ఉచితాలను తప్పు పట్టిన సుప్రీంకోర్టు

దేశ రాజకీయాలలో “ఉచితాల సంస్కృతి”పై ఇటీవల సుప్రీంకోర్టు చేసిన తీవ్ర వ్యాఖ్యలు ప్రజాస్వామ్యంలో పెరుగుతున్న ఒక ప్రమాదకర ధోరణిని ఎత్తి చూపింది. సంక్షేమం రాజ్యాంగబద్ధ బాధ్యతే. సామాజిక న్యాయం ప్రజాస్వామ్యానికి మూల సూత్రం. అయితే సంక్షేమం అనే పేరుతో ఎన్నికల రాజకీయాల్లో పెరుగుతున్న పోటీ ప్రజాకర్షణ, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ మధ్య గీత రోజు రోజుకూ చెదిరిపోతోంది.

ఇటీవలి సంవత్సరాల్లో రాష్ట్రాల ఎన్నికల వాగ్దానాలు అభివృద్ధి ప్రణాళికల కంటే ఉచితాల పోటీకి వేదికలుగా మారాయి. 200 యూనిట్ల వరకు ఉచిత విద్యుత్, మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం, రైతు రుణమాఫీలు, గృహోపకరణాల పంపిణీ, నగదు బదిలీలు—ప్రతి ఎన్నికలో హామీల స్థాయి పెరుగుతూనే ఉంది. ప్రజల దైనందిన జీవిత ఖర్చులు పెరిగిన నేపథ్యంలో ఈ హామీలు ఆకర్షణీయంగానే కనిపిస్తాయి. ప్రతిపక్షాలు వాటిని ఆర్థికంగా బాధ్యతారహిత చర్యలుగా విమర్శిస్తాయి. కానీ వాస్తవం ఈ రెండు మధ్యలోని సంక్లిష్ట ప్రాంతంలో ఉంది.

ఈ విషమ చక్రం ఎన్నికల దశలోనే మొదలవుతుంది. ఓట్ల కోసం పోటీ పడుతున్న రాజకీయ పార్టీలు తక్షణ ప్రయోజనం ఇచ్చే హామీలను ప్రకటిస్తాయి. ఉదాహరణకు, ఉచిత విద్యుత్ గృహాల నెలవారీ బిల్లులను తగ్గించి ప్రత్యక్ష ఉపశమనం కలిగిస్తుంది. మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం ఉపాధి, విద్య, ఆరోగ్య సదుపాయాలకు చేరువ చేస్తుంది. ఇవి తక్షణ లాభాన్ని అందిస్తూ ప్రజల్లో కృతజ్ఞత భావాన్ని పెంచుతాయి. ప్రభుత్వం–ప్రజల మధ్య ప్రత్యక్ష అనుబంధం ఏర్పడుతుంది.

అయితే అధికారంలోకి వచ్చిన తరువాత వాస్తవ పరిస్థితి ఎదురవుతుంది. ఈ పథకాలకు నిధులు సమకూర్చాలి. ఆదాయం పెంచకుండా వ్యయాలు పెరిగితే రాష్ట్ర ఖజానాపై ఒత్తిడి పెరుగుతుంది. అప్పులు తీసుకోవాలి. ఇతర అభివృద్ధి రంగాల నుంచి నిధులను మళ్లించాలి. మూలధన వ్యయాలు తగ్గే ప్రమాదం ఉంటుంది. పాఠశాలల మౌలిక వసతులు, ప్రభుత్వ ఆసుపత్రుల ఆధునీకరణ, పరిశ్రమల ప్రోత్సాహం వంటి దీర్ఘకాల పెట్టుబడులు వాయిదా పడవచ్చు.

కానీ ఒకసారి అమల్లోకి వచ్చిన ఉచితాలను నిలిపివేయడం రాజకీయంగా దాదాపు అసాధ్యం. ఉచిత విద్యుత్‌ను తగ్గించాలన్నా, ఉచిత బస్సు సదుపాయాన్ని పరిమితం చేయాలన్నా, వెంటనే “ప్రజా వ్యతిరేకం” అనే ముద్ర పడుతుంది. లబ్ధిదారులు అలవాటు పడిన సౌకర్యాన్ని వదులుకోవడానికి సిద్ధంగా ఉండరు. ప్రతిపక్షాలు మరింత పెద్ద హామీలతో రంగంలోకి దిగుతాయి. ఈ విధంగా హామీ–అమలు–స్థిరీకరణ–రక్షణ అనే చక్రం బలపడుతూ ఉంటుంది.

తక్షణ ప్రభావాలను చూస్తే ఉచితాలకు అనుకూల వాదనలు బలంగానే ఉంటాయి. మహిళలకు ఉచిత బస్సు ప్రయాణం వలన వారి చలనశీలత పెరుగుతుంది. ఉద్యోగ అవకాశాలు విస్తరిస్తాయి. కుటుంబ ఖర్చుల్లో కొంత ఉపశమనం కలుగుతుంది. ఉచిత విద్యుత్ ఒక నిర్దిష్ట పరిమితి వరకు శక్తి పేదరికాన్ని తగ్గించగలదు. వినియోగం పెరగడం వల్ల స్థానిక ఆర్థిక వ్యవస్థలో చలనం ఏర్పడుతుంది. రాజకీయంగా ఇవి ప్రభుత్వానికి ప్రజాదరణను తెస్తాయి.

అయితే దీర్ఘకాల ప్రభావాలు మరింత క్లిష్టం. నిరంతర ఆదాయ వ్యయాలు పెరిగితే ఆర్థిక లోటు విస్తరిస్తుంది. అప్పులు పెరిగితే భవిష్యత్ తరాలపై భారమవుతుంది. పెట్టుబడులు తగ్గితే ఉద్యోగావకాశాలు మందగిస్తాయి. ఉత్పాదకత పెరగకపోతే రాష్ట్ర ఆర్థిక వృద్ధి నెమ్మదిస్తుంది. అప్పుల వడ్డీలు పెరిగితే అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులకు నిధులు తగ్గుతాయి.

రాజకీయంగా కూడా ప్రభావం గంభీరమే. ఎన్నికలు అభివృద్ధి దిశ, పాలన సామర్థ్యం, సంస్కరణలపై చర్చించే వేదికలుగా కాకుండా హామీల వేలం పాటలుగా మారే ప్రమాదం ఉంది. ప్రజలు దీర్ఘకాల విధానాల కంటే తక్షణ ప్రయోజనాల ఆధారంగా నిర్ణయం తీసుకునే పరిస్థితి ఏర్పడుతుంది. ఇది ప్రజాస్వామ్య చర్చా ప్రమాణాలను తగ్గిస్తుంది.

సామాజిక కోణంలో చూస్తే చిత్రమేమో ద్వంద్వ స్వరూపం. ఒకవైపు ఉచితాలు అట్టడుగు వర్గాలకు ఉపశమనం అందిస్తాయి. సమాన అవకాశాల దిశగా చిన్న అడుగు వేస్తాయి. మరోవైపు నిరంతర ఆధారపడే సంస్కృతి పెరిగితే స్వావలంబన దెబ్బతినే ప్రమాదం ఉంది. నైపుణ్యాభివృద్ధి, ఉపాధి సృష్టి, విద్యా నాణ్యత వంటి నిర్మాణాత్మక మార్పులపై దృష్టి తగ్గితే సమాజం దీర్ఘకాలంగా బలహీనపడే అవకాశముంది.

ఇంకో ముఖ్య అంశం తరాల మధ్య న్యాయం. ఈరోజు రాజకీయ లాభం కోసం తీసుకునే అప్పులు రేపటి యువత భుజాలపై పడతాయి. వారు చెల్లించాల్సిన పన్నులు పెరగవచ్చు. భవిష్యత్ అవకాశాలు క్షీణించవచ్చు. అందువల్ల సంక్షేమం–ఆర్థిక క్రమశిక్షణ మధ్య సమతుల్యత అత్యవసరం.

అంటే సంక్షేమాన్ని పూర్తిగా విరమించాలా? అసలు కాదు. భారత రాజ్యాంగం సంక్షేమ రాష్ట్రాన్ని లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. కానీ సంక్షేమం లక్ష్యితంగా, పారదర్శకంగా, కాలపరిమితితో ఉండాలి. ఎన్నికల హామీలకు ఆర్థిక ప్రభావంపై స్పష్టమైన అంచనాలు ఉండాలి. ఆదాయం పెంచే సంస్కరణలు, పెట్టుబడులు, ఉపాధి సృష్టి చర్యలు సమాంతరంగా నడవాలి. మానవ వనరుల అభివృద్ధి—విద్య, ఆరోగ్యం, నైపుణ్యాలు—వంటి రంగాల్లో పెట్టుబడులు దీర్ఘకాల లాభాలను ఇస్తాయి.

సుప్రీం కోర్టు చేసిన హెచ్చరిక సారాంశం ఇదే: కరుణ అవసరం, కానీ ఆర్థిక బాధ్యత కూడా అంతే అవసరం. ఉచిత విద్యుత్, ఉచిత బస్సు ప్రయాణం వంటి చర్యలు తక్షణ ఉపశమనం ఇవ్వొచ్చు. కానీ నిర్మాణాత్మక సంస్కరణలు లేకపోతే అవి ఆర్థిక ఉచ్చుగా మారే ప్రమాదం ఉంది.

ప్రజాస్వామ్యంలో ఓటరే తుది నిర్ణయాధికారి. అయితే ఓటు విలువ కేవలం తక్షణ ప్రయోజనంతో కొలవబడకూడదు. స్థిరమైన అభివృద్ధి, పారదర్శక ఆర్థిక నిర్వహణ, బాధ్యతాయుత రాజకీయ సంస్కృతి—ఇవే దేశ భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తాయి. ఉచితాల దుష్చక్రాన్ని చెరిపేయాలంటే రాజకీయ ధైర్యం అవసరం. ఖర్చుల నిజమైన అంచనాలను ప్రజల ముందు ఉంచే పారదర్శకత అవసరం. ప్రజలను లబ్ధిదారులుగా మాత్రమే కాకుండా భాగస్వాములుగా చూడే దృక్పథం అవసరం.

సంక్షేమం ప్రజల హక్కు. కానీ ఆర్థిక స్థిరత్వం కూడా సమాజం మొత్తానికి సమానంగా అవసరం. ఈ రెండింటి మధ్య సమతుల్యత సాధించినప్పుడే ప్రజాస్వామ్యం బలపడుతుంది; లేదంటే తక్షణ లాభాల మత్తులో దీర్ఘకాల భవిష్యత్తు ప్రమాదంలో పడే అవకాశం ఉంది.