కార్పోరేట్ ఆసుపత్రుల గుత్తాధిపత్యం - చిన్న ఆసుపత్రుల చిత్తు

గత రెండు దశాబ్దాల్లో భారత వైద్య రంగం గగనచుంబి భవనాల్లా పెరిగింది. మెరిసే కార్పొరేట్ ఆసుపత్రులు, శుభ్రమైన లాబీలు, అంతర్జాతీయ స్థాయి వైద్య పరికరాలు, బలమైన పెట్టుబడులు ఇవన్నీ ఆరోగ్యరంగానికి కొత్త రూపు ఇచ్చాయి. కానీ ఈ కాంతిమయమైన ముఖావరణం వెనుక ఒక మౌనమైన సంక్షోభం దాగి ఉంది. చిన్న క్లినిక్లు, పరిసర ప్రాంత నర్సింగ్ హోమ్స్, స్వతంత్ర వైద్యులు భారత ప్రజల ఆరోగ్య వ్యవస్థకు ఆధారం అయిన ఈ వర్గం ఇప్పుడు కార్పొరేట్ మెడికల్ సామ్రాజ్యాల చేత క్రమంగా మింగబడుతోంది.

ఇది కేవలం వ్యాపార పోటీ కాదు; వైద్య సేవల స్వభావాన్నే మార్చేస్తున్న సామాజిక-ఆర్థిక పరిణామం.

ప్రైవేట్ రంగం ఆధిపత్యం

ఇప్పుడు దేశంలో మొత్తం ఆసుపత్రి పడకలలో ఎక్కువ శాతం ప్రైవేట్ రంగంలో ఉన్నాయి. పబ్లిక్ హెల్త్ సిస్టమ్ బలహీనంగా ఉండటంతో ప్రజలు నేరుగా ప్రైవేట్ ఆసుపత్రులను ఆశ్రయిస్తున్నారు. ప్రభుత్వం చెప్పిన గణాంకాల ప్రకారం సగటున ఒక కుటుంబం తన ఆరోగ్య ఖర్చులలో 60 శాతం కంటే ఎక్కువను స్వంత జేబులోనుంచే చెల్లిస్తుంది. ఈ "అవుట్ ఆఫ్ పాకెట్" ఖర్చు దేశంలోని పేద, మధ్యతరగతి కుటుంబాలపై భయంకరమైన భారమైంది.

ఈ పరిస్థితిలో, పెద్ద ఆసుపత్రులు తమ ఇష్టానుసారం ఛార్జీలు నిర్ణయించడం, ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీలతో ఒప్పందాలు చేసుకోవడం, రోగులను తమ వైపు తిప్పుకోవడం సులభమవుతోంది. చిన్న క్లినిక్లు ఈ పోటీలో నిలబడలేకపోతున్నాయి.

మన పరిచయ వైద్యుడు ఎక్కడ?

ఒకప్పుడు ప్రతి కాలనీలో “మన డాక్టర్” ఉండేవాడు. కుటుంబ చరిత్ర తెలిసిన, ఓపికగా వినేవాడు. పుట్టిన పిల్లల నుంచి వృద్ధుల దాకా అందరికి ఆయనే భరోసా. ఇప్పుడు ఆ సన్నిహిత వైద్య సంబంధం దాదాపు అంతరించిపోతోంది. కారణం బ్రాండ్ ఆసుపత్రుల దండయాత్ర.

ఆసుపత్రులు ఇప్పుడు కేవలం చికిత్స కేంద్రాలు కాదు; అవి మార్కెటింగ్ సంస్థలు. తమ సొంత డయగ్నస్టిక్ సెంటర్లు, ఫార్మసీలు, ఇన్సూరెన్స్ లింక్‌లు, అడ్వర్టైజింగ్ బడ్జెట్‌లతో అవి ఒక పూర్తి వ్యాపార సామ్రాజ్యంగా మారాయి. రోగి ఆరోగ్యం కంటే రెవెన్యూ పెంపే ప్రధాన లక్ష్యంగా మారుతోంది.

లైవ్ ఉదాహరణలు

ఉదాహరణకు, అపోలో, ఫోర్టిస్, మణిపాల్, యశోద, కేర్ వంటి పెద్ద చైన్లు చిన్న ఆసుపత్రులను విలీనం చేసుకుంటూ, నగరాల నుంచి జిల్లా కేంద్రాల వరకూ తమ శాఖలను విస్తరిస్తున్నాయి. కొన్ని విదేశీ పెట్టుబడి సంస్థలు కూడా ఈ రంగంలోకి వచ్చి స్థానిక హాస్పిటళ్లను కొనుగోలు చేస్తున్నాయి.

అపోలో హెల్త్ నెట్‌వర్క్ ఇప్పుడు 70,000 పడకలను దాటింది. ఫోర్టిస్ 20 రాష్ట్రాల్లో తన శాఖలను విస్తరించింది. ఈ విస్తరణకు మూలం పెట్టుబడులే కానీ ఆ పెట్టుబడులకు ఎదురు నిలవగల శక్తి చిన్న క్లినిక్స్‌కు లేదు.

ఇన్సూరెన్స్ ఆట కూడా కార్పొరేట్లదే

ప్రభుత్వం ప్రారంభించిన ఆయుష్మాన్ భారత్ వంటి స్కీములు లక్షలాది మందికి లబ్ధి చేకూర్చాయి. కానీ వాటిలో నమోదు కావడానికి అవసరమైన టెక్నికల్ ప్రమాణాలు చిన్న క్లినిక్స్ అందుకోలేకపోతున్నాయి. ఇన్సూరెన్స్ కంపెనీలు కూడా పెద్ద హాస్పిటళ్లతోనే భాగస్వామ్య ఒప్పందాలు కుదుర్చుకుంటాయి. దాంతో రోగి ఎంపిక స్వేచ్ఛ తగ్గి, అన్ని రోడ్లు కార్పొరేట్ హాస్పిటళ్లకే దారితీస్తున్నాయి.

ధరల నియంత్రణ లేదు

కార్పొరేట్ హాస్పిటళ్లు తమ సొంత ధరల విధానాన్ని అమలు చేస్తున్నాయి. హృదయ శస్త్రచికిత్స నుంచి MRI స్కాన్ వరకు ప్రతి సేవకు వివిధ హాస్పిటళ్లలో విభిన్న ధరలు ఉన్నాయి. ఒకే చికిత్సకు ఒక్కొక్క చోట రూ. 50,000 తేడా రావడం సాధారణమే. ప్రభుత్వ నియంత్రణ లేకపోవడం, పారదర్శకత లేకపోవడం వల్ల రోగి చేతులు ఎత్తేయాల్సి వస్తుంది. ప్రజా ఆరోగ్య నిపుణులు చెబుతున్నారు “భారతదేశంలో ఆరోగ్య సేవలు ఒక వస్తువుగా మారిపోయాయి, మానవ హక్కుగా కాదు.”

నైతికతకు ఎదురుదెబ్బ

పెద్ద ఆసుపత్రుల్లో రోగి చికిత్స కంటే బిల్లింగ్ ముఖ్యమైపోయింది. “టార్గెట్ మీటింగ్స్”లో వైద్యులకు ప్రతి నెల ఎంత రోగులను సర్జరీకి పంపాలో లెక్కలు వేస్తారు. కొన్ని సందర్భాల్లో అవసరం లేని పరీక్షలు, శస్త్రచికిత్సలు చేయించి, రోగి కుటుంబాలపై ఆర్థిక భారం మోపుతున్నారు. ఇలాంటి సందర్భాలు హైదరాబాద్, చెన్నై, ఢిల్లీ నగరాల్లో వార్తల్లోకి వచ్చినవి. ఇది వైద్య వృత్తి నైతికతను దెబ్బతీస్తున్న ప్రమాదకర ధోరణి.

కరోనా కాలం నేర్పిన పాఠం

కోవిడ్ సమయంలో ఈ అసమానత స్పష్టమైంది. కార్పొరేట్ హాస్పిటళ్లు అధిక ధరలు వేసి చికిత్స అందించగా, చిన్న క్లినిక్లు సిబ్బంది, వనరుల కొరతతో మూతపడ్డాయి. చాలా మంది మధ్యతరగతి కుటుంబాలు ఆ సమయంలో వైద్య బిల్లుల వలన అప్పుల పాలు అయ్యాయి. అదే సమయంలో కొన్ని పెద్ద ఆసుపత్రులు ప్రభుత్వంతో చేతులు కలిపి విస్తృత సేవలు అందించాయి. అంటే కార్పొరేట్ సామర్థ్యం అవసరమే, కానీ నియంత్రణ లేకపోతే అది ప్రజా ప్రయోజనానికి వ్యతిరేకం అవుతుంది.

మానవ వనరుల సంక్షోభం

యువ వైద్యులు ఇప్పుడు ఎక్కువగా కార్పొరేట్ ఆసుపత్రుల్లో జాబ్స్ వైపు ఆకర్షితులవుతున్నారు. అక్కడ ప్యాకేజీలు, సౌకర్యాలు మెరుగ్గా ఉంటాయి. కానీ దాంతో గ్రామాలు, చిన్న పట్టణాలు వైద్యుల కొరతతో బాధపడుతున్నాయి. స్వతంత్రంగా క్లినిక్ నడపడం కష్టమైపోతోంది. ఒకప్పుడు చిన్న డాక్టర్ కూడా యువ వైద్యులను నేర్పించి, నైతిక విలువలు నేర్పేవాడు. ఇప్పుడు ఆ శిక్షణా సంస్కృతి కూడా కనుమరుగవుతోంది.

నియంత్రణలో లోటు

ఆరోగ్యరంగంలో విలీనాలు, ధరల నియంత్రణ, నాణ్యత నియమావళిపై కఠినమైన చట్టాలు లేవు. మెడికల్ కౌన్సిల్స్ మరియు స్టేట్ హెల్త్ డిపార్ట్‌మెంట్లు కూడా ఈ భారీ కార్పొరేట్ నెట్‌వర్క్‌లను పర్యవేక్షించే సామర్థ్యం లేవు. ఫలితంగా ఒకే నగరంలో కొద్ది చైన్లు ఆధిపత్యం సాధించి, పోటీని చెరిపేస్తున్నాయి.

పరిష్కార మార్గాలు

భారత ఆరోగ్య వ్యవస్థ సమతుల్యతతో నడవాలంటే కొన్ని విధాన మార్పులు అవసరం —

• చిన్న క్లినిక్లకు ఆర్థిక ప్రోత్సాహం: తక్కువ వడ్డీ రుణాలు, పన్ను సడలింపులు, సబ్సిడీలు ఇవ్వాలి.

• ధరల పారదర్శకత: ప్రతి ఆసుపత్రి అన్ని చికిత్సల ధరలను పబ్లిక్ చేయాలి.

• ఇన్సూరెన్స్‌లో చేర్పు: చిన్న క్లినిక్లకు సులభమైన ఇన్సూరెన్స్ ఎంపానల్ విధానం రూపొందించాలి.

• నైతిక ప్రమాణాలు: వైద్యులపై బిల్లింగ్ ఒత్తిడి నిలిపి, క్లినికల్ ఆడిట్ వ్యవస్థను బలపరచాలి.

• ప్రాథమిక ఆరోగ్య వ్యవస్థ: ప్రభుత్వ ఆరోగ్య కేంద్రాలు, వెల్‌నెస్ సెంటర్లను బలోపేతం చేయాలి.

పేషెంట్‌ హక్కుల పరిరక్షణ

పేషెంట్ హక్కులను కాపాడే చట్టాలు కేవలం పుస్తకాలలోనే కాక, అమల్లో ఉండాలి. బిల్లింగ్‌పై ఫిర్యాదులకు తక్షణ పరిష్కారం కల్పించే ప్రత్యేక అధికార సంస్థ అవసరం. మీడియా, పౌరసంఘాలు కూడా ఈ సమస్యలపై నిరంతరంగా గళమెత్తాలి.

కార్పొరేట్ ఆసుపత్రులు సాంకేతిక అభివృద్ధి, అంతర్జాతీయ ప్రమాణాలు తీసుకువచ్చాయి ఇది నిజం. కానీ అదే సమయంలో, ప్రజలకు అందుబాటు వైద్యం మాయమవుతోంది. చిన్న క్లినిక్లు కేవలం వ్యాపారాలుగా కాదు, మానవ సంబంధాల కేంద్రాలుగా నిలిచేవి. వాటి అంతరాయం సమాజానికి నష్టం.

ఆరోగ్య వ్యవస్థలో వైవిధ్యం ఉండటం ఎంతో ముఖ్యం. పెద్ద ఆసుపత్రులు క్లిష్ట శస్త్రచికిత్సలకు, చిన్న క్లినిక్లు సాధారణ చికిత్సలకు అవసరం. ఒకదానిని మరొకటి తొలగించే పోటీ దేశానికి ప్రమాదకరం. భారత ఆరోగ్య వ్యవస్థ లాభం కన్నా సేవకు ప్రాధాన్యం ఇచ్చే దిశగా సాగాలి. ఆరోగ్యం వ్యాపారం కాదు, మానవ హక్కు ఈ మూలసిద్ధాంతాన్ని మరిచిపోతే, మెడిసిన్ మోనోపలీ దేశాన్ని మెల్లగా అనారోగ్యానికి గురిచేస్తుంది.