కార్తీక పౌర్ణమి: దివ్య కాంతుల పండుగ

కార్తీక పౌర్ణమి... కేవలం ఒక తిథి కాదు, అది భక్తి భావం నదిలా పొంగే ఒక పవిత్ర ఘడియ. హిందూ ధర్మ శాస్త్రాల ప్రకారం, చంద్రుడు తన పూర్ణ కళతో వెలిగే ఈ రోజు, దేవతలు సైతం గంగా నదిలో స్నానం చేసి శివుడిని ఆరాధించే పుణ్య దినం. ఆకాశం నిండుగా చల్లని వెన్నెల, భూమి నిండుగా వెచ్చని దీపాల కాంతి... ఈ రెండింటి కలయికతో సృష్టి మొత్తం పండుగ శోభను సంతరించుకుంటుంది. ఆలయాలలో శివనామ స్మరణ, గంగా, గోదావరి వంటి పవిత్ర నదీ తీరాలలో వేలాది దీపాలు నీటిపై తేలుతూ, మనసులోని అజ్ఞానాన్ని చీల్చి, జ్ఞాన కాంతులను నింపుతాయి. ప్రతి మట్టి ప్రమిద చెడుపై మంచి సాధించిన విజయాన్ని గుర్తు చేస్తూ, మన జీవితంలో కొత్త వెలుగులు రావాలని ఆకాంక్షిస్తుంది. కార్తీక పౌర్ణమి, చీకటిని తోలగించి, ఆశల వెలుగులను వెలిగించే ఒక అపురూపమైన ఆరాధన.

కార్తీక పూర్ణిమ విశిష్టత

కార్తీక పౌర్ణమి అనేది శివునికి, విష్ణువుకు ఇద్దరికీ ప్రీతికరమైన పవిత్రమైన రోజు. ఈ రోజున చేసే పూజలు, దీపారాధనలు, పుణ్యస్నానాలు సకల పాపాలను హరించి, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తాయి. ముఖ్యంగా తారకాసురుడిని సంహరించిన రోజు కావడంతో ఈ పౌర్ణమికి మరింత ప్రాముఖ్యత ఉంది. కార్తీక పౌర్ణమి రోజున దీపం వెలిగిస్తే తెలిసీ తెలియక చేసే అన్ని పాపాలు తొలగిపోతాయని నమ్మకం. ఈ రోజున దేవతలందరూ భూమిపైకి వచ్చి భక్తులకు మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తారని విశ్వసిస్తారు. శివుడు, విష్ణువు ఇద్దరికీ ఇష్టమైన మాసం కావడంతో, ఈ రోజున వీరిద్దరినీ ఆరాధించడం వల్ల శుభం కలుగుతుంది. శివాలయాల్లో రుద్రాభిషేకం చేయించుకుంటే సకల సంపదలు లభిస్తాయని నమ్మకం. పురాణాల ప్రకారం, మహాశివుడు తారకాసురుడిని సంహరించిన రోజు ఇదే. కార్తీక మాసం అంతా దీపావళి వెలుగుల్ని కొనసాగిస్తూ, పౌర్ణమి రోజున ప్రత్యేకంగా దీపారాధన చేస్తారు

కార్తీక పూర్ణిమ హిందూ, సిక్కు, జైన సంస్కృతులలో అత్యంత ప్రాధాన్యత కలిగిన ఒక పండుగ. దీనిని చంద్రమానం ప్రకారం కార్తీక మాసంలో 15వ రోజు (పున్నమి రోజు) జరుపుకుంటారు. గ్రెగోరియన్ క్యాలెండర్ ప్రకారం ఇది సాధారణంగా నవంబర్ లేదా డిసెంబర్‌లో వస్తుంది. ఈ పండుగకు కార్తీక పౌర్ణమి, త్రిపురి పౌర్ణమి, త్రిపురారి పౌర్ణమి, దేవ దీపావళి వంటి అనేక పేర్లు ఉన్నాయి. ఇది సాధారణ దీపావళి తర్వాత సుమారు 15 రోజులకు వస్తుంది.ఈ సంవత్సరం నవంబర్ 5 వ తేదీన ఈ పండుగ జరుపుకుంటున్నారు. మరి ఆ పండుగ విశేషాలు మరింత లోతుగా తెలుసుకుందాం.

పండుగ ప్రాముఖ్యత, పురాణ కథనాలు

కార్తీక పూర్ణిమ అనేక ముఖ్యమైన పౌరాణిక ఘట్టాలను స్మరించుకుంటుంది:

• ఈ రోజును త్రిపురారి పౌర్ణమి అని కూడా అంటారు. త్రిపురాసురుడు అనే మహా రాక్షసుడిని పరమేశ్వరుడైన శివుడు సంహరించిన రోజు ఇదే. ఈ విజయంతో దేవతలందరూ సంతోషించి, ఆనందంగా దీపాలు వెలిగించి వేడుక జరుపుకున్నారు. అందుకే ఈ రోజును దేవ దీపావళి (దేవతల దీపావళి) అని కూడా పిలుస్తారు.

• భగవంతుడు విష్ణువు తన మొదటి అవతారమైన మత్స్యావతారాన్ని (చేప అవతారం) ఈ పవిత్రమైన రోజునే ఆవిర్భవించాడని నమ్ముతారు.

• వైష్ణవ సంప్రదాయంలో, ఈ రోజు రాధ, కృష్ణుల ఆరాధనకు చాలా విశిష్టమైనది. ఈ రోజున రాధా-కృష్ణులు తమ గోపికలతో రాసలీల ప్రదర్శించారని నమ్మకం. బ్రహ్మ వైవర్త పురాణం ప్రకారం, కృష్ణుడు ఈ రోజు రాధను పూజించాడు.

• ఈ రోజు కుమార కార్తికేయుడి (శివుడి చిన్న కుమారుడు, యుద్ధ దేవత) జన్మదినం. తులసి రూపు అయిన బృంద యొక్క ఆవిర్భావ దినం కూడా.

హిందూ మతం ఆచారాలు ఉత్సవాలు

ఈ పండుగ రోజున హిందువులు పలు రకాల పవిత్ర ఆచారాలను పాటిస్తారు

• పవిత్ర స్నానం (కార్తీక స్నానం): భక్తులు పుష్కర్ సరస్సులో లేదా గంగా నదిలో (ముఖ్యంగా వారణాసిలో) పవిత్ర స్నానం చేయడం అత్యంత శుభప్రదం. ఈ స్నానాన్ని కార్తీక స్నానం అని అంటారు. వారణాసిలోని ఘాట్‌ల వద్ద స్నానమాచరించేవారి సంఖ్య ఈ రోజున రికార్డు స్థాయిలో ఉంటుంది.

• దేవ-దీపావళి వేడుక: త్రిపురాసురుడిపై శివుడి విజయానికి గుర్తుగా, రాత్రంతా ఆలయాలలో, ఇళ్లలో దీపాలు వెలిగిస్తారు. వారణాసిలో, గంగా నది ఒడ్డున ఉన్న అన్ని ఘాట్‌లను లక్షలాది మట్టి దీపాలు (దియాలు) అలంకరిస్తాయి. ఈ అద్భుత దృశ్యాన్ని తిలకించడానికి దేశ విదేశాల నుండి పర్యాటకులు వస్తారు.

• దానధర్మాలు: ఈ రోజున చేసే ఏ దాతృత్వ కార్యం అయినా పది యజ్ఞాలు చేసినంత పుణ్యాన్ని ఇస్తుందని నమ్ముతారు. గోదానం, బ్రాహ్మణులకు అన్నదానం, ఉపవాసం వంటివి ఈ రోజున పాటించే ముఖ్యమైన ధార్మిక క్రియలు.

• తులసి వివాహ ముగింపు: చాతుర్మాస్యం ముగింపును సూచించే ప్రబోధినీ ఏకాదశి రోజున ప్రారంభమయ్యే అనేక ఉత్సవాలు, తులసి వివాహం వేడుకలు కార్తీక పూర్ణిమతో ముగుస్తాయి.

• నక్షత్ర ప్రభావం: ఈ రోజు కృత్తిక నక్షత్రంతో కలిసి వస్తే మహా కార్తీక అని, రోహిణి నక్షత్రంతో వస్తే మరింత శుభకరమని నమ్మకం.

ప్రాంతీయ వేడుకలు

• ఒడిశాలో బోయిత బందన: ఒడిశాలో ఈ రోజున బోయిత బందన అనే ఉత్సవాన్ని జరుపుకుంటారు. పురాతన కళింగ వాణిజ్య నావికులు (సాధబాలు) సుదూర ప్రాంతాలకు సముద్ర వాణిజ్యం కోసం వెళ్ళిన చరిత్రకు గుర్తుగా, అరటి కాండంతో చేసిన చిన్న పడవలను (బోయితలను) దీపాలతో అలంకరించి నీటిలో వదులుతారు.

• తమిళనాడులో కార్తీక దీపం: తమిళనాడులో కార్తీక దీపం పేరుతో వేడుకలు జరుగుతాయి, ఇందులో ఇళ్ల చుట్టూ దీపాలు వెలిగిస్తారు.

సిక్కు, జైన మతాలలో

• సిక్కు మతం: కార్తీక పూర్ణిమను గురునానక్ దేవ్ జీ (మొదటి సిక్కు గురువు) యొక్క గురునానక్ గురుపురబ్‌ లేదా ప్రకాష్ పర్వ (జన్మదినం) గా జరుపుకుంటారు.

• జైన మతం: జైనులకు ఇది ముఖ్యమైన తీర్థయాత్ర రోజు. ఈ రోజు వేలాది మంది జైన భక్తులు పాలితానా లోని శత్రుంజయ కొండల పాదాల వద్దకు వచ్చి, మొదటి తీర్థంకరుడైన ఆదినాథుడిని దర్శించుకుని, ఆయన ఉపదేశాన్ని స్మరించుకుంటారు.

కార్తీక పూర్ణిమ అనేది దీపాల వెలుగులతో పాటు, పుణ్య స్నానాలు, దానధర్మాలు, వివిధ మతాల యొక్క భక్తి భావాన్ని ప్రపంచానికి చాటే ఒక పవిత్రమైన రోజు. తెలుగు రాష్ట్రాలలో లో కార్తీక పౌర్ణమి (కార్తీక పూర్ణిమ) ఉత్సవాలు అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో, వైభవంగా జరుగుతాయి. కార్తీక మాసం అంతా శివుడికి, విష్ణువుకు ఎంతో పవిత్రమైనదిగా భావించినా, పౌర్ణమి రోజున ప్రత్యేక ఆచారాలు పాటిస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్, తెలంగాణ ప్రాంతాలలో కార్తీక పౌర్ణమిని జరుపుకునే విధానం ఆచారాలు

ప్రత్యేక పూజలు, దీపారాధనలు

కార్తీక మాసం మొత్తం పూజలు చేసినప్పటికీ, పౌర్ణమి రోజు ప్రత్యేకంగా దీపారాధనకు ప్రాధాన్యత ఇస్తారు:

• ఈ రోజున భక్తులు శివాలయాలను దర్శించి, ఆలయాలలో 365 వత్తులతో కూడిన దీపాలను వెలిగిస్తారు. ఈ 365 వత్తులు సంవత్సరంలో 365 రోజులకు ప్రతీకగా భావిస్తారు. ఈ దీపాలను వెలిగించడం వల్ల సంవత్సరం పొడవునా శుభం కలుగుతుందని నమ్మకం.

• ఈ పౌర్ణమి రోజున నదులలో (ముఖ్యంగా గోదావరి, కృష్ణా వంటి నదీ తీరాలలో), పవిత్ర కొలనులలో కార్తీక స్నానం చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదం. స్నానం చేసిన తర్వాత నదిలో దీపాలను వదలడం (దీప దానం) ఆనవాయితీ.

• చాలా మంది ఇళ్లలో సాయంత్రం వేళ తులసి కోట వద్ద, దేవాలయం ఎదుట దీపాలు వెలిగిస్తారు.

• కార్తీక మాసం అంతా, ముఖ్యంగా పౌర్ణమి రోజున, శివుడికి సంబంధించిన పురాణ కథనాలను, కార్తీక పురాణాన్ని పారాయణం చేస్తారు.

ఉపవాసం, వ్రతాలు

• భక్తులు ఈ రోజు ఉపవాసం (నిర్జల దీక్ష లేదా పాక్షిక ఉపవాసం) పాటిస్తారు. సూర్యాస్తమయం తర్వాత లేదా దీపారాధన తర్వాత ఉపవాసాన్ని విరమిస్తారు.

• కార్తీక మాసం మొత్తం కార్తీక వ్రతం పాటించే వారు, ఈ పౌర్ణమి రోజున సమారాధన (సమూహ భోజనం) నిర్వహించి, బంధువులకు, పురోహితులకు భోజనం పెట్టి, దానధర్మాలు చేస్తారు.

• కొందరు వారు కుటుంబ ఆనవాయితీ ప్రకారం పున్నమి నోము (కేదారీశ్వర నోము) జరుపుకుంటారు. ప్రత్యేకంగా ఒకే ఇంటిపేరు ఉన్న కుటుంబాలు అన్నీ ఒకచోట చేరి ఈ నోము నిర్వహిస్తారు.

ముఖ్యమైన ప్రాంతీయ వేడుకలు

• శైవ క్షేత్రాలు: శ్రీశైలం, కాళహస్తి, పంచారామ క్షేత్రాలు, వేములవాడ, కాళేశ్వరం కీసరగుట్ట వంటి ముఖ్యమైన శైవ క్షేత్రాలలో ఈ రోజున ప్రత్యేక అభిషేకాలు, పూజలు దీపాలంకరణలు ఘనంగా జరుగుతాయి.

• ఆలయాలలో ఊరేగింపు: అనేక ప్రాంతీయ దేవాలయాలలో స్వామివారి ఉత్సవ విగ్రహాలను అలంకరించి, వీధులలో ఊరేగిస్తారు. దీనిని గజవాహనం లేదా నంది వాహనం సేవగా నిర్వహిస్తారు.

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కార్తీక పౌర్ణమి వేడుకలు జరిగే ప్రముఖ శైవక్షేత్రాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో కార్తీక పౌర్ణమి అనేది కేవలం మతపరమైన పండుగ మాత్రమే కాకుండా, ప్రజలందరూ తమ ఇళ్లను, దేవాలయాలను దీపాలతో అలంకరించుకొని భక్తిని చాటుకునే ఒక సాంస్కృతిక వేడుక కూడా. కార్తీక పౌర్ణమి (కార్తీక పూర్ణిమ) సందర్భంగా ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని ఈ ప్రముఖ శివాలయాల్లో ప్రత్యేక పూజలు, అభిషేకాలు, లక్ష దీపారాధనలు అత్యంత వైభవంగా జరుగుతాయి.వాటిలో కొన్ని ముఖ్యమైన శైవ క్షేత్రాలు ..

శ్రీశైలం

శ్రీ భ్రమరాంబ మల్లికార్జున స్వామి దేవాలయం ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని అత్యంత పవిత్రమైన పెద్ద శైవ క్షేత్రం. ఇది భారతదేశంలో ఉన్న పన్నెండు జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటిగా అష్టాదశ శక్తి పీఠాలలో ఒకటిగా ప్రసిద్ధి చెందింది. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు ఇక్కడ లక్ష దీపారాధన కార్యక్రమాన్ని ఘనంగా నిర్వహిస్తారు. నదిలో పవిత్ర స్నానం (కృష్ణా నది), స్వామివారికి ప్రత్యేక అభిషేకాలు ఈ రోజు ప్రధాన ఆకర్షణగా ఉంటాయి.

శ్రీకాళహస్తి

తిరుపతికి సమీపంలో ఉన్న శ్రీకాళహస్తీశ్వర స్వామి దేవాలయం పంచభూత లింగాలలో ముఖ్యమైన వాయు లింగంగా ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ క్షేత్రంలో కార్తీక పౌర్ణమిని పురస్కరించుకుని శివపార్వతులకు ప్రత్యేక కల్యాణోత్సవాలు, దీపారాధనలు కైంకర్యాలు అత్యంత భక్తితో నిర్వహిస్తారు. రాహుకేతు పూజల మాదిరిగానే కార్తీక మాసంలో ఇక్కడికి భక్తుల రద్దీ ఎక్కువగా ఉంటుంది.

పంచారామ క్షేత్రాలు

ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో ఉన్న ఈ ఐదు చారిత్రక శైవక్షేత్రాలు కార్తీక మాసంలో తప్పక దర్శించాల్సినవిగా భావిస్తారు. ఈ ఐదు క్షేత్రాలలో ఒకే శివలింగం ఐదు ఖండాలుగా ప్రతిష్ఠించబడిందని చెబుతారు. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు ఈ ఆలయాలలో రుద్రాభిషేకాలు లక్ష దీపారాధనలు జరుగుతాయి:

• ద్రాక్షారామం: ఇది కాకినాడ జిల్లాలో ఉంది. ఇక్కడ భీమేశ్వర స్వామి కొలువై ఉన్నారు. లింగం ఎత్తుగా ఉండటం దీని ప్రత్యేకత.

• పాలకొల్లు (క్షీరారామం): ఇది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో ఉంది. ఇక్కడ క్షీరారామ లింగేశ్వర స్వామి ఆరాధన జరుగుతుంది.

• అమరావతి (అమరారామం): ఇది పల్నాడు జిల్లాలో ఉంది. ఇక్కడ అమరలింగేశ్వర స్వామిని భక్తులు దర్శిస్తారు.

• భీమవరం (సోమారామం): ఇది పశ్చిమ గోదావరి జిల్లాలో ఉంది. ఇక్కడ సోమేశ్వర స్వామి కొలువై ఉన్నారు.

• కుమారారామం(సామర్లకోట): ఈ క్షేత్రం క్రీ శ 892 లో చాళుక్య భీముడు నిర్మించారు. ఇక్కడ శివలింగం 14 అడుగుల ఎత్తులో ఉంటుంది. ఇక్కడ శివలింగం తెల్లని రంగులో ఉంటుంది.

ఈ ఐదు క్షేత్రాలలోనూ పౌర్ణమి నాడు తెల్లవారుజాము నుంచే భక్తులు పవిత్ర స్నానాలు చేసి, దీపారాధన కార్యక్రమాల్లో పాల్గొంటారు.

తెలంగాణలో ప్రముఖ శైవక్షేత్రాలలో కార్తీక పౌర్ణమి వేడుకలు

తెలంగాణలో కూడా కార్తీక పౌర్ణమి (కార్తీక పూర్ణిమ) ఉత్సవాలు అత్యంత భక్తి శ్రద్ధలతో జరుగుతాయి. ఆంధ్రప్రదేశ్ మాదిరిగానే ఇక్కడ కూడా శివాలయాలలో దీపారాధన, పవిత్ర స్నానాలకు ఎక్కువ ప్రాధాన్యత ఇస్తారు. కార్తీక పౌర్ణమి సందర్భంగా తెలంగాణలో భక్తులు భారీగా సందర్శించే కొన్ని ముఖ్యమైన శివాలయాలు ..

వేములవాడ : శ్రీ రాజరాజేశ్వర స్వామి దేవాలయం. ఈ క్షేత్రం తెలంగాణలోని అత్యంత ప్రాచీన, ప్రముఖ శైవక్షేత్రాలలో ఒకటి. ఈ దేవాలయంలో శివుడు రాజరాజేశ్వర స్వామి రూపంలో కొలువై ఉన్నారు. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు, ఇక్కడ తెల్లవారుజాము నుండే భక్తులు గోదావరి ఉపనది అయిన ధర్మగుండంలో (ధర్మ గంధపు కోనేరు) పవిత్ర స్నానం ఆచరిస్తారు. అనంతరం స్వామివారికి ప్రత్యేక అభిషేకాలు, రుద్ర హోమం, లక్ష దీపారాధన కార్యక్రమాలను నిర్వహిస్తారు.

కాళేశ్వరం: శ్రీ కాళేశ్వర ముక్తీశ్వర స్వామి దేవాలయం. ఈ క్షేత్రం గోదావరి నది ఒడ్డున ఉంది. ఇక్కడ శివుడు ముక్తీశ్వర స్వామి రూపంలో కొలువై ఉన్నారు. ఇక్కడ రెండు శివ లింగాలు ఒకే పీఠంపై కొలువై ఉండటం విశేషం. కార్తీక పౌర్ణమి నాడు, గోదావరి, ప్రాణహిత నదుల సంగమం వద్ద భక్తులు పవిత్ర స్నానాలు ఆచరించి, నదిలో దీపాలను వదులుతారు (దీప దానం). ఆలయంలో ప్రత్యేక పూజలు, దీపారాధన కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు.

కీసరగుట్ట: శ్రీ రామలింగేశ్వర స్వామి దేవాలయం. ఇది హైదరాబాద్‌కు సమీపంలో ఉన్న పురాతన శైవక్షేత్రం. ఇక్కడ స్వామివారిని శ్రీరాముడు ప్రతిష్ఠించాడని చెబుతారు. కార్తీక మాసం, ముఖ్యంగా పౌర్ణమి రోజున, భక్తులు కొండపై ఉన్న ఆలయాన్ని దర్శించి, శివుడికి ప్రత్యేక పూజలు చేస్తారు. ఆలయం చుట్టూ, మెట్లపై భక్తులు దీపాలను వెలిగిస్తారు.

ఇతర ప్రాంతాలలో

• పవిత్ర నదీ తీరాలు: గోదావరి నది ప్రవహించే బాసర, ధర్మపురి వంటి క్షేత్రాలలో, కృష్ణా నది తీరాలలో భక్తులు పౌర్ణమి రోజున వేకువజామునే స్నానాలు చేసి, నదిలో దీపాలను వదులుతారు.

• నగరంలోని శివాలయాలు: హైదరాబాద్, వరంగల్ వంటి నగరాలలో ఉన్న ప్రసిద్ధ శివాలయాలలో కూడా ఈ రోజున 365 వత్తుల దీపారాధన కార్యక్రమాలను, రుద్రాభిషేకాలను ఘనంగా నిర్వహిస్తారు.

తెలంగాణలోని ఈ శైవక్షేత్రాలలో కార్తీక పౌర్ణమి అనేది ప్రజలు భక్తితో ఉపవాసాలు, దీపారాధనలు చేసి, శివుడి కృప కోసం ప్రార్థించే ఒక ముఖ్యమైన పండుగ.

కార్తీక పౌర్ణమి వేడుకలు ఒక నూతన ఆధ్యాత్మిక శక్తిని మన హృదయాలలో నింపుతుంది. వెలిగించిన దీపాల సాక్షిగా, పవిత్ర నదులలో చేసిన స్నానాల పుణ్యంగా, తారకేశ్వరుడిపై చూపిన భక్తి కారణంగా... ఈ రోజు పొందిన దివ్యమైన శక్తి మనల్ని సంవత్సరం పొడవునా నడిపిస్తుందని ప్రగాఢ విశ్వాసం. ఆకాశం నుండి చంద్రుడు, భూమిపై శివుడు... ఈ ఇద్దరి అనుగ్రహం ఒకేసారి మనపై కురిసే ఈ పవిత్ర దినం, మన జీవితంలోని చీకట్లను తొలగించి, సమృద్ధి, శాంతి, జ్ఞానమనే నిత్య కాంతులను ప్రసాదించాలని కోరుకుందాం. సర్వ దేవతల ఆశీస్సులు పొందిన ఈ కార్తీక పౌర్ణమి, మనందరి హృదయాలలో భక్తి పారవశ్యాన్ని శాశ్వతంగా నింపాలని కోరుకుందాం…

ఓం నమః శివాయ!