ఉపఎన్నికల్లో ‘గౌరవ’ సంప్రదాయానికి మహారాష్ట్ర గుడ్‌బై?

మహారాష్ట్ర రాజకీయాల్లో గతంలో ఉన్న ఒక సంప్రదాయం ఇప్పుడు క్రమంగా తగ్గిపోతున్నట్లు కనిపిస్తోంది. ఎమ్మెల్యేలు లేదా ఎంపీలు పదవిలో ఉండగానే మరణిస్తే, వారి కుటుంబ సభ్యులు పోటీ చేసే ఉపఎన్నికల్లో ఇతర పార్టీలు అభ్యర్థులను నిలబెట్టకుండా గౌరవ సూచకంగా ఏకగ్రీవంగా గెలిపించే సంప్రదాయం ఉండేది. అయితే ఇటీవల రాజకీయ పోటీ పెరగడంతో ఆ సంప్రదాయం ప్రాధాన్యం కోల్పోతున్నట్లు విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.

గత దశాబ్దంలో జరిగిన ఉపఎన్నికల ధోరణిని పరిశీలిస్తే, ఇటువంటి ఖాళీలలో మూడు వంతులకు పైగా ఆయా నియోజకవర్గాల్లో నేరుగా ఎన్నికల పోటీ జరిగినట్లు తెలుస్తోంది. రాష్ట్రంలో పెరిగిన రాజకీయ పోటీ, కూటమి రాజకీయాల అస్థిరత కారణంగా పార్టీలు ఇకపై సీట్లను వదులుకోవడానికి ఆసక్తి చూపడం లేదని పరిశీలకులు అంటున్నారు.

బారామతి ఉపఎన్నికకు..

బారామతి అసెంబ్లీ ఉపఎన్నిక మాత్రం పాత సంప్రదాయం కొంతవరకు కొనసాగిన ఉదాహరణగా నిలిచింది. ఈ ఉపఎన్నికకు కారణం మాజీ ఉప ముఖ్యమంత్రి అజిత్‌ పవార్‌‌ మరణం. ఈ నేపథ్యంలో ఆయన భార్య, ఉప ముఖ్యమంత్రి సునేత్రా పవార్‌‌ ప్రధాన అభ్యర్థిగా బరిలో ఉన్నారు. కాంగ్రెస్ చివరి నిమిషంలో తన అభ్యర్థిని ఉపసంహరించుకోవడంతో ప్రధాన పోటీకి అవకాశం లేకుండా పోయింది. అయితే కొంతమంది స్వతంత్ర అభ్యర్థులు మాత్రం పోటీలో ఉన్నారు. ఈ ఉపఎన్నిక ఏప్రిల్‌ 23న జరగనుంది.

ఇటీవలి ఉపఎన్నికల్లో హోరాహోరీ పోటీ

ఇటీవలి కాలంలో జరిగిన అనేక ఉపఎన్నికలు మాత్రం తీవ్రమైన రాజకీయ పోటీకి వేదికగా మారాయి. 2023లో కస్బా పేట్‌ ఉపఎన్నికలో బీజేపీ ఎమ్మెల్యే గిరీశ్‌ బాపట్‌ మరణంతో ఎన్నిక జరిగింది. ఈ పోటీలో కాంగ్రెస్ అభ్యర్థి రవీంద్ర ధంగేకర్‌‌ విజయం సాధించారు. అలాగే చించ్వాడ్‌ ఉపఎన్నికలో కూడా మరణించిన బీజేపీ ఎమ్మెల్యే కుటుంబ సభ్యురాలు అశ్వినీ జగ్‌తప్‌ను అభ్యర్థిగా నిలబెట్టినా, పలు పార్టీలు పోటీకి దిగడంతో బహుముఖ పోటీ జరిగింది.

కొన్నిచోట్ల మాత్రం సంప్రదాయం కొనసాగింది

కొన్ని సందర్భాల్లో మాత్రం పాత సంప్రదాయం కొనసాగింది. 2022లో అంధేరి ఈస్ట్‌ ఉపఎన్నికలో రుతుజా లట్కే ఏకగ్రీవంగా గెలిచారు. ఆమె భర్త, మాజీ ఎమ్మెల్యే రమేశ్‌ లట్కే మరణంతో ఈ ఉపఎన్నిక జరిగింది. ప్రజల విజ్ఞప్తితో బీజేపీ తన అభ్యర్థి ముర్జీ పటేల్‌ను ఉపసంహరించుకుంది. అలాగే 2018లో విశ్వజిత్‌ కదం (కాంగ్రెస్) పలస్‌–కడేగోవ్‌ నియోజకవర్గంలో ఏకగ్రీవంగా గెలిచారు. ఆయన తండ్రి పతంగ్‌రావ్‌ కదం మరణంతో ఆ ఉపఎన్నిక జరిగింది. మరో సందర్భంలో మాజీ హోంమంత్రి ఆర్ఆర్.పాటిల్‌ మరణించిన తర్వాత ఆయన భార్య సుమన్‌ పాటిల్‌ తస్‌గోన్‌ నియోజకవర్గంలో పెద్ద పార్టీలు పోటీ చేయకపోవడంతో సులభంగా గెలిచారు.

లోక్‌సభ ఉపఎన్నికలో కూడా ఇదే ఉదాహరణ

2014లో లోక్‌సభకు చెందిన బీడ్‌ నియోజకవర్గంలో జరిగిన ఉపఎన్నికలో ప్రీతం ముండే (బీజేపీ) సులభంగా గెలిచారు. ఆమె తండ్రి, కేంద్ర మంత్రి గోపినాథ్‌ ముండే మరణంతో ఆ ఉపఎన్నిక జరిగింది. ఆ సమయంలో ఎన్సీపీ అభ్యర్థిని నిలబెట్టలేదు.

మారుతున్న రాజకీయ వాస్తవాలు

అయితే ఇటీవల కాలంలో పండర్‌‌పూర్‌‌, డెగ్లూర్‌‌, బాంద్రా ఈస్ట్‌ వంటి నియోజకవర్గాల్లో పూర్తి స్థాయి పోటీ జరిగింది. రాజకీయ సమీకరణాలు మారడంతో పార్టీలు ఇకపై సీట్లను వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా లేవని పరిశీలకులు అంటున్నారు. ప్రభుత్వ స్థిరత్వంపై ఒక్కో ఎమ్మెల్యే స్థానమే ప్రభావం చూపే పరిస్థితి ఏర్పడటంతో పార్టీలు ఎన్నికల పోటీలో దిగడం తప్పనిసరి అవుతోంది. అందువల్ల గౌరవం, సంప్రదాయం కంటే రాజకీయ అవసరాలు ఎక్కువ ప్రాధాన్యం పొందుతున్నాయని వారు పేర్కొన్నారు. రాజకీయ విశ్లేషకుల అభిప్రాయం ప్రకారం, అన్ని పార్టీల్లో గౌరవం ఉన్న నేతలు లేదా ప్రజాభిప్రాయం బలంగా ఉన్న అరుదైన సందర్భాల్లో మాత్రమే ఇకపై ‘ఏకగ్రీవ ఉపఎన్నిక’ సంప్రదాయం కనిపించే అవకాశం ఉంది. మహారాష్ట్ర రాజకీయాల్లో సంప్రదాయం కంటే రాజకీయ వ్యూహాలు ప్రధానంగా మారుతున్నాయని వారు విశ్లేషిస్తున్నారు.