గండికోట: పెన్నా నది మలచిన అద్భుతం!

ఆంధ్రప్రదేశ్ రాష్ట్రంలోని కడప జిల్లాలో ప్రకృతి ఒడిలో ఒదిగిపోయిన ఒక అద్భుతం గండికోట. పెన్నా నది పరవళ్లు తొక్కుతూ కొండలను చీల్చుకుంటూ సృష్టించిన ఈ 'గండి' అందం ప్రపంచ ప్రసిద్ధి గాంచిన అమెరికాలోని గ్రాండ్ కాన్యన్‌ను తలపిస్తుంది. అందుకే దీనిని "ది గ్రాండ్ కాన్యన్ ఆఫ్ ఇండియా" అని పిలుస్తారు. చరిత్ర, శిల్పకళ, ప్రకృతి వైవిధ్యం కలగలిసిన ఈ చారిత్రక ప్రదేశం గురించి సమగ్రమైన కథనం మీకోసం..

గండికోట చరిత్ర సుమారు వెయ్యి సంవత్సరాల నాటిది. క్రీ.శ. 1123లో కళ్యాణి చాళుక్య పాలకుడైన ఆహవమల్ల సోమేశ్వర I వద్ద సామంతుడిగా ఉన్న కాకతీయ రాజు (బొమ్మనపల్లె గ్రామానికి చెందినవాడు) ఈ ప్రాంతపు వ్యూహాత్మక ప్రాముఖ్యతను గుర్తించాడు. శత్రువుల నుండి రక్షణ పొందడానికి, పెన్నా నది పక్కనే ఉన్న ఈ ఎత్తైన ప్రదేశంలో మొదట ఒక ఇసుక కోటను నిర్మించాడు. కొండల మధ్య ఉండే సహజసిద్ధమైన 'గండి' (లోయ) కారణంగా దీనికి గండికోట అనే పేరు వచ్చింది.

కాకతీయుల పాలన, అనంతర పరిణామం

క్రీ.శ. 1239 నుండి 1304 వరకు ఈ ప్రాంతం కాకతీయ రాజవంశం ప్రత్యక్ష లేదా పరోక్ష పాలనలో ఉంది. కాకతీయుల కాలంలో ఈ కోట కేవలం రక్షణ కేంద్రంగానే కాకుండా, వ్యాపార మార్గాలకు రక్షణగా కూడా ఉండేది. వారి సామంతులు ఈ ప్రాంతాన్ని అభివృద్ధి చేస్తూ వచ్చారు. మట్టి గోడల స్థానంలో రాతి నిర్మాణాలకు పునాదులు పడింది ఈ కాలంలోనే.

గండికోట నిజమైన వైభవాన్ని చూసింది మాత్రం పెమ్మసాని నాయకుల పాలనలో. విజయనగర సామ్రాజ్యానికి నమ్మకమైన సేనాపతులుగా ఉన్న పెమ్మసాని కమ్మ రాజులు ఈ కోటను అత్యంత శక్తివంతమైన దుర్గంగా మార్చారు. సుమారు 300 ఏళ్ల పాటు వారి పాలన సాగింది. వారి కాలంలోనే కోటలో పటిష్టమైన ప్రాకారాలు, ధాన్యాగారాలు, ఆలయాలు నిర్మించబడ్డాయి. వీరు హంపి విజయనగర పతనానంతరం కూడా కొంతకాలం స్వతంత్రంగా పాలించారు.

తామ్ర శాసనాలు - చారిత్రక ఆధారాలు

ఇటీవల మైదుకూరుకు చెందిన చరిత్రకారుడు తవ్వా ఓబుల్ రెడ్డి కనుగొన్న 16వ శతాబ్దపు రాగి ఫలక శాసనం గండికోట చరిత్రపై కొత్త వెలుగులు నింపింది. ఈ శాసనం ఆ కాలపు రాజకీయ పరిణామాలు, సామాజిక స్థితిగతులు, కోట ప్రాముఖ్యతను వివరిస్తుంది. ఇలాంటి ఆధారాలు గండికోట కేవలం పర్యాటక స్థలమే కాదు, ఒక చారిత్రక విజ్ఞాన భాండాగారం అని నిరూపిస్తున్నాయి.

కవి వేమన, విదేశీ యాత్రికుల సందర్శన

ప్రజాకవి వేమన కడప జిల్లా వాసి కావడం, ఆయన కొంతకాలం గండికోట ప్రాంతంలో నివసించారని నమ్మడం ఈ ప్రాంతానికి ఒక ఆధ్యాత్మిక పరిమళాన్ని అద్దింది. అలాగే, ప్రసిద్ధ ఫ్రెంచ్ యాత్రికుడు జీన్ బాప్టిస్ట్ టావెర్నియర్ గోల్కొండ సుల్తానేట్ సందర్శనలో భాగంగా ఈ కోటను చూసి ముగ్ధుడయ్యారు. ఆయన తన రచనలలో గండికోట భద్రతను, లోయ అందాలను కొనియాడారు.

మాధవరాయ, రంగనాథ ఆలయాలు

కోటలో ఉన్న మాధవరాయ స్వామి, రంగనాథ స్వామి ఆలయాలు విజయనగర శిల్పకళకు నిలువుటద్దాలు. గర్భాలయాల్లో విగ్రహాలు లేకపోయినా, స్తంభాలపై చెక్కిన శిల్పాలు పర్యాటకులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. అయితే, కాలక్రమేణా ఇవి శిథిలావస్థకు చేరుకోవడం విచారకరం. ప్రతి రాయిపై ఉన్న శిల్ప కళా నైపుణ్యం మన పూర్వీకుల మేధస్సుకు నిదర్శనం.

గండికోటలో మత సామరస్యానికి ప్రతీకగా హిందూ ఆలయాల పక్కనే జామియా మసీదు ఉంటుంది. దీనికి పక్కపక్కనే ఉండే రెండు పెద్ద మినార్లు చాలా దూరం నుండి కనిపిస్తాయి. దీని కట్టడం గోల్కొండ కోటలోని నిర్మాణాలను పోలి ఉంటుంది. కోట లోపల ఆలయాలు, మసీదు పక్కపక్కనే ఉండటం ఆ కాలపు సంస్కృతికి ఒక నిదర్శనం.

ధాన్యాగారాలు, మందుగుండు గిడ్డంగులు

యుద్ధ సమయాల్లో సైన్యానికి, ప్రజలకు ఆహార కొరత రాకుండా ఉండేందుకు కోటలో భారీ ధాన్యాగారాలను నిర్మించారు. వంపు పైకప్పుతో ఉన్న ఒక ధాన్యాగారం ప్రస్తుతం వాచ్‌మన్ క్వార్టర్స్‌గా వాడుతున్నప్పటికీ, దాని నిర్మాణం నేటికీ పటిష్టంగా ఉంది. అలాగే, శత్రువులను ఎదుర్కోవడానికి అవసరమైన పేలుడు పదార్థాలను భద్రపరిచే 'మందుగుండు గిడ్డంగి' కూడా ఇక్కడ చూడవచ్చు.

అందమైన కిటికీలు, సున్నపు అలంకరణలతో కూడిన 'పావురాల గోపురం' కోటలోని మరో ఆకర్షణ. ఇది బహుశా కాపలా కేంద్రంగా లేదా రాచరికపు విలాస భవనంగా ఉపయోగపడేది. దీని దగ్గరలోనే రాజభవన అవశేషాలు ఉన్నాయి. ఇటుకలు, సున్నంతో నిర్మించిన ఈ భవంతులు ఒకప్పుడు రాజుల వైభోగానికి వేదికలుగా ఉండేవి.

రాయలచెరువు - అద్భుతమైన నీటి వ్యవస్థ

కోటలో నీటి సమస్య రాకుండా 'రాయలచెరువు'ను నిర్మించారు. కొండపై ఉన్నప్పటికీ, సహజ నీటి ఊటల ద్వారా ఈ చెరువు నిరంతరం నిండి ఉండేది. ఇక్కడి నుండి మట్టి పైపుల ద్వారా జామియా మసీదులోని ఫౌంటెన్‌లకు నీటిని సరఫరా చేసేవారంటే ఆ కాలపు ఇంజనీరింగ్ తెలివితేటలు ఆశ్చర్యపరుస్తాయి. దీని చుట్టూ ఉన్న నిమ్మ, అరటి తోటలు ఆహ్లాదాన్నిస్తాయి.

రెడ్ కోనేరు (కత్తుల కొలను)

జామియా మసీదు ముందరి భాగంలో ఉన్న ఒక పెద్ద చెరువును 'రెడ్ కోనేరు' అని పిలుస్తారు. దీనికి ఒక వీరగాథ ఉంది. యుద్ధం ముగిసిన తర్వాత సైనికులు తమ రక్తసిక్తమైన కత్తులను ఈ కోనేరులో కడిగేవారని, ఆ రక్తం వల్ల నీరు ఎర్రగా మారేదని స్థానికులు చెబుతుంటారు. అందుకే దీనికి 'కత్తుల కొలను' అనే పేరు కూడా వచ్చింది.

గండికోట కాన్యన్ - ప్రకృతి వింత

గండికోటను సందర్శించే వారు ప్రధానంగా చూసేది అక్కడి లోయ పెన్నా నది వేల సంవత్సరాల పాటు ప్రవహిస్తూ ఎర్రటి గ్రానైట్ రాళ్లను కోయడం వల్ల ఈ లోయ ఏర్పడింది. సూర్యాస్తమయ సమయంలో ఆ రాళ్లపై పడే కాంతి లోయను బంగారు వర్ణంలో మెరిసేలా చేస్తుంది. ఫోటోగ్రఫీ ప్రియులకు ఇది ఒక స్వర్గధామం.

కోటలో ఖైదీలను బంధించేందుకు ఒక చీకటి జైలు ఉంది. అలాగే, హైదరాబాద్ చార్మినార్ తరహాలోనే చిన్నపాటి కట్టడం ఒకటుంది. 'హౌస్ ఆఫ్ ది డ్రమ్' (నగారా ఖానా) ద్వారా సైన్యాన్ని హెచ్చరించే వారని తెలుస్తోంది. ఇవన్నీ గండికోట కేవలం ఒక నివాస ప్రాంతం మాత్రమే కాదు, ఒక పూర్తిస్థాయి సైనిక నగరం అని స్పష్టం చేస్తున్నాయి.

పర్యాటక వసతులు, ప్రయాణం

గండికోట చేరుకోవడానికి జమ్మలమడుగు (15 కి.మీ) ప్రధాన కేంద్రం. సమీపంలో ముద్దనూరు రైల్వే స్టేషన్ ఉంది. ఆంధ్రప్రదేశ్ పర్యాటక శాఖ ఇక్కడ 'హరిత హోటల్'ను నిర్వహిస్తోంది. వారాంతాల్లో పర్యాటకుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి ముందస్తు బుకింగ్ అవసరం. సాహస ప్రియుల కోసం ఇక్కడ టెంట్లలో విడిది చేసే సౌకర్యం కూడా అందుబాటులో ఉంది.

గండికోటలో ప్రతి సంవత్సరం 'వారసత్వ ఉత్సవాలు' నిర్వహిస్తారు. అయితే, అనేక నిర్మాణాలు శిథిలావస్థలో ఉన్నాయి. ఈ చారిత్రక సంపదను కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత మనందరిపై ఉంది. లోయ అందాలను ఆస్వాదిస్తూనే, కోట గోడలపై రాతలు రాయకుండా, ప్లాస్టిక్ వ్యర్థాలు వేయకుండా పర్యాటకులు జాగ్రత్త వహించాలి.

గండికోట కేవలం రాళ్ల గుట్ట కాదు, అదొక చరిత్ర పుట. పెన్నా నది సాక్షిగా సాగిన వీరత్వానికి, శిల్పకళా చాతుర్యానికి అది నిలువుటద్దం. మీరు గనుక చరిత్రను ప్రేమిస్తూ, ప్రకృతి అద్భుతాలను చూడాలనుకుంటే, జీవితంలో ఒక్కసారైనా ఈ "భారతీయ గ్రాండ్ కాన్యన్"ను సందర్శించాల్సిందే.