ఆశల ఆవిరిలో ఎర్రజెండా…

భారతదేశ హృదయం... అగాధమైన అరణ్యాలలో, పేదరికపు పల్లెల్లో దశాబ్దాల క్రితం ఒక అగ్నికీల రాజుకుంది. ఆ మంట వెనుక దోపిడీకి గురైన ప్రజల ఆక్రందన, అణచివేతకు గురైన గిరిజనుల వేదన, భూమి కోసం, భుక్తి కోసం జరిగిన రక్తసిక్త పోరాటాల చరిత్ర దాగి ఉంది. 'నక్సల్' అనే పదం భారత చరిత్రలో కేవలం ఒక రాజకీయ ఉద్యమంగానే కాక, ఆశల పల్లకి ఎక్కి, చివరకు ఆశయం ఆవిరైన విషాద గాథగా మిగిలింది. ఒకప్పుడు ప్రభుత్వానికే సవాల్ విసిరిన ఈ ఎర్రజెండా పోరాటం, నేడు ఎందుకు శాంతించాలనుకుంటోంది?

చీకటి కోణంలో వెలిగిన నిప్పుకణిక

భారతదేశంలో ఈ సాయుధ పోరాటం 1967లో పశ్చిమ బెంగాల్‌లోని ఒక చిన్న గ్రామం నక్సల్బరీ నుండి ఉద్భవించింది. అందుకే దీనికి నక్సలిజం అని పేరు వచ్చింది. భూస్వాములు, ధనిక వర్గాలు వేలాది ఎకరాల భూమిని ఆక్రమించుకుని, పేద రైతులను, కూలీలను అణచివేస్తున్న రోజులు అవి. వారికి న్యాయం ఎక్కడా దొరకలేదు.

అలాంటి సమయంలో, చారు మజుందార్, కానూ సన్యాల్, జంగల్ సంతాల్ వంటి నాయకులు కమ్యూనిస్ట్ సిద్ధాంతాల స్ఫూర్తితో, ముఖ్యంగా మావో జెడాంగ్ ఆలోచనల ఆధారంగా, "పోరాడితే పోయేదేముంది? బానిస సంకెళ్ళు తప్ప!" అనే నినాదంతో భూస్వాములకు వ్యతిరేకంగా రైతులను ఏకం చేశారు. ఇది కేవలం కోరిన ఉద్యమం కాదు, న్యాయం కోసం తిరగబడిన ఆక్రోశం. చిన్న మెరుపులా మొదలైన ఈ ఉద్యమం, అతి తక్కువ కాలంలోనే ఆంధ్రప్రదేశ్, బీహార్, ఒడిశా, ఛత్తీస్‌గఢ్, మహారాష్ట్ర వంటి అనేక రాష్ట్రాలలోని అడవులకు, గ్రామీణ ప్రాంతాలకు విస్తరించింది.

ఎందుకు చేరారు?

మొదట్లో ఈ నక్సల్ గ్రూపుల్లో సామాన్య ప్రజలు, ముఖ్యంగా నిరుపేదలు, గిరిజనులు చేరడానికి బలమైన కారణాలు ఉన్నాయి.

1. భూమిపై ప్రేమ, ఆకలి వేదన

భారతదేశంలోని అనేక ప్రాంతాలలో భూ పంపిణీ చాలా అన్యాయంగా ఉంది. పొలం దున్నేవారికి భూమి లేదు, భూమి ఉన్నవారికి పొలం దున్నడం తెలియదు. భూస్వాములు, వడ్డీ వ్యాపారుల అప్పుల ఊబిలో చిక్కుకున్న పేదలకు విముక్తి కలిగించడానికి నక్సలైట్లు 'భూ పోరాటం' అనే నినాదంతో ముందుకు వచ్చారు. అప్పుడు అది వారికి న్యాయ దేవతలా కనిపించింది.

2. ప్రభుత్వ యంత్రాంగంపై సన్నగిల్లిన విశ్వాసం

సామాన్య ప్రజలకు న్యాయం కావాలంటే పోలీస్ స్టేషన్లు, కోర్టుల చుట్టూ తిరగాల్సిన పరిస్థితి. అక్కడ కూడా డబ్బు, పలుకుబడి ఉన్నవారికే న్యాయం దొరికేది. గ్రామీణ ప్రాంతాలలో అధికారుల నిర్లక్ష్యం, లంచగొండితనం పెరిగిపోయింది. నక్సల్స్ మాత్రం వెంటనే గ్రామ సభలు నిర్వహించి, దోపిడీ చేసిన వారిపై తీర్పు చెప్పి, భూమిని పేదలకు పంచేవారు. ఈ తక్షణ న్యాయం చూసిన ప్రజలు, తమ సమస్యలకు వారే సరైన పరిష్కారం అని భావించారు.

3. ఆత్మగౌరవం, పోరాట స్ఫూర్తి

గిరిజనులు, దళితులు తమ సంస్కృతి, అడవుల హక్కుల కోసం తరచుగా అవమానాలను ఎదుర్కొన్నారు. నక్సల్స్ వారిలో ఆత్మగౌరవాన్ని, ప్రతిఘటించే ధైర్యాన్ని నింపారు. "మీరు బలహీనులు కారు, మీ హక్కుల కోసం మీరే పోరాడగలరు" అనే మాట వారికి బలాన్ని ఇచ్చింది.

నిలదొక్కుకోవడానికి కారణాలు

కేవలం కొంతకాలం ఉండి ఆరిపోయే ఉద్యమంలా కాకుండా, నక్సలిజం దశాబ్దాల పాటు నిలబడటానికి కొన్ని ముఖ్య కారణాలు ఉన్నాయి.

1. అడవే ఆయుధం

నక్సలైట్లు అడవులను తమ అడ్డాగా మార్చుకున్నారు. వారికి స్థానిక గిరిజనుల సహకారం ఉండటం వల్ల, గెరిల్లా యుద్ధ పద్ధతులు వారికి బాగా కలిసి వచ్చాయి. అకస్మాత్తుగా దాడి చేసి, వెంటనే మళ్లీ అడవుల్లోకి అదృశ్యమవడం వారి వ్యూహం. ప్రభుత్వ దళాలు ఈ దట్టమైన అడవుల్లో, పరిచయం లేని భూభాగంలో పోరాడటం కష్టమైంది.

2. అధికార యంత్రాంగపు వైఫల్యం

నక్సల్స్ ప్రభావిత ప్రాంతాలు (అభివృద్ధి పరంగా) చాలా వెనుకబడి ఉన్నాయి. విద్యుత్, రోడ్లు, ఆసుపత్రులు, పాఠశాలలు లేని ఆ గ్రామాల్లో, ప్రభుత్వ పాలన చేరుకోలేదు. ఈ శూన్యతను నక్సల్స్ తమ సమాంతర పరిపాలనతో భర్తీ చేశారు. వారు ప్రజలకు వైద్యం, విద్య అందించడానికి ప్రయత్నించారు, తద్వారా స్థానిక ప్రజల్లో బలమైన విశ్వాసం పెరిగింది.

3. బలమైన ఆర్గనైజేషన్

పీపుల్స్ వార్ గ్రూప్ నుండి కమ్యూనిస్టు పార్టీ ఆఫ్ ఇండియా (మావోయిస్టు) గా రూపాంతరం చెందడం వారి సంస్థాగత బలం. వారు సైనిక, రాజకీయ, ఆర్థిక విభాగాలతో పకడ్బందీగా వ్యవస్థీకృతం అయ్యారు.

మంట ఎందుకు ఆరిపోయింది? ఆశలు ఎలా ఆవిరయ్యాయి?

ఒకప్పుడు ఆశగా కనిపించిన ఈ పోరాటం, గత రెండు దశాబ్దాలలో తీవ్రంగా బలహీనపడింది. ప్రజల మద్దతు కోల్పోవడానికి, ఉద్యమం విఫలం కావడానికి కారణాలు కేవలం పోలీసు చర్యలు మాత్రమే కాదు, వారి తప్పుడు మార్గాలు కూడా ఉన్నాయి.

1. హింసకు వికృత రూపం

పోరాటం మొదట్లో పేదల న్యాయం కోసం ఉన్నా, రాను రాను నక్సల్స్ తీవ్ర హింసకు పాల్పడ్డారు. కేవలం ప్రత్యర్థులనే కాక, తమ సిద్ధాంతాలకు వ్యతిరేకంగా మాట్లాడిన సామాన్య ప్రజలనూ కూడా దారుణంగా శిక్షించడం, హత్యలు చేయడం మొదలుపెట్టారు. అమాయక పౌరులపై దాడులు, ప్రభుత్వ ఆస్తుల విధ్వంసం పెరగడంతో, ప్రజల్లో భయం పెరిగింది తప్ప, విశ్వాసం పెరగలేదు. "మాకు న్యాయం కావాలి, కానీ రక్తం కాదు" అని ప్రజలు అర్థం చేసుకున్నారు.

2. వసూళ్లు, బెదిరింపులు

ఉద్యమాన్ని నడపడానికి అవసరమైన డబ్బు కోసం, నక్సల్స్ స్థానిక కాంట్రాక్టర్లు, వ్యాపారులు, గిరిజనుల నుండి కూడా వసూళ్లు చేయడం మొదలుపెట్టారు. ఇది దోపిడీని అరికట్టడానికి వచ్చిన ఉద్యమమే, అదే దోపిడీకి పాల్పడుతున్నదనే భావన ప్రజల్లో బలంగా నాటుకుంది. ఆశయానికి, ఆచరణకు మధ్య ఉన్న గోడ కూలిపోయింది.

3. అభివృద్ధి రథ చక్రాలు

కేంద్ర, రాష్ట్ర ప్రభుత్వాలు నక్సల్స్ ప్రభావిత ప్రాంతాల్లో విద్య, వైద్యం, రోడ్ల వంటి అభివృద్ధి పనులను వేగవంతం చేశాయి. ముఖ్యంగా, మొబైల్ టవర్లు, రోడ్ల నిర్మాణం వల్ల ప్రజలు బయటి ప్రపంచంతో అనుసంధానం అయ్యారు. ఈ అభివృద్ధి పనులు నక్సల్స్ ప్రభుత్వ వ్యతిరేక ప్రచారాన్ని బలహీనపరిచాయి. ప్రజలకు పది రోజులు న్యాయం చెప్పే నక్సల్స్ కంటే, తమ పిల్లలకు భవిష్యత్తునిచ్చే పాఠశాలలే ముఖ్యం అనిపించింది.

4. సిద్ధాంత వైఫల్యం

చైనాలో మావోయిజం, ప్రపంచంలో కమ్యూనిజం బలహీనపడటంతో, నక్సల్ సిద్ధాంతం కూడా కాలం చెల్లినదిగా అనిపించింది. ప్రజల సమస్యలకు తుపాకీ పరిష్కారం కాదని, ఓటు ద్వారా, చట్టం ద్వారానే మార్పు సాధ్యమని గ్రామీణ ప్రజలు గ్రహించారు.

పరిష్కారం కాని సమస్యలు

నక్సల్స్ ఉద్యమం క్షీణించినప్పటికీ, వారు ఏ సమస్యల కోసం పోరాడారో, ఆ మూల సమస్యలు పూర్తిగా పరిష్కారం కాలేదు. కానీ, నక్సల్స్ వాటిని పరిష్కరించడంలో ఘోరంగా విఫలమయ్యారు.

అడవి బిడ్డల వేదన

గిరిజనులకు అడవుల హక్కులు పూర్తిగా దక్కడం లేదు. వారికి అటవీ ఉత్పత్తులపై సరైన ధర లభించడం లేదు. కానీ, నక్సల్స్ వారికి ఏమీ చేయలేకపోయారు. విద్య, వైద్యం: ఒక కల మాత్రమే: రిమోట్ ప్రాంతాలలో ఇప్పటికీ మంచి పాఠశాలలు, ఆసుపత్రులు లేవు. నక్సల్స్ దాడుల భయంతో ప్రభుత్వ ఉద్యోగులు కూడా సరిగ్గా విధులు నిర్వహించలేకపోతున్నారు. ప్రజలు ఆసుపత్రికి వెళ్లాలంటే రోజులు ప్రయాణించాల్సిన దుస్థితి కొనసాగుతోంది. నక్సల్స్ కేవలం ఆసుపత్రులను విధ్వంసం చేయడానికే ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు తప్ప, నిర్మించడానికి కాదు. నిరుద్యోగం, పేదరికం: యువతకు ఉపాధి అవకాశాలు లేవు. నక్సల్స్ వారిని ఉద్యమంలోకి ఆకర్షించారు తప్ప, వారి జీవితాలను మార్చే శాశ్వత ఉపాధిని ఇవ్వలేకపోయారు.

ప్రజల ఈ సమస్యలకు మావోయిస్టుల హింస ఏ మాత్రం పరిష్కారం చూపలేకపోయింది. బదులుగా, హింస వల్ల అభివృద్ధి పనులు ఆగిపోవడం, సాధారణ జీవితం అస్తవ్యస్తం కావడమే జరిగింది.

వెలుగులోకి పయనం

ఎన్నో సంవత్సరాలు అడవుల్లో తుపాకీతో తిరిగిన అనేకమంది నక్సలైట్లు ఇప్పుడు మానసికంగా, శారీరకంగా అలసిపోయారు. నేడు మావోయిస్టులు తమ ఆశను కోల్పోయి, జనజీవన స్రవంతిలోకి తిరిగి రావాలని ఆశించడం వెనుక లోతైన భావోద్వేగ కారణాలు ఉన్నాయి.

కుటుంబ బంధాలు తెగిపోవడం

అడవి జీవితంలో కుటుంబం, పిల్లలు, తల్లిదండ్రులు అనే భావన కరువవుతుంది. దశాబ్దాలుగా తమ వారిని చూడని యోధులు, ఒంటరితనం, జ్ఞాపకాల వేదనతో సతమతమవుతున్నారు. వృద్ధాప్యం, అనారోగ్యం వారికి తమ కుటుంబపు వెచ్చదనం ఎంత అవసరమో గుర్తు చేశాయి.

ఆశయం పట్ల సందేహం

వారు ఏ లక్ష్యం కోసం పోరాడారో, ఆ లక్ష్యం ఇంకా నెరవేరకపోగా, ఉద్యమం రక్తపాతంలో చిక్కుకోవడాన్ని చూసి, తమ త్యాగం వ్యర్థమైందేమో అనే సందేహం వారిని వెంటాడుతోంది. తుపాకీతో సమస్యలు పరిష్కారం కావని, తమ మార్గం తప్పని వారు గ్రహించారు.

ప్రభుత్వ లొంగుబాటు విధానాలు

ప్రభుత్వాలు నక్సల్స్‌ను తిరిగి జనజీవన స్రవంతిలోకి తీసుకురావడానికి లొంగుబాటు పథకాలను ప్రకటించాయి. ఈ పథకాల కింద వారికి ఆర్థిక సహాయం, ఉపాధి అవకాశాలు, పునరావాసం కల్పిస్తున్నారు. ఈ వెసులుబాటు, అడవిలోని కఠినమైన జీవితం నుండి బయటపడటానికి ఒక భద్రతా వలయంలా కనిపించింది.

భవిష్యత్తు మార్గం

నక్సలిజం అనేది కేవలం శాంతిభద్రతల సమస్య కాదు. ఇది లోతైన సామాజిక, ఆర్థిక అసమానతల సమస్య. నక్సల్స్ బలహీనపడుతున్న ఈ సమయంలో, ఆ ప్రదేశాలలో శాశ్వత శాంతిని నెలకొల్పడానికి ప్రభుత్వాలు మరింతగా కృషి చేయాలి. అభివృద్ధి పనులను మరింత వేగవంతం చేయడం, గిరిజనుల హక్కులను కాపాడటం, పారదర్శక పాలన అందించడం ద్వారానే ప్రజలు నక్సల్స్ నుండి పూర్తిగా దూరం అవుతారు.

ఒకప్పుడు ఆశల ఎర్రజెండాగా కనిపించిన పోరాటం, నేడు రక్తపు మరకలుగా మిగిలింది. ఈ విషాద గాథ ముగియాలంటే, తుపాకీకి బదులు కలం అధికారంలోకి రావాలి, హింసకు బదులు శాంతి చిగురించాలి. అప్పుడే, ఆ అరణ్యపు నిప్పు శాశ్వతంగా చల్లారుతుంది.