ఓటరు జాబితా సమగ్ర ప్రక్షాళన - సందేహాలు, సందేశాలు

భారత ప్రజాస్వామ్యానికి పునాది ఏమిటి అని ప్రశ్నిస్తే సమాధానం స్పష్టంగా “ఓటు హక్కు” అని చెప్పాలి. ఆ ఓటు హక్కు సక్రమంగా వినియోగించబడటానికి ముఖ్యమైన ఆధారం శుద్ధమైన ఓటరు జాబితా. ఈ నేపథ్యంలో ఇటీవల ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ (Special Intensive Revision – SIR) అనంతరం ఓటరు జాబితాలను ప్రచురించిన భారత ఎన్నికల కమిషను చర్య ప్రజాస్వామ్య పరిరక్షణ దిశగా తీసుకున్న సముచితమైన అడుగుగా చూడాలి. ఈ ప్రక్రియపై అనవసర అనుమానాలు రేకెత్తించడం కంటే దాని ఉద్దేశ్యాన్ని, ప్రయోజనాన్ని విశ్లేషించడం అవసరం.

భారతదేశం వంటి విశాల దేశంలో కోట్లాది మంది ఓటర్లు ఉన్నారు. ప్రతి సంవత్సరం కొత్తగా 18 సంవత్సరాలు నిండిన యువత ఓటర్ల జాబితాలో చేరుతుంటారు. అదే సమయంలో మరణాలు, వలసలు, చిరునామా మార్పులు, పట్టణీకరణ వంటి పరిణామాలు చోటు చేసుకుంటాయి. ఈ మార్పులు ఓటరు జాబితాల్లో ప్రతిఫలించకపోతే అవి తప్పుదోవ పట్టే ప్రమాదం ఉంది. ఒకే వ్యక్తి రెండు ప్రాంతాల్లో పేరుండడం, మరణించిన వారి పేర్లు కొనసాగడం, చిరునామా మారిన వారి పేర్లు పాత ప్రాంతాల్లో ఉండిపోవడం వంటి సమస్యలు ప్రజాస్వామ్య నిబద్ధతను దెబ్బతీస్తాయి. అందుకే ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ వంటి ప్రక్రియలు అత్యవసరమవుతాయి.

SIR ప్రక్రియలో బూత్ స్థాయి అధికారుల ద్వారా ఇంటింటా తనిఖీలు, ఫోటో ధృవీకరణ, చిరునామా నిర్ధారణ, కొత్త దరఖాస్తుల స్వీకరణ, అభ్యంతరాల పరిష్కారం వంటి చర్యలు చేపడతారు. ఈ ప్రక్రియ పూర్తయిన తరువాత ఓటరు జాబితాలను ప్రచురించడం చట్టబద్ధమైన విధానం. ప్రచురణ తర్వాత కూడా అభ్యంతరాలు, సవరణల కోసం అవకాశం కల్పించబడుతుంది. అంటే ఇది ఏకపక్ష నిర్ణయం కాదు; ప్రజలకు, రాజకీయ పార్టీలకు సమీక్షా హక్కు ఉంది.

ఇలాంటి సమయంలో కాంగ్రెస్ నేతలు ఈ సవరణ రాజకీయ ప్రేరణతో జరుగుతోందని ఆరోపించడం సరైన దిశలో ఉన్న విమర్శ కాదు. ఆరోపణలు చేయడం సులభం. కానీ నిర్ధిష్ట ఆధారాలు చూపడం అవసరం. ఎక్కడైనా నిజంగా అర్హుల పేర్లు తొలగించబడ్డాయా? దానికి సంబంధించి నిర్దిష్ట ఉదాహరణలు, పత్రాలు ఉన్నాయా? ఉంటే ఎన్నికల సంఘం వద్ద న్యాయపరమైన మార్గాలు అందుబాటులోనే ఉన్నాయి. కానీ సాధారణ ప్రక్రియను రాజకీయ కుట్రగా చిత్రీకరించడం ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై అనవసర అనుమానాలను పెంచుతుంది.

గత అనుభవాలు ఈ నేపథ్యంలో మనకు మార్గదర్శకం ఇస్తాయి. ఉదాహరణకు ఉత్తరప్రదేశ్ లో జరిగిన సమగ్ర సవరణల సమయంలో లక్షలాది డూప్లికేట్ పేర్లు తొలగించబడ్డాయి. భారీ జనాభా, అంతర్గత వలసలు ఎక్కువగా ఉండే రాష్ట్రం కావడంతో ఒకే వ్యక్తి రెండు నియోజకవర్గాల్లో నమోదు కావడం సహజమే. ప్రత్యేక తనిఖీల అనంతరం జాబితాలు శుద్ధి చేయబడ్డాయి. ఫలితంగా బోగస్ ఓటింగ్ అవకాశాలు తగ్గాయి. పోలింగ్ రోజున గందరగోళం తగ్గింది. అన్ని పార్టీలకూ ఇది లాభదాయకంగానే నిలిచింది.

అలాగే గుజరాత్ లో కూడా పునరావృత సవరణలు పారదర్శకతను పెంచాయి. అహ్మదాబాద్, సూరత్ వంటి నగరాల్లో వలసలు అధికంగా ఉండటంతో చిరునామా మార్పులు తరచూ జరుగుతాయి. ఇంటింటా ధృవీకరణ ద్వారా పాత ప్రాంతాల్లో ఉన్న పేర్లు తొలగించి, కొత్త ప్రాంతాల్లో చేర్చే ప్రక్రియను అమలు చేశారు. దీని వలన ఎన్నికల సమయంలో వివాదాలు తగ్గాయి. ఇది రాజకీయ నిర్ణయం కాదు; పరిపాలనా చర్య.

ఎన్నికల జాబితాల సవరణలు ఏ ప్రభుత్వానికైనా పరిమితమైనవి కావు. గతంలో వివిధ ప్రభుత్వాల కాలంలో కూడా ఇలాంటి సవరణలు జరిగాయి. ఎన్నికల సంఘం ఒక రాజ్యాంగబద్ధ సంస్థ. దాని విధులు రాజకీయ మార్పులతో మారవు. కాబట్టి ప్రస్తుత సవరణను ప్రత్యేక రాజకీయ కోణంలో చూడటం తగదు.

ప్రజాస్వామ్యంలో విమర్శకు స్థానం ఉంది. కానీ విమర్శ బాధ్యతతో ఉండాలి. ఎవరైనా తమ పేర్లు తప్పుగా తొలగించబడ్డాయని భావిస్తే దానికి చట్టబద్ధమైన పరిష్కార మార్గాలు ఉన్నాయి. అభ్యంతరాల దాఖలు, అప్పీలు, కోర్టు మార్గం అన్నీ అందుబాటులోనే ఉన్నాయి. అయితే రాజకీయ వేదికలపై సాధారణ ప్రక్రియను నమ్మకంలేని చర్యగా చిత్రీకరించడం ప్రజలలో గందరగోళాన్ని సృష్టిస్తుంది.

శుద్ధమైన ఓటరు జాబితా వలన నిజమైన లబ్ధిదారులు సామాన్య పౌరులే. ప్రత్యేకించి పేదలు, వలస కార్మికులు, మొదటిసారి ఓటు వేయబోయే యువత వారికి సక్రమమైన నమోదు అత్యంత కీలకం. తప్పులున్న జాబితాలు వారినే ఎక్కువగా నష్టపరుస్తాయి. కాబట్టి సవరణ ప్రక్రియను ప్రజాస్వామ్య బలోపేతంగా చూడాలి.

ఒక వ్యక్తి–ఒక ఓటు అనే సూత్రం ప్రజాస్వామ్య గుండె చప్పుడు. ఆ సూత్రాన్ని కాపాడటానికి జాబితాలు ఖచ్చితంగా ఉండాలి. మరణించిన వారి పేర్లు కొనసాగితే, ఒకే వ్యక్తి రెండు చోట్ల నమోదైతే, లేదా అర్హుల పేర్లు చేరకపోతే ఎన్నికల విశ్వసనీయత దెబ్బతింటుంది. ఎస్. ఐ. ఆర్. ఈ లోపాలను సరిదిద్దే ప్రక్రియ.

ప్రజాస్వామ్యం అనుమానాలపై కాదు, వ్యవస్థలపై నడుస్తుంది. ఎన్నికల సంఘం చేపట్టిన ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ ఆ వ్యవస్థలో భాగమే. ఉత్తరప్రదేశ్, గుజరాత్ అనుభవాలు చూపినట్లుగా సమగ్ర తనిఖీలు పారదర్శకతను పెంచుతాయి. కాబట్టి ఆరోపణల కంటే నిర్మాణాత్మక భాగస్వామ్యం అవసరం. ప్రతి పార్టీ తమ కార్యకర్తలను ఓటరు జాబితా తనిఖీ చేయడానికి ప్రోత్సహించాలి. లోపాలు ఉంటే చట్టబద్ధంగా చూపించాలి.

సారాంశంగా చెప్పాలంటే, ప్రత్యేక సమగ్ర సవరణ అనంతరం ఓటరు జాబితాల ప్రచురణ ప్రజాస్వామ్య నిబద్ధతకు సంకేతం. ఆరోపణలు చేయడం సులభం; కానీ ప్రజాస్వామ్య సంస్థలపై నమ్మకం నిలబెట్టడం పెద్ద బాధ్యత. శుద్ధమైన ఓటరు జాబితా ప్రజల విశ్వాసాన్ని బలపరుస్తుంది. అదే నిజమైన ప్రజాస్వామ్య విజయానికి పునాది.