కెనడాతో యురేనియం ఒప్పందం భారతదేశానికి అవసరమా?

భారత్–కెనడా మధ్య కుదిరిన యురేనియం సరఫరా ఒప్పందం ఒక సాధారణ వాణిజ్య లావాదేవీ కాదు. ఇది ఇండో–పసిఫిక్ ప్రాంతంలో మారుతున్న శక్తిసమీకరణలు, సరఫరా గొలుసుల భద్రత, వాతావరణ బాధ్యతలు మరియు వ్యూహాత్మక స్వావలంబన వంటి అంశాల కలయికగా చూడాల్సిన కీలక నిర్ణయం. యురేనియం అనే ఖనిజం ఇక్కడ కేవలం ఇంధనం కాదు; అది అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో భాగమవుతున్న ఒక వ్యూహాత్మక సాధనం.

ఇండో–పసిఫిక్ ప్రాంతం ప్రస్తుతం ప్రపంచ రాజకీయాల కేంద్రబిందువుగా మారింది. అమెరికా–చైనా పోటీ, సముద్ర మార్గాల ప్రాముఖ్యత, అరుదైన ఖనిజాలపై ఆధిపత్య పోరాటం ఇవన్నీ కలిసి ఈ ఒప్పందాన్ని ఒక వ్యూహాత్మక ఒప్పందంగా మార్చుతున్నాయి. ఈ నేపథ్యంలో భారత్ తన ఆర్థిక వృద్ధిని కొనసాగిస్తూ శక్తి భద్రతను సాధించాల్సిన అవసరం ఉంది. పునరుత్పాదక శక్తి రంగంలో భారత్ వేగంగా ముందుకు సాగుతున్నప్పటికీ, సౌర మరియు గాలి శక్తి అంతరాయభరితమైనవి. స్థిరమైన ‘బేస్‌లోడ్’ విద్యుత్ కోసం అణుశక్తి అవసరం అనివార్యం అవుతోంది.

భారత్‌లో ఉన్న యురేనియం నిల్వలు పరిమితమైనవి; నాణ్యత పరంగా కూడా సవాళ్లు ఉన్నాయి. అందువల్ల విశ్వసనీయ భాగస్వాముల నుంచి దిగుమతులు కీలకం. ఈ సందర్భంలో Canada ఒక ప్రధాన భాగస్వామిగా నిలుస్తోంది. ప్రపంచంలో ప్రముఖ యురేనియం ఉత్పత్తిదారుల్లో కెనడా ఒకటి. కఠిన నియంత్రణ వ్యవస్థలు, అంతర్జాతీయ అణు భద్రత ప్రమాణాలకు కట్టుబాటుతో కెనడాకు ఉన్న ప్రతిష్ఠ ఈ ఒప్పందానికి విశ్వసనీయతను అందిస్తుంది.

కెనడా ఇటీవల ఇండో–పసిఫిక్ వ్యూహంపై ప్రత్యేక దృష్టి పెట్టింది. వాణిజ్య విస్తరణ, సరఫరా గొలుసుల విభిన్నీకరణ, ప్రజాస్వామ్య భాగస్వామ్యాల బలోపేతం ఇవి కెనడా లక్ష్యాలు. భారత్‌తో యురేనియం ఒప్పందం కెనడా ఇండో–పసిఫిక్ వ్యూహానికి ఆచరణాత్మక రూపం. ఇది కేవలం ఖనిజ ఎగుమతి కాదు; ఇది ఒక వ్యూహాత్మక సంకేతం.

ఇండో–పసిఫిక్‌లో ప్రధాన పోటీ అమెరికా మరియు చైనా మధ్య కొనసాగుతోంది. కీలక ఖనిజాలపై ఆధిపత్యం ఇప్పుడు జాతీయ భద్రత అంశంగా మారింది. చైనా అనేక ఖనిజాల ప్రాసెసింగ్‌లో ఆధిపత్యం సంపాదించగా, ఇతర దేశాలు సరఫరా వైవిధ్యంపై దృష్టి పెడుతున్నాయి. భారత్ కూడా ఈ దిశగా అడుగులు వేస్తోంది. కెనడా నుంచి యురేనియం దిగుమతి భారత్‌కు ఒక వ్యూహాత్మక బలపాటు.

ఈ ఒప్పందం 2008లో న్యూక్లియర్ సప్లయర్స్ గ్రూప్ ఇచ్చిన మినహాయింపుతో ప్రారంభమైన భారత్ గ్లోబల్ అణు సమీకరణ ప్రయాణానికి కొనసాగింపు. అణు నిరోధక ఒప్పందం (NPT)పై సంతకం చేయని దేశమైనప్పటికీ, భారత్ తన అణు కార్యక్రమాలను పౌర వినియోగానికి పరిమితం చేస్తూ అంతర్జాతీయ పర్యవేక్షణకు అనుగుణంగా వ్యవహరిస్తోంది. కెనడాతో సహకారం ఈ బాధ్యతాయుత వైఖరికి మరింత బలం చేకూరుస్తుంది.

అయితే ఈ ఒప్పందం సవాళ్ల నుంచి విముక్తి కాదు. ఇటీవల భారత్–కెనడా సంబంధాలు కొన్ని రాజకీయ ఉద్రిక్తతలను ఎదుర్కొన్నాయి. వలస భారతీయుల రాజకీయాల అంశం ద్వైపాక్షిక సంబంధాల్లో ఒత్తిడిని తెచ్చింది. అలాంటి సందర్భంలో అణు ఇంధన ఒప్పందం ఒక స్థిరత్వ సూచికగా నిలుస్తోంది. ఆర్థిక ప్రయోజనాలు, దీర్ఘకాలిక అవసరాలు రాజకీయ విభేదాలను కొంతవరకు మసకబార్చగలవన్న సందేశాన్ని ఇది ఇస్తోంది.

వాతావరణ మార్పు నేపథ్యంలో కూడా ఈ ఒప్పందం ప్రాధాన్యం సంతరించుకుంది. భారత్ 2070 నాటికి నెట్-జీరో లక్ష్యాన్ని ప్రకటించింది. ఆ లక్ష్య సాధనలో అణుశక్తి ఒక ముఖ్య భాగం కావచ్చు. కెనడా కూడా తాను కేవలం చమురు, గ్యాస్ ఎగుమతిదారుగా కాకుండా, స్వచ్ఛ శక్తి భాగస్వామిగా ఎదగాలనే ప్రయత్నంలో ఉంది. యురేనియం సరఫరా ఆ దిశగా ఒక అడుగు.

అయితే యురేనియం అందుబాటులో ఉండటం మాత్రమే అణుశక్తి విస్తరణకు సరిపోదు. భారత్‌లో అణు విద్యుత్ ప్రాజెక్టులు తరచుగా ఆలస్యం, వ్యయ పెరుగుదల, స్థానిక వ్యతిరేకత వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొన్నాయి. బాధ్యత చట్టం (liability law), భద్రత ప్రమాణాలు, పారదర్శకత ఇవి అన్నీ సమన్వయంగా అమలైతేనే ఈ ఒప్పందం పూర్తి ప్రయోజనం అందిస్తుంది.

భారత్ ఇండో–పసిఫిక్ వ్యూహం బ్లాక్ రాజకీయాలపై ఆధారపడదు; అది బహుళ భాగస్వామ్యాలపై ఆధారపడుతుంది. రష్యా, ఫ్రాన్స్, అమెరికా వంటి దేశాలతో అణు సహకారం కొనసాగిస్తూనే కెనడాతో ఒప్పందం కుదుర్చుకోవడం భారత్ వ్యూహాత్మక స్వాతంత్ర్యాన్ని కాపాడే ప్రయత్నం. ఇది ఏకపక్ష అనుసరణ కాదు; ఇది విభిన్నీకరణ.

మొత్తంగా చూస్తే, భారత్–కెనడా యురేనియం ఒప్పందం ఇండో–పసిఫిక్ రాజకీయాల ప్రతిబింబం. శక్తి భద్రత, వాతావరణ బాధ్యత, సరఫరా గొలుసుల వ్యూహాత్మకత ఇవన్నీ కలసి ఈ ఒప్పందాన్ని రూపుదిద్దాయి. ఇది తక్షణ లాభాలకంటే దీర్ఘకాలిక స్థిరత్వాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న చర్య. రాజకీయ ఉద్రిక్తతలు తాత్కాలికం కావచ్చు; కానీ శక్తి అవసరాలు శాశ్వతం.

ఇండో–పసిఫిక్ యుగంలో ఖనిజ వాణిజ్యం కూడా విదేశాంగ సాధనంగా మారింది. యురేనియం సరఫరా ఒప్పందం ఆ మార్పుకు నిదర్శనం. దీని విజయాన్ని నిర్ణయించేది కేవలం సరఫరా పరిమాణం కాదు; పరస్పర నమ్మకం, పారదర్శకత, వ్యూహాత్మక సహనం. భారత్–కెనడా భాగస్వామ్యం ఈ ప్రమాణాలను నిలబెట్టుకుంటే, ఇది ఇండో–పసిఫిక్ సమీకరణలో ఒక స్థిరమైన స్తంభంగా నిలిచే అవకాశం ఉంది.