన్‌ఫ్లిక్ట్ ఆన్ చిల్డ్రన్” నివేదిక ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెను సంచలనం సృష్టించింది. యుద్ధ ప్రాంతాల్లో ఐరాస, సభ్యదేశాల పనితీరును మార్చడంలో ఈ నివేదిక కీలక పాత్ర పోషించింది.

అంతర్జాతీయ గౌరవాలు.. అరుదైన పురస్కారాలు

బాలల హక్కుల కోసం ఆమె చేసిన పోరాటానికి గుర్తింపుగా ఐరాస నుంచి ‘నాన్సెన్ శరణార్థి అవార్డు’ అందుకున్నారు. అలాగే 1997లో బ్రిటన్ నుంచి అత్యున్నత ‘గౌరవ డేమ్ కమాండర్’ హోదాను పొందారు. కేవలం రాజకీయ నాయకురాలిగానే కాకుండా, ప్రపంచవ్యాప్తంగా నిర్ణయాధికారులపై ప్రభావం చూపే శక్తిగా ఆమె ఎదిగారు.

సమాజ పరివర్తనలో ‘గ్రాసా మాచెల్ ట్రస్ట్’

అనేక అంతర్జాతీయ సంస్థల్లో కీలక బాధ్యతలు నిర్వర్తించిన మాచెల్, తన సొంత సంస్థల ద్వారా కూడా విశేష కృషి చేస్తున్నారు. 2010లో స్థాపించిన 'గ్రాసా మాచెల్ ట్రస్ట్' మహిళల ఆర్థిక సాధికారత, ఆహార భద్రత కోసం పనిచేస్తోంది. అలాగే ‘జిజిలే ఇన్‌స్టిట్యూట్’ ద్వారా బాలల వికాసానికి అండగా నిలుస్తున్నారు. కిశోర బాలికల ఆరోగ్యం కోసం ఆమె చేసిన సేవలకు గాను 2018లో ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ నుంచి గోల్డ్ మెడల్ అందుకున్నారు.

ప్రపంచ శాంతికి కొత్త నిర్వచనం

ప్రస్తుతం నెల్సన్ మండేలా స్థాపించిన 'ది ఎల్డర్స్' సభ్యురాలిగా, బాల్యవివాహాల నిర్మూలన కోసం పనిచేసే 'గర్ల్స్ నాట్ బ్రైడ్స్' వ్యవస్థాపకురాలిగా ఆమె ప్రపంచానికి దిశానిర్దేశం చేస్తున్నారు. న్యాయసమాన ప్రపంచ నిర్మాణానికి కోట్లాది మందిలో ఆశను రగిలించిన గ్రాసా మాచెల్ వంటి యోధురాలికి ఇందిరా గాంధీ శాంతి బహుమతి లభించడం ఆమె అలుపెరగని మానవతా కృషి కి దక్కిన అసలైన గౌరవమని విశ్లేషకులు భావిస్తున్నారు.