ఇస్రో ‘బాహుబలి’ రాకెట్ ప్రయోగం విజయవంతం

భారత అంతరిక్ష పరిశోధనా సంస్థ (ఇస్రో) మరోసారి చరిత్ర సృష్టించింది. దేశీయంగా అభివృద్ధి చేసిన అత్యంత శక్తివంతమైన రాకెట్ ఎల్వీఎం3-ఎం5 ద్వారా భారతదేశంలో తయారు చేసిన ఉపగ్రహాలన్నింటిలోకెల్లా అత్యంత బరువైన ఉపగ్రహాన్ని విజయవంతంగా భూస్థిర బదిలీ కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టింది.

తిరుపతి జిల్లా శ్రీహరికోటలోని సతీష్ ధావన్ అంతరిక్ష కేంద్రంలోని రెండో లాంచ్ ప్యాడ్ నుండి ఆదివారం సాయంత్రం 5:26 గంటలకు 4,410 కిలోల బరువు కలిగిన కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహం సీఎంఎస్-03 (గతంలో జీశాట్-7ఆర్) నింగిలోకి దూసుకెళ్లింది. ఇస్రో చైర్మన్ వి. నారాయణన్ మాట్లాడుతూ “ఉపగ్రహాన్ని కచ్చితత్వంతో నిర్దేశిత కక్ష్యలో ప్రవేశపెట్టాం” అని అన్నారు. ఇప్పటివరకు ఎల్వీఎం3 ఎనిమిది ప్రయోగాలన్నీ విజయవంతంగా జరిగాయని, ఇది 100 శాతం సక్సెస్ రేటు అని తెలిపారు. 15 సంవత్సరాల పాటు కమ్యూనికేషన్ సేవలు అందించగల ఈ ఉపగ్రహం “ఆత్మనిర్భర్ భారత్‌”కు తార్కాణం అని నారాయణన్ అన్నారు.

'బాహుబలి' రాకెట్ ఘనత

ఈ ప్రయోగానికి ఉపయోగించిన ఎల్వీఎం3 (లాంచ్ వెహికల్ మార్క్-3) రాకెట్‌ను దాని భారీ పేలోడ్‌లను మోసుకెళ్లే సామర్థ్యం కారణంగా 'బాహుబలి' అని పిలుస్తారు. గతంలో ఇది చంద్రయాన్-3 వంటి ప్రతిష్టాత్మక మిషన్లను విజయవంతం చేసింది. ఈ రాకెట్ సుమారు 43.5 మీటర్ల పొడవు, 640 టన్నుల బరువు కలిగి ఉంటుంది.

4,000 కిలోల వరకు బరువున్న భారీ ఉపగ్రహాలను భూస్థిర బదిలీ కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టే సామర్థ్యాన్ని ఎల్వీఎం3-ఎం5 సాధించడం ద్వారా, ఇస్రో అంతర్జాతీయ ప్రయోగ వాహనాలపై ఆధారపడటాన్ని గణనీయంగా తగ్గించుకుంది. గతంలో ఇంతకంటే ఎక్కువ బరువున్న ఉపగ్రహాలను ప్రయోగించడానికి ఇస్రో ఫ్రెంచ్ గయానాలోని ఏరియన్‌స్పేస్ వంటి విదేశీ రాకెట్లపై ఆధారపడేది.

ఎల్వీఎం3 రాకెట్ మూడు దశల్లో పనిచేస్తుంది. ఇందులో రెండు ఘన మోటార్ స్ట్రాప్-ఆన్‌లు (ఎస్200), ద్రవ ఇంధన కోర్ స్టేజ్ (ఎల్110), క్రయోజనిక్ స్టేజ్ (సీ25)లు ఉన్నాయి. ఈ శక్తివంతమైన క్రయోజనిక్ స్టేజ్ 4,000 కిలోల పేలోడ్‌లను భూకక్ష్యలోకి, 8 వేల కిలోల పేలోడ్‌లను లో ఎర్త్ ఆర్బిట్‌లోకి మోసుకెళ్లగలదు.

సీఎంఎస్-03 ఉపగ్రహ లక్ష్యం

ప్రయోగించిన సీఎంఎస్-03 ఉపగ్రహం ఒక మల్టీ-బ్యాండ్ కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహం. ఇది ప్రధానంగా భారత నౌకాదళం కమ్యూనికేషన్ అవసరాలను తీర్చడానికి రూపొందించబడింది. ఇది నౌకాదళం నెట్‌వర్క్-సెంట్రిక్ వార్‌ఫేర్ సామర్థ్యాలను గణనీయంగా పెంచనుంది. ఇది జీశాట్-7 (రుక్మిణి) ఉపగ్రహం స్థానంలో సేవలు అందించనుంది. ఈ ఉపగ్రహం భారత భూభాగంతో సహా చుట్టుపక్కల విస్తృత సముద్ర ప్రాంతంలో మెరుగైన టెలికాం, టెలివిజన్ ప్రసారం, బ్రాడ్‌బ్యాండ్ సేవలను అందిస్తుంది. ఈ భారీ ఉపగ్రహాన్ని భూమి నుండి సుమారు 36,000 కిలోమీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న భూ బదిలీ కక్ష్యలోకి ప్రవేశపెట్టారు. ఈ ఉపగ్రహం కనీసం 15 సంవత్సరాల పాటు సేవలు అందించే సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉంది.

ఈ ప్రయోగం విజయవంతం కావడం ద్వారా ఇస్రో అంతరిక్ష పరిశోధన రంగంలో భారతదేశం సాంకేతిక సామర్థ్యాన్ని మరోసారి ప్రపంచానికి చాటింది. ఈ విజయం భవిష్యత్తులో మానవ సహిత గగన్‌యాన్ మిషన్‌కు, మరింత భారీ ఉపగ్రహాల ప్రయోగాలకు మార్గం సుగమం చేస్తుంది.

ఇస్రో తదుపరి ప్రతిష్టాత్మక మిషన్లు

ఎల్వీఎం3-ఎం5 విజయం తర్వాత, ఇస్రో అనేక ముఖ్యమైన మిషన్లను లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. వాటిలో అత్యంత ప్రతిష్టాత్మకమైనది గగన్‌యాన్ మిషన్. ఈ మిషన్ భారతదేశపు తొలి మానవ సహిత అంతరిక్ష యాత్ర. ఈ ప్రాజెక్ట్ ద్వారా భారత వ్యోమగాములను అంతరిక్షంలోకి పంపాలని ఇస్రో లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. భారత వ్యోమగాములను లో ఎర్త్ ఆర్బిట్‌లోకి, సుమారు 400 కిలోమీటర్ల ఎత్తుకు పంపి, మూడు రోజుల పాటు సురక్షితంగా ఉంచి, తిరిగి భూమికి తీసుకురావడం ఈ మిషన్ లక్ష్యం. ఈ మిషన్‌కు కూడా శక్తివంతమైన ఎల్వీఎం3 రాకెట్‌ను ఉపయోగిస్తారు. అయితే ఇది మానవులను మోసుకెళ్లే విధంగా ప్రత్యేకంగా అభివృద్ధి చేయబడుతుంది. ఈ మానవ సహిత మిషన్‌కు ముందు, ఇస్రో వ్యోమగాముల భద్రతను ధృవీకరించడానికి అనేక మానవ రహిత పరీక్షా ప్రయోగాలను నిర్వహించనుంది. ఈ పరీక్షలో వ్యోమగాములు అత్యవసరంగా బయటకు వచ్చేలా చేసే క్రూ ఎస్కేప్ సిస్టమ్, పారాచూట్ వ్యవస్థ పనితీరును పరీక్షించడానికి ఒక టెస్ట్ వెహికల్‌ను ప్రయోగిస్తారు. ఇస్రో ప్రకారం, ఈ మిషన్‌ను 2026 చివరి లేదా 2027 ప్రారంభంలో చేపట్టే అవకాశం ఉంది. గగనయాన్ మిషన్ విజయవంతమైతే, భారత్ రష్యా, అమెరికా, చైనా తర్వాత మానవులను స్వదేశీ రాకెట్ ద్వారా అంతరిక్షంలోకి పంపిన నాలుగో దేశం అవుతుంది. వీనస్ మిషన్: శుక్ర గ్రహం వాతావరణం, ఉపరితలంపై అధ్యయనం చేయడానికి ఇస్రో శుక్రయాన్-1 మిషన్‌ను ప్రయోగించడానికి సన్నాహాలు చేస్తోంది. నిసార్ ఉపగ్రహం: నాసా, ఇస్రో సంయుక్తంగా చేపడుతున్న భూసమీక్ష ఉపగ్రహం. ఇది భూకంపాలు, వాతావరణ మార్పులు, హిమపర్వతాల కదలికలను అధ్యయనం చేస్తుంది. 2026 ప్రారంభంలో ఈ ప్రయోగం చేపట్టవచ్చు. చంద్రయాన్-4 మిషన్: చంద్రుడి నేల నమూనాలు సేకరించి భూమికి తీసుకురావడం ఈ ప్రయోగం లక్ష్యం. ఆదిత్య-L2 మిషన్: సూర్యుని సౌర గాలులు, వికిరణాలు వంటి అంశాలను లాగ్రాంజియన్ పాయింట్ 2 వద్ద నుండి పరిశీలిస్తుంది. లూనార్ మిషన్ లూపెక్స్: ఇస్రో, జపాన్ ఏరోస్పేస్ ఎక్స్‌ప్లోరేషన్ ఏజెన్సీ సంయుక్తంగా కలిసి చంద్రుడి దక్షిణ ధృవ ప్రాంతంలోని నీటి వనరులను పరిశీలిస్తాయి. 2027లో ఈ ప్రయోగం చేపట్టాలని భావిస్తున్నారు.

ఇక సీఎంఎస్-04, జీశాట్-24 వంటి కొత్త కమ్యూనికేషన్ ఉపగ్రహాలు భారత రక్షణ, టెలికమ్యూనికేషన్ సేవలను బలోపేతం చేయనున్నాయి. భవిష్యత్తులో ఇస్రో భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రాన్ని స్థాపించడానికి ప్రణాళిక రూపొందిస్తోంది. ఇది 2035 నాటికి అమలులోకి రావచ్చు. ఈ మిషన్లన్నీ “ఆత్మనిర్భర్ భారత్” లక్ష్యానికి దోహదం చేస్తూ భారత అంతరిక్ష పరిశోధనలను ప్రపంచ స్థాయికి తీసుకెళ్తున్నాయి.