కృష్ణమ్మ ఒడిలో వెలసిన అద్భుతం: ఏలేశ్వరం ద్వీప దేవాలయం

ప్రకృతి ఒడిలో, పరవళ్లు తొక్కే కృష్ణా నది తరంగాల మధ్య, ఆకాశాన్ని తాకేలా కనిపించే ఒక అద్భుత క్షేత్రం ఏలేశ్వరం. ఆధునిక ప్రపంచపు హోరుకు దూరంగా, కేవలం జల మార్గం ద్వారా మాత్రమే చేరుకోగలిగే ఈ శివాలయం, భక్తులకు ఒక అపురూపమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని అందిస్తుంది. నాగార్జున సాగర్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణం తర్వాత బాహ్య ప్రపంచానికి కొంత దూరమైనా, భక్తుల గుండెల్లో మాత్రం ఈ క్షేత్రం నిత్యం వెలుగుతూనే ఉంది.

నాగార్జునసాగర్ వెనుక జలాల్లో, నల్గొండ జిల్లా చందంపేట మండలం కంబాలపల్లి సమీపంలోని సింహాపురి కొండపై వెలసిన ప్రసిద్ధ క్షేత్రం ఏలేశ్వరం (ఏలేశ్వర మల్లయ్య గట్టు). ఇది కాత్యాయని సమేత మల్లికార్జున స్వామి ఆలయం, శ్రీశైలానికి ఈశాన్య ద్వారంగా, 'దక్షిణ కాశీ'గా ప్రసిద్ధి చెందింది. నాగార్జునసాగర్ డ్యామ్ కట్టడం వల్ల ఈ ప్రాంతం నీటిలో మునిగిపోయి, ప్రస్తుతం శివరాత్రి సమయంలో మాత్రమే లాంచీ ప్రయాణం ద్వారా దర్శనానికి అందుబాటులో ఉంటుంది.

ఇక్కడ వెలసిన స్వామివారు స్వయంభూగా, కాత్యాయని అమ్మవారు ఇసుక రేణువులతో చేసిన విగ్రహంగా దర్శనమిస్తారు. శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు, కాకతీయులు వంటి పాలకుల కాలం నాటి ఘనమైన చరిత్ర ఈ ప్రాంతానికి ఉంది. పిల్లలు లేని దంపతులు ఇక్కడి స్వామిని 'సంతాన మల్లికార్జునుడు'గా కొలుస్తారు. నదీ స్నానం ఆచరించి, నువ్వులు నోటిలో ఉంచుకుని, కొండపైకి ఎక్కి ఆ నువ్వులను శిలపై ఊపడం ద్వారా సంతాన ప్రాప్తి కలుగుతుందని నమ్మకం. నాగార్జునసాగర్ డ్యామ్ బ్యాక్ వాటర్‌లో ఉండటం వల్ల, మహాశివరాత్రి సందర్భంగా మాత్రమే భక్తులు ఈ ఆలయాన్ని దర్శించుకోవడానికి వీలుంటుంది. సుమారు 43 ఏళ్లపాటు నీటిలో మునిగిపోయి నిర్లక్ష్యానికి గురైన ఈ క్షేత్రాన్ని, శ్రీ చంద్రావంక చిన్నరామస్వామి ఆధ్వర్యంలో గత 23 ఏళ్లుగా పునరుద్ధరిస్తున్నారు. ఏలేశ్వరం దేవాలయం ప్రకృతి అందాల నడుమ, చారిత్రక నేపథ్యంతో భక్తులకు ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిని ఇస్తుంది. ఈ దేవాలయం గురించి మరిన్ని విశేషాలు తెలుసుకుందాం..

చారిత్రక నేపథ్యం: కాల గర్భంలో కలిసిపోయిన వైభవం

ఏలేశ్వరం అనేది కేవలం ఒక గుట్ట కాదు, అది కొన్ని శతాబ్దాల చరిత్రకు సాక్షి. నాగార్జున సాగర్ ఆనకట్ట నిర్మించకముందు, ఈ ప్రాంతం ఒక సుసంపన్నమైన శైవ క్షేత్రంగా విలసిల్లింది. ఇక్కడ లభించిన ఆధారాల ప్రకారం, శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు, కాకతీయుల కాలంలో ఈ ప్రాంతం గొప్ప సంస్కృతికి నిలయంగా ఉండేది.

ప్రాజెక్టు నిర్మాణ సమయంలో జరిపిన తవ్వకాల్లో ఇక్కడ అనేక బౌద్ధ విగ్రహాలు, హిందూ దేవాలయాల శిథిలాలు లభించాయి. సాగర్ నీటి మట్టం పెరగడంతో చుట్టుపక్కల ఉన్న దాదాపు 80కి పైగా గ్రామాలు జల సమాధి అయ్యాయి. కానీ, అత్యంత ఎత్తులో ఉన్న ఈ ఏలేశ్వరం గుట్ట మాత్రం శివుడి ఆజ్ఞ అన్నట్లుగా నీటిపైకి కనిపిస్తూ, తన ఉనికిని చాటుకుంటోంది. అప్పట్లో ఇక్కడ నివసించిన ప్రజలు వేరే ప్రాంతాలకు వలస వెళ్ళినా, తమ ఇష్టదైవమైన మల్లికార్జున స్వామిని దర్శించుకోవడానికి ఏటా ఇక్కడికి వస్తుంటారు.

ఏలేశ్వరం శివాలయ నిర్మాణ శైలి

ఏలేశ్వరం శివాలయ నిర్మాణ శైలి ప్రధానంగా కాకతీయుల కాలపు వైభవాన్ని చాటిచెబుతుంది, అయితే ఈ ప్రాంతం అంతకంటే ముందే శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినుల కాలంలోనే గొప్ప ఆధ్యాత్మిక కేంద్రంగా విలసిల్లింది. ఇక్కడి ఆలయాలు రాతి కట్టడాలతో, గర్భాలయం, అంతరాళం వంటి సాంప్రదాయ శిల్పకళా రీతులతో నిర్మితమయ్యాయి. ముఖ్యంగా కాకతీయుల కాలంలో ఈ క్షేత్రం అత్యంత అభివృద్ధి చెంది, శైవ మతానికి ప్రధాన నిలయంగా మారింది. సాగర్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణానంతరం పాత గ్రామం మునిగిపోయినా, గుట్టపై ఉన్న ఈ పురాతన ఆలయం మాత్రం చెక్కుచెదరకుండా నిలిచి, ఇప్పటికీ భక్తుల పాలిట వెలుగునీడల నడుమ ఒక చారిత్రక సాక్ష్యంగా దర్శనమిస్తోంది.

శాసనాల్లో ఏలేశ్వరం

ఏలేశ్వరం క్షేత్రం వద్ద జరిపిన తవ్వకాల్లో, ఆలయ పరిసరాల్లో లభించిన పురాతన శాసనాలు ఈ ప్రాంతం యొక్క వేల ఏళ్ల చరిత్రను ప్రపంచానికి చాటిచెప్పాయి.ఏలేశ్వరం వద్ద శాతవాహనులు, ఇక్ష్వాకులు, విష్ణుకుండినులు, పల్లవులు, బాదామి చాళుక్యులు, కాకతీయుల కాలానికి చెందిన అనేక శిలా శాసనాలు లభించాయి. ఇవి ఆయా రాజులు ఈ క్షేత్రానికి ఇచ్చిన భూదానాలు, ఆలయ పునర్నిర్మాణాల గురించి తెలియజేస్తున్నాయి.

ఇక్కడి ఒక శాసనం ప్రకారం, ఈ ప్రాంతానికి 'ఏలేశ్వరం' అనే పేరు రావడానికి కారకుడు ఇక్ష్వాకు వంశానికి చెందిన ఏలమంచి అనే రాజు అని చరిత్రకారులు భావిస్తారు. నాగార్జునసాగర్ ప్రాజెక్టు నిర్మాణానికి ముందు (1950-60 ప్రాంతంలో) పురావస్తు శాఖ జరిపిన తవ్వకాల్లో ఇక్కడ బ్రాహ్మీ లిపిలో ఉన్న శాసనాలు బయటపడ్డాయి. ఇవి ఈ ప్రాంతం ఒకప్పుడు బౌద్ధ మతానికి కూడా గొప్ప కేంద్రంగా ఉండేదని నిరూపించాయి.

కాకతీయుల కాలం నాటి శాసనాల్లో శివునికి నిత్య ధూప దీప నైవేద్యాల కోసం గ్రామాలను దానంగా ఇచ్చినట్లు, యాత్రికుల సౌకర్యార్థం సత్రాలు నిర్మించినట్లు వివరాలు ఉన్నాయి. ఈ శాసనాలలో లభించిన విగ్రహాలు, శాసన పలకలను ప్రస్తుతం నాగార్జునకొండ మ్యూజియంలో భద్రపరిచారు. అక్కడ ఈ క్షేత్రపు పూర్తి చారిత్రక వైభవాన్ని మనం చూడవచ్చు.

నీటి మధ్యలో కొండపై కోవెల

ఈ క్షేత్రం యొక్క అత్యంత ఆకర్షణీయమైన అంశం దాని ఉనికి. చుట్టూ కిలోమీటర్ల మేర వ్యాపించి ఉన్న నీలిరంగు సాగర్ జలాలు, మధ్యలో పచ్చని చెట్లతో నిండిన ఎత్తైన గుట్ట. ఈ గుట్టపైకి చేరుకోవడానికి ఎటువంటి రహదారి మార్గం లేదు. ఇది ఒక రకమైన 'ద్వీప దేవాలయం'. గుట్ట పైకి వెళ్ళిన తర్వాత కిందకు చూస్తే, సాగర్ జలాశయం ఒక అద్దంలా కనిపిస్తుంది. చుట్టూ ఉన్న నల్లమల అడవులు, దూరంగా కనిపించే కొండలు యాత్రికులను మంత్రముగ్ధులను చేస్తాయి. ఇక్కడి గాలిలో ఉండే స్వచ్ఛత, ప్రకృతి నిశ్శబ్దం భక్తులకు ధ్యాన స్థితిని కలిగిస్తాయి.

పడవ ప్రయాణం.. పరమశివుని ధ్యానం

ఏడాది పొడవునా భక్తులు తక్కువ సంఖ్యలో ఉన్నప్పటికీ, మహాశివరాత్రి వచ్చిందంటే ఏలేశ్వరం ప్రాంతం భక్తజన సంద్రమవుతుంది. ఈ పర్వదినం సందర్భంగా ఇక్కడ జరిగే పూజలు అత్యంత విశిష్టమైనవి. సాధారణంగా ఇతర రోజుల్లో ఇక్కడికి వెళ్లడం కష్టం. కానీ శివరాత్రి సందర్బంగా ప్రభుత్వం, పర్యాటక శాఖ ప్రత్యేకంగా లాంచీలను ఏర్పాటు చేస్తాయి. నాగార్జున సాగర్ హిల్ కాలనీ నుండి ఉదయం 6 గంటలకే మొదటి లాంచీ బయలుదేరుతుంది. లాంచీలో సుమారు గంటన్నర పాటు సాగే ప్రయాణం ఒక అద్భుతమైన అనుభవం. నీటి అలల శబ్దం, భక్తుల 'ఓం నమశ్శివాయ' స్మరణలతో సాగర్ గర్భం మారుమోగిపోతుంది.

పుట్టీల నిషేధం:

గతంలో భక్తులు కంబాలపల్లి, పొగిళ్ల వంటి గ్రామాల నుండి పుట్టీల (తెప్పల) ద్వారా ప్రాణాలకు తెగించి వెళ్లేవారు. అయితే ప్రమాదాలు జరగకుండా ఉండేందుకు ఇప్పుడు పోలీసులు వీటిని పూర్తిగా నిషేధించారు. కేవలం సురక్షితమైన లాంచీల ద్వారానే అనుమతిస్తున్నారు.

ఆలయ విశిష్టత, పూజా కార్యక్రమాలు

గుట్టపై ఉన్న శివాలయం అత్యంత పురాతనమైనది. ఇక్కడి లింగం స్వయంభూ, అని భక్తుల నమ్మకం. శివరాత్రి రోజున స్వామివారికి పంచామృత అభిషేకాలు, రుద్రాభిషేకాలు నిర్వహిస్తారు.శివరాత్రి రోజున అర్ధరాత్రి వేళ జరిగే లింగోధ్భవ కాల పూజ చూడటానికి రెండు కళ్లు సరిపోవు.

లాంచీ దిగిన తర్వాత గుట్ట పైకి వెళ్లడానికి మెట్లు ఉంటాయి. కొంత దూరం కాలినడకన, కొండ రాళ్లపై నడుస్తూ వెళ్లడం భక్తులకు ఒక సాహసయాత్రలా అనిపిస్తుంది. వృద్ధులు సైతం స్వామిపై భక్తితో ఈ కొండను సునాయాసంగా ఎక్కడం విశేషం.

పర్యాటక, భద్రతా అంశాలు

నాగార్జున సాగర్ పూర్తిస్థాయి నీటిమట్టం 590 అడుగులకు చేరుకున్నా, ఏలేశ్వరం గుట్ట నీటిపై స్పష్టంగా కనిపిస్తుంది. ఈ గుట్ట చాలా ఎత్తులో ఉండటం వల్ల భారీ వర్షాలకు జలాశయం నిండినప్పుడు కూడా ప్రధాన శివాలయం మునిగిపోదు. కేవలం కొండ కింది భాగం, మెట్లు మాత్రమే జలమయమవుతాయి. వర్షాకాలంలో చుట్టూ అగాధమైన నీలిరంగు జలాలు, మధ్యలో పచ్చని చెట్లతో నిండిన ఈ కొండ ఒక అద్భుతమైన ద్వీపంలా పర్యాటకులకు కనువిందు చేస్తుంది.

అయితే, వర్షాకాలంలో గాలి ఉధృతి, అలల వేగం ఎక్కువగా ఉండటం వల్ల లాంచీ ప్రయాణం కొంత ప్రమాదకరంగా మారుతుంది. భద్రతా కారణాల దృష్ట్యా, భారీ వర్షాలు కురిసినప్పుడు లేదా ప్రాజెక్టు గేట్లు ఎత్తినప్పుడు అధికారులు పర్యాటకులను గుట్టపైకి వెళ్లకుండా నిలిపివేస్తారు. ప్రకృతి సౌందర్యాన్ని ఆస్వాదించాలనుకునే వారికి వర్షాకాలం ఏలేశ్వరం సందర్శన ఒక గొప్ప అనుభూతినిచ్చినా, వాతావరణ పరిస్థితులను బట్టి ముందస్తు అనుమతితో వెళ్లడం ఉత్తమం.

మిగతా రోజుల్లో కంటే, మహాశివరాత్రి సమయంలో వేలాది మంది భక్తులు ఇక్కడికి వస్తారు. కాబట్టి అధికారులు కఠినమైన నిబంధనలు అమలు చేస్తారు. మధ్యాహ్నం 3:30 తర్వాత లాంచీలు గుట్ట వైపు వెళ్లవు. చీకటి పడకముందే భక్తులను తిరిగి తీసుకురావాల్సి ఉంటుంది కాబట్టి ఈ నియమం పాటిస్తారు. నదిలో ఎటువంటి అవాంఛనీయ సంఘటనలు జరగకుండా జల విహార శాఖ, పోలీసులు నిరంతరం పర్యవేక్షిస్తారు. గుట్టపై మంచినీరు, ఇతర కనీస వసతులు పరిమితంగా ఉంటాయి. కాబట్టి భక్తులు స్వయంగా జాగ్రత్తలు తీసుకోవాల్సి ఉంటుంది.

ఏలేశ్వరం సందర్శన కేవలం మొక్కులు తీర్చుకోవడమే కాదు, అది ఒక గొప్ప రీఛార్జ్ పాయింట్. ఉమ్మడి నల్లగొండ జిల్లా నుండే కాకుండా, ఆంధ్ర ప్రాంతంలోని గుంటూరు, ప్రకాశం జిల్లాల నుండి కూడా భక్తులు పెద్ద ఎత్తున తరలివస్తారు. ప్రకృతిని ప్రేమిస్తూ, దైవచింతనలో మునిగిపోవాలనుకునే వారికి ఏలేశ్వరం ఒక స్వర్గధామం. సాగర్ అలల సవ్వడిలో, కొండ కోనల మధ్య నివసించే ఆ భోళాశంకరుడిని దర్శించుకోవడం పూర్వజన్మ సుకృతం. ఆధునిక సౌకర్యాలు లేకపోయినా, కేవలం ఆ స్వామిపై ఉన్న నమ్మకమే భక్తులను ఈ కఠినమైన జల మార్గంలో నడిపిస్తుంది. శివరాత్రి వేళ ఏలేశ్వరం వెళ్లడం అంటే, అది కేవలం ఒక ప్రయాణం కాదు. అది ఆత్మకూ, పరమాత్మకూ మధ్య సాగే ఒక అనుసంధానం.

ఈ పవిత్ర క్షేత్రం నాగార్జున సాగర్, నల్లగొండ జిల్లా వద్ద ఉంది. హైదరాబాద్ నుండి సాగర్ చేరుకుని, అక్కడి నుండి లాంచీ ద్వారా కొండపైకి వెళ్ళవచ్చు. ఈ ఆలయ దర్శనానికి శివరాత్రి సమయం ఉత్తమం (ఫిబ్రవరి/మార్చి).

రవాణా సౌకర్యం

హైదరాబాద్ నుండి నాగార్జున సాగర్ సమీపంలోని ఏలేశ్వరం శివాలయానికి చేరుకోవడానికి ప్రధానంగా రోడ్డు మార్గం అందుబాటులో ఉంది. ఈ ప్రయాణం సుమారు 150 నుండి 160 కిలోమీటర్లు ఉంటుంది, దీనికి కనీసం 3 నుండి 4 గంటల సమయం పడుతుంది.

హైదరాబాద్ నుండి సాగర్ రోడ్డు (ఎల్బీనగర్ మీదుగా) ద్వారా ప్రయాణించడం అత్యంత సులభం. ఇబ్రహీంపట్నం, మల్లేపల్లి మీదుగా సాగర్ హిల్ కాలనీకి చేరుకోవచ్చు. సొంత వాహనంలో వెళ్తే ఉదయాన్నే బయలుదేరి, లాంచీ సమయానికి (ఉదయం 6:00 - 9:00 మధ్య) చేరుకోవడం వీలవుతుంది.

హైదరాబాద్ మహాత్మా గాంధీ బస్ స్టేషన్ నుండి నాగార్జున సాగర్‌కు ప్రతిరోజూ పదుల సంఖ్యలో ఎక్స్‌ప్రెస్, డీలక్స్ బస్సులు నడుస్తాయి. సాగర్ 'హిల్ కాలనీ' బస్ స్టాప్‌లో దిగాలి. అక్కడి నుండి లాంచీ స్టేషన్ (విజయ విహార్ లేదా పునరావాస కేంద్రం సమీపంలో) చేరుకోవడానికి ఆటోలు అందుబాటులో ఉంటాయి.

హైదరాబాద్ నుండి సాగర్ చేరుకున్నాక, అసలైన ప్రయాణం జల మార్గం ద్వారానే మొదలవుతుంది. శివరాత్రి వంటి ప్రత్యేక పర్వదినాల్లో రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది కాబట్టి, సాగర్‌లో లాంచీ టికెట్లు దొరకడం కోసం వీలైనంత త్వరగా చేరుకోవడం మంచిది. వర్షాకాలంలో లేదా సాగర్ గేట్లు ఎత్తిన సమయంలో బస్సులు నడిచినా, లాంచీ ప్రయాణానికి అనుమతి ఉందో లేదో ముందే స్థానిక అధికారుల ద్వారా లేదా వార్తల్లో సరిచూసుకోవాలి.