ఇరాన్ అసంపూర్ణ విప్లవం: ఆర్థిక నిరాశను అధిగమించి ఎదుగుతున్న దేశం

2025 డిసెంబర్ చివరలో, ఇరాన్ గత కొన్నేళ్లలో చూడని విధంగా అత్యంత విస్తృతమైన అశాంతితో అట్టుడికిపోయింది. డిసెంబర్ 28న టెహ్రాన్‌లోని గ్రాండ్ బజార్‌లో కుప్పకూలుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థపై నిరసనగా ప్రారంభమైన ఈ ఉద్యమం, కొన్ని రోజుల్లోనే దేశవ్యాప్తంగా ఉన్న మొత్తం 31 ప్రావిన్సులకు వేగంగా విస్తరించింది. పెరుగుతున్న ధరలు, నిరుద్యోగం, డాలర్‌తో పోలిస్తే రికార్డు స్థాయికి పడిపోయిన రియాల్ విలువపై ప్రదర్శనకారులు మొదట ఆగ్రహం వ్యక్తం చేశారు. అయితే, ఈ ఆర్థిక ఆగ్రహం త్వరలోనే బహిరంగ రాజకీయ ధిక్కారంగా మారింది. ఇస్లామిక్ రిపబ్లిక్‌ను వ్యతిరేకిస్తూ, వ్యవస్థాగత మార్పును కోరుతూ నిరసనకారులు నినాదాలు చేశారు.

ప్రభుత్వం బలప్రయోగంతో స్పందించింది. ఇంటర్నెట్, మొబైల్ సేవలను నిలిపివేసింది, భద్రతా దళాలు తూటాలతో కాల్పులు జరిపాయి. సామూహిక అరెస్టులు జరిగాయి. ప్రభుత్వం విధించిన సమాచార ఆంక్షల వల్ల ఖచ్చితమైన సంఖ్యలు తెలియకపోయినప్పటికీ, మహిళలు, పిల్లలతో సహా వందలాది మంది మరణించినట్లు మానవ హక్కుల సంఘాలు, ఆసుపత్రి వర్గాలు నివేదిస్తున్నాయి. జనవరి 2026 ప్రారంభం నాటికి, ఒక్క టెహ్రాన్‌లోనే 200 మందికి పైగా మరణించారని అంచనా, ఇది అణచివేత యొక్క తీవ్రతను తెలియజేస్తోంది.

ఈ అశాంతి మధ్య, ఇరాన్ చివరి షా ప్రవాసంలో ఉన్న కుమారుడు రెజా పహ్లావి, నిరసనలను కొనసాగించాలని కోరారు. ముఖ్యంగా చమురు గ్యాస్ వంటి వ్యూహాత్మక రంగాలలో దేశవ్యాప్త సమ్మెలకు పిలుపునిచ్చారు. ఒక రాజకీయ చిహ్నంగా ఆయన మళ్ళీ తెరపైకి రావడం, ప్రస్తుత వ్యవస్థకు మించిన ప్రత్యామ్నాయాల కోసం ఇరాన్ ప్రజల అన్వేషణను వారిలో ఉన్న తీవ్ర అసంతృప్తిని ప్రతిబింబిస్తోంది.

నిరసనలు ఎందుకు రాజుకున్నాయి?

దీనికి తక్షణ కారణం ఏళ్ల తరబడి కొనసాగుతున్న ఆర్థిక పతనం. ద్రవ్యోల్బణం వల్ల ఆహారం, ఇంధనం గృహాల ధరలు సామాన్యులకు అందనంత భారంగా మారాయి. రియాల్ విలువ డాలర్‌తో పోలిస్తే 1.4 మిలియన్లకు పడిపోవడంతో ప్రజల పొదుపు ఆవిరైపోయింది, చిన్న వ్యాపారాలు దెబ్బతిన్నాయి. ఆంక్షలు, అవినీతి, ప్రభుత్వ దుర్వినియోగం వల్ల విదేశీ నిల్వలు తరిగిపోయాయి. ప్రజల సంక్షేమం కంటే ప్రాంతీయ ఆధిపత్యం కోసం నిధులు మళ్లించడంపై ప్రజలు ఆగ్రహంతో ఉన్నారు.

అయితే, ఈ తిరుగుబాటు కేవలం ఆర్థిక కారణాల వల్లే రాలేదు. ఇరాన్ యొక్క మతగురువుల పాలనపై దశాబ్దాలుగా ఉన్న అసంతృప్తి దీనికి మూలం. కఠినమైన సామాజిక నియంత్రణలు, నైతిక చట్టాలు, సెన్సార్‌షిప్, రాజకీయ బహిష్కరణలు ప్రజల దైనందిన జీవితాన్ని ప్రభావితం చేశాయి. 2009 గ్రీన్ మూవ్‌మెంట్ నుండి 2022 మహ్సా అమిని నిరసనల వరకు గతంలో జరిగిన ఉద్యమాలను హింసాత్మకంగా అణచివేసినప్పటికీ, ప్రజల సమస్యలు పరిష్కారం కాలేదు.

అణచివేత, భవిష్యత్ మార్గం

సుప్రీం లీడర్ అయతుల్లా అలీ ఖమేనీ ఈ అశాంతిని విదేశీ కుట్రగా కొట్టిపారేశారు. సంస్కరణల కంటే అణచివేతకే ఆయన ప్రాధాన్యతనిచ్చారు. అరెస్టులు, హింస, ఇంటర్నెట్ నిలిపివేత ప్రభుత్వ ప్రధాన ఆయుధాలుగా మారాయి.

అయినప్పటికీ, నిరసనలు కొనసాగుతున్నాయి. స్వేచ్ఛ, గౌరవం, మత గురువుల పాలన అంతం కావాలని కోరుతూ నగరాలు, గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో నినాదాలు మార్మోగుతున్నాయి. ప్రజల్లో భయం పోయిందని, కేవలం బలప్రయోగంతో వారిని లోబర్చుకోవడం ఇక సాధ్యం కాదని ఈ నిరసనలు సూచిస్తున్నాయి.

కూడలిలో ఒక దేశం

ఇరాన్ ప్రస్తుత పరిస్థితులు ఒక సుదీర్ఘ చారిత్రక ప్రయాణంలో భాగం. 1905 రాజ్యాంగ విప్లవం నుండి 1979 షా పతనం వరకు, పాలన ప్రజల ఆకాంక్షలకు విరుద్ధంగా ఉన్నప్పుడు ఇరానియన్లు పదేపదే సవాలు విసిరారు. నేటి నిరసనలు ఒక విషయంలో భిన్నంగా ఉన్నాయి. ఇవి ఆర్థిక పతనం, రాజకీయ అణచివేత, మౌనంగా ఉండటానికి ఇష్టపడని యువత యొక్క కలయిక నుండి పుట్టాయి.

2025-26 నిరసనలు కేవలం ఒక తాత్కాలిక సంక్షోభం కాదు. ఇవి దశాబ్దాల కఠినమైన పాలన, విఫలమైన ఆర్థికప్రాధాన్యతల పర్యవసానాలు. ఇరాన్ నాయకత్వం సంస్కరణలను ఎంచుకుంటుందా లేదా అణచివేతను కొనసాగిస్తుందా అనేదే ఈ ఉద్యమం యొక్క భవిష్యత్తును నిర్ణయిస్తుంది.