ఇరాన్ యుద్ధంలో అమెరికాకు ఎదురు దెబ్బ
ఇరాన్తో జరుగుతున్న భీకర యుద్ధంలో అమెరికా రక్షణ దళాలకు ఊహించని ఎదురుదెబ్బ తగిలింది. గత 20 ఏళ్లలో ఎన్నడూ లేని విధంగా, మొదటిసారిగా శత్రువు జరిపిన దాడిలో అమెరికా యుద్ధ విమానాలు కూలిపోయాయి. ఇరాన్ సైనిక సామర్థ్యం "పూర్తిగా నాశనమైందని" అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ప్రకటించిన కొద్ది రోజుల్లోనే ఈ ఘటన జరగడం గమనార్హం. గత ఐదు వారాలుగా అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దళాలు ఇరాన్పై నిరంతరాయంగా దాడులు చేస్తున్నప్పటికీ, ఇరాన్ ఇంకా ప్రతిఘటించే శక్తిని కలిగి ఉందని ఈ పరిణామం నిరూపిస్తోంది. యుద్ధం మొదలైనప్పటి నుండి ఇరాన్ భూభాగంలో అమెరికా తన యుద్ధ విమానాన్ని కోల్పోవడం ఇదే మొదటిసారి. దీన్ని యుద్ధంలో ఒక కీలక మలుపుగా భావించవచ్చు.
శుక్రవారం జరిగిన దాడిలో అమెరికాకు చెందిన ఎఫ్-15ఈ స్ట్రైక్ ఈగిల్ ఫైటర్ జెట్ కూలిపోయింది. ఇందులో ఉన్న ఇద్దరు సిబ్బందిలో ఒకరిని రక్షించగా, మరొకరి కోసం గాలింపు చర్యలు ముమ్మరంగా సాగుతున్నాయి. దీనితో పాటు, అమెరికాకు చెందిన అత్యంత శక్తివంతమైన ఏ-10 అటాక్ ఎయిర్క్రాఫ్ట్ కూడా ఇరాన్ రక్షణ దళాల దాడిలో కూలిపోయిందని ఇరాన్ ప్రభుత్వ మీడియా ధృవీకరించింది. అమెరికా గగనతల ఆధిపత్యానికి ఇది ఒక సవాలుగా మారింది.
ఇరాన్ రివార్డు ప్రకటన
తప్పిపోయిన అమెరికా పైలట్ కోసం ఇరాన్ ప్రభుత్వం ముమ్మరంగా గాలిస్తోంది. ఎవరైనా ఆ పైలట్ను పట్టుకుని పోలీసులకు అప్పగిస్తే వారికి భారీ బహుమతి ఇస్తామని ఇరాన్ స్టేట్ టీవీ ప్రకటించింది. తమ గగనతలంపైకి వచ్చిన "శత్రు పైలట్"ను పట్టుకోవాలని అక్కడి ప్రజలను కోరడం ద్వారా ఇరాన్ తన పట్టును నిరూపించుకోవాలని చూస్తోంది.
దశాబ్దాల చరిత్రలో మొదటిసారి
అమెరికా యుద్ధ విమానం శత్రువుల దాడిలో కూలిపోవడం అనేది 2003లో ఇరాక్ ఆక్రమణ తర్వాత ఇదే మొదటిసారి. అప్పట్లో ఒక ఏ-10 థండర్బోల్ట్ II విమానాన్ని ఇరాక్ దళాలు కూల్చివేశాయి. గత రెండు దశాబ్దాలుగా అమెరికా ప్రధానంగా తిరుగుబాటుదారులతో పోరాడుతోంది. వారి వద్ద అధునాతన విమాన నిరోధక ఆయుధాలు లేవు. కానీ ఇప్పుడు ఇరాన్ వంటి వ్యవస్థీకృత సైన్యం ఉన్న దేశంతో తలపడుతుండటంతో నష్టాల తీవ్రత పెరుగుతోంది.
ఇరాన్ అమ్ములపొదిలో 'షోల్డర్-ఫైర్డ్' మిస్సైల్స్
అమెరికా విమానాలను కూల్చడానికి ఇరాన్ భుజంపై నుంచి ప్రయోగించే క్షిపణులను ఉపయోగించి ఉండవచ్చని రక్షణ రంగ నిపుణులు భావిస్తున్నారు. ఇవి పరిమాణంలో చిన్నవిగా ఉండి, గుర్తించడానికి చాలా కష్టంగా ఉంటాయి. ఇరాన్ ప్రధాన వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు దెబ్బతిన్నప్పటికీ, ఇటువంటి పోర్టబుల్ క్షిపణులు అమెరికా పైలట్లకు ప్రాణసంకటంగా మారాయి. తక్కువ ఎత్తులో ఎగిరే విమానాలపై ఇవి సమర్థవంతంగా పనిచేస్తున్నాయి.
దుబాయ్లో ఒరాకిల్ కార్యాలయంపై దాడి
ఇరాన్ తన డ్రోన్ దాడులను సరిహద్దులు దాటించి ఇతర దేశాల్లోని అమెరికా సంస్థలపైకి మళ్లించింది. దుబాయ్లోని ప్రముఖ టెక్ సంస్థ 'ఒరాకిల్' ప్రధాన కార్యాలయంపై ఇరాన్ డ్రోన్ దాడి చేసింది. అమెరికా టెక్ కంపెనీలు గూఢచర్యానికి పాల్పడుతున్నాయని ఆరోపిస్తూ ఇరాన్ ఈ దాడులు చేస్తోంది. గతంలో అమెజాన్ వెబ్ సర్వీసెస్ కేంద్రాలపై కూడా ఇలాంటి దాడులే జరిగాయి.
అణు కేంద్రంపై దాడులు
శనివారం ఇరాన్లోని బుషెహర్ అణు విద్యుత్ కేంద్రం సమీపంలో జరిగిన వైమానిక దాడిలో ఒక సెక్యూరిటీ గార్డు మరణించగా, సహాయక భవనం దెబ్బతిన్నట్లు అటామిక్ ఎనర్జీ ఆర్గనైజేషన్ ఆఫ్ ఇరాన్ తెలిపింది. ఈ యుద్ధ కాలంలో ఈ అణు కేంద్రం లక్ష్యంగా దాడి జరగడం ఇది నాలుగోసారి. ఇరాన్ అణు సామర్థ్యాన్ని దెబ్బతీయడమే లక్ష్యంగా ఈ దాడులు జరుగుతున్నాయి.
యుఎస్ సెంట్రల్ కమాండ్ విడుదల చేసిన గణాంకాల ప్రకారం, ఇరాన్ యుద్ధం ప్రారంభమైనప్పటి నుండి అమెరికా దళాలు 13,000 కంటే ఎక్కువ మిషన్లను నిర్వహించాయి. ఈ క్రమంలో దాదాపు 12,300 లక్ష్యాలను ధ్వంసం చేశాయి. ఇంత భారీ స్థాయిలో దాడులు జరిగినప్పటికీ, ఇరాన్ సైన్యం ఇంకా మొండిగా పోరాడుతుండటం గమనార్హం. క్షిపణులు, డ్రోన్ల ప్రయోగ సామర్థ్యం తగ్గినా, ఇరాన్ చేస్తున్న దాడులు గల్ఫ్ దేశాల్లో, ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థలో ప్రకంపనలు సృష్టిస్తున్నాయి.
రక్షణ రంగ నిపుణుల విశ్లేషణ
ఫౌండేషన్ ఫర్ డిఫెన్స్ ఆఫ్ డెమోక్రసీస్ ప్రతినిధి బెహ్నామ్ బెన్ తలేబ్లు అభిప్రాయం ప్రకారం, "వాయు ఆధిపత్యం", "వాయు సర్వాధిపత్యం" మధ్య చాలా తేడా ఉంది. ఇరాన్ వాయు రక్షణ వ్యవస్థలు వికలమయ్యాయి కానీ పూర్తిగా తుడిచిపెట్టుకుపోలేదని ఆయన పేర్కొన్నారు. తమ ఉనికి కోసం పోరాడుతున్న ఇరాన్ సైన్యం, బలహీనపడినా ఇంకా ప్రాణాంతకమైన శక్తిని ప్రదర్శిస్తోందని ఆయన హెచ్చరించారు.
అయితే, ఈ విమానాల కూల్చివేత అమెరికాలో రాజకీయ దుమారానికి దారితీస్తోంది. అమెరికా ప్రజలు సాధారణంగా తక్కువ ప్రాణనష్టంతో కూడిన యుద్ధాలకే అలవాటు పడ్డారు. యుద్ధాన్ని వ్యతిరేకిస్తున్న వర్గాలకు ఈ తాజా నష్టం ఒక బలమైన అస్త్రంగా మారింది. యుద్ధం క్షేత్రస్థాయిలో విజయవంతం అవుతోందని సైనిక నిపుణులు చెబుతున్నప్పటికీ, ఒక్కొక్క విమానం కోల్పోవడం కూడా అమెరికా ప్రతిష్టకు, ప్రభుత్వానికి రాజకీయంగా ఇబ్బందికరంగా మారుతోంది.
అత్యంత ప్రమాదకరమైన యుద్ధ వాతావరణంలో పైలట్లు ఎలా వ్యవహరించాలో కఠినమైన శిక్షణ పొందుతారు. క్షిపణి దాడి జరిగినప్పుడు విమానం నుండి ఎజెక్ట్ అవ్వడం, గాయాలను తనిఖీ చేసుకోవడం, రెస్క్యూ టీమ్కు సంకేతాలు పంపడం వంటి అంశాల్లో వారు నిష్ణాతులు. అయితే, శత్రువు ఆ సంకేతాలను అడ్డుకునే అవకాశం ఉండటంతో, విమానం కూలిన తర్వాత పైలట్ ప్రాణాలతో తిరిగి రావడం అనేది ఒక సంక్లిష్టమైన ప్రక్రియగా మారింది.
చారిత్రక వైఫల్యాలు - ఒక గుర్తు
ఇరాన్ గడ్డపై అమెరికా విమాన ప్రమాదాలు జరగడం ఇదే మొదటిసారి కాదు. 1980లో అమెరికా రాయబార కార్యాలయ బందీల విడుదల కోసం చేపట్టిన 'ఆపరేషన్ ఈగిల్ క్లా'లో కూడా భారీ ప్రమాదం జరిగింది. ఇసుక తుఫానులు, సాంకేతిక లోపాల వల్ల అప్పట్లో ఒక హెలికాప్టర్, విమానం ఢీకొన్న ఘటనలో ఎనిమిది మంది సైనికులు ప్రాణాలు కోల్పోయారు. ప్రస్తుత యుద్ధంలో కూడా హెలికాప్టర్లు తక్కువ ఎత్తులో ఎగరడం వల్ల క్షిపణుల దాడికి గురయ్యే ప్రమాదం ఎక్కువగా ఉంది.
యుద్ధం ఎటువైపు?
ప్రస్తుత పరిణామాలు ఇరాన్ యుద్ధం సుదీర్ఘంగా, అత్యంత క్లిష్టంగా సాగబోతోందని సూచిస్తున్నాయి. అమెరికా సాంకేతిక పరంగా ఎంత బలంగా ఉన్నప్పటికీ, ఇరాన్ సైన్యం గెరిల్లా తరహా రక్షణ వ్యూహాలు అమెరికా రక్షణ దళాలను ఆందోళనకు గురిచేస్తున్నాయి. రాబోయే రోజుల్లో అమెరికా తన వ్యూహాలను మార్చుకోకపోతే, మరిన్ని ప్రాణ, ఆస్తి నష్టాలు తప్పవని విశ్లేషకులు హెచ్చరిస్తున్నారు. ఇరాన్ పట్టుదల ప్రపంచ శాంతికి స్థిరత్వానికి సవాలుగా నిలుస్తోంది.
మరోవైపు, ప్రపంచ ఇంధన సరఫరాకు అత్యంత కీలకమైన హోర్ముజ్ జలసంధిని ఇరాన్ తన అదుపులో ఉంచుకుంది. దీనివల్ల ప్రపంచ మార్కెట్లలో ఇంధన ధరలు పెరిగి ఆర్థిక వ్యవస్థ అతలాకుతలమవుతోంది. ఈ జలసంధిని ఇరాన్ నుండి విడిపించి తిరిగి చమురు సరఫరాను పునరుద్ధరించాలని ఐక్యరాజ్యసమితి భద్రతా మండలి అత్యవసర సమావేశం ఏర్పాటు చేసింది. యుద్ధం మొదలైనప్పటి నుండి ఇప్పటివరకు ఇరాన్లో 1,900 మందికి పైగా మరణించారు. లెబనాన్లో 1,300 మందికి పైగా ప్రాణాలు కోల్పోగా, సుమారు 10 లక్షల మంది నిర్వాసితులయ్యారు. ఇజ్రాయెల్లో 19 మంది, అమెరికా సైనికులు 13 మంది మరణించినట్లు లెక్కలు చెబుతున్నాయి. ఈ యుద్ధం ఇప్పట్లో ముగిసే సూచనలు కనిపించకపోవడంతో మధ్యప్రాచ్యంలో తీవ్ర ఆందోళన నెలకొంది.