ఆధునిక మగువ మనసు..

నేటి ఆధునిక ప్రపంచంలో మహిళలు అన్ని రంగాల్లో దూసుకుపోతున్నారు. అయితే, ఈ ప్రగతి వెనుక ఒక అదృశ్యమైన మానసిక భారం వారిని వేధిస్తోందని 'ఎంపవర్' తాజా నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది. గత మూడేళ్లలో సుమారు 3.95 లక్షల మంది మహిళల నుండి సేకరించిన సమాచారం ప్రకారం, పట్టణ ప్రాంతాల్లోని మహిళల్లో ఒంటరితనం, సంబంధాల మధ్య ఒత్తిడి ఆందోళనకరంగా పెరుగుతున్నాయి.

ఆదిత్య బిర్లా ఎడ్యుకేషన్ ట్రస్ట్ వ్యవస్థాపకురాలు నీర్జా బిర్లా నేతృత్వంలోని ‘ఎంపవర్ సంస్థ’ భారతదేశంలోని ప్రధాన నగరాలైన ముంబై, ఢిల్లీ, బెంగళూరు, కోల్‌కతా వంటి ప్రాంతాల్లో మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న మానసిక సవాళ్లను లోతుగా విశ్లేషించింది. ఈ నివేదిక మహిళల జీవితంలోని వివిధ దశలలో మానసిక అవసరాలు ఎలా మారుతున్నాయో కళ్ళకు కట్టినట్లు చూపుతోంది.

వయస్సుతో మారుతున్న సవాళ్లు

మహిళల మానసిక స్థితిని గమనిస్తే, 18 ఏళ్లలోపు ఉన్న కౌమార దశలోని బాలికలు విద్యాపరమైన ఒత్తిడికి ఎక్కువగా లోనవుతున్నారు. స్కూల్ కౌన్సెలింగ్ సెంటర్లకు వచ్చే వారి సంఖ్య పెరగడం అనేది ఒకవైపు అవగాహన పెరగడాన్ని సూచిస్తుండగా, మరోవైపు సామాజిక పోకడల వల్ల వారు ఎదుర్కొంటున్న సున్నితమైన భావోద్వేగ స్థితిని తెలియజేస్తోంది.

18-25 వయస్సు అనేది ఒక యువతి జీవితంలో అత్యంత కీలకమైన 'పరివర్తనా దశ'. చదువు పూర్తి చేసి కెరీర్‌లోకి అడుగుపెట్టే క్రమంలో ఎదురయ్యే అనిశ్చితి వారిలో తీవ్రమైన ఆందోళనను కలిగిస్తోంది. లక్షలాది మందితో పోటీ పడుతూ తనకంటూ ఒక గుర్తింపు తెచ్చుకోవాలనే తపన, మరోవైపు కుటుంబం నుండి వచ్చే ఆర్థిక లేదా సామాజిక అంచనాలు వారిని ఊపిరి సలపనివ్వడం లేదు. ఈ దశలో తమ వ్యక్తిగత ఇష్టాలకు, సమాజం నిర్దేశించిన విజయ సూత్రాలకు మధ్య సమతుల్యత దెబ్బతిన్నప్పుడు, అది ఆందోళన, కుంగుబాటు వంటి తీవ్రమైన మానసిక సమస్యలకు దారితీస్తోంది. ముఖ్యంగా "జీవితంలో సెటిల్ అవ్వాలి" అనే నిరంతర ఒత్తిడి వారి సృజనాత్మకతను చంపేసి, గందరగోళంలోకి నెట్టేస్తోంది.

మరోవైపు, ఈ వయస్సులో భావోద్వేగ పరిమితులు , సంబంధాల నిర్వహణ అనేది ఒక సవాలుగా మారింది. డిజిటల్ యుగంలో సోషల్ మీడియా ప్రభావం వల్ల తలెత్తే పోలికలు, ప్రేమ సంబంధాల్లో వచ్చే విభేదాలు లేదా బ్రేకప్స్ వారిని మానసిక కృంగుబాటుకు గురిచేస్తున్నాయి. ఎవరితో ఎంతవరకు ఉండాలి, ఎవరికి 'నో' చెప్పాలి అనే విషయంలో సరైన మార్గదర్శకత్వం లేకపోవడంతో వారు భావోద్వేగ దోపిడీకి గురవుతున్నారు. కీలకమైన నిర్ణయాలు తీసుకోవాల్సిన సమయంలో సరైన కౌన్సెలింగ్ లేదా ఆత్మీయుల మద్దతు లభించకపోవడం వల్ల, వారు ఒంటరిగా నిర్ణయాలు తీసుకోలేక, ఒక రకమైన అభద్రతా భావంలో బతుకుతున్నారు. ఇది వారి ఆత్మవిశ్వాసాన్ని దెబ్బతీసి, భవిష్యత్తు పట్ల నిరాశను పెంచుతోంది.

అత్యంత ఆందోళనకరమైన విషయం ఏమిటంటే, 26 నుంచి 49 ఏళ్ల మధ్య ఉన్న మధ్యవయస్కులైన మహిళలు 'అత్యధిక మానసిక భారాన్ని' మోస్తున్నారు. అటు ఉద్యోగం, ఇటు కుటుంబం, ఆర్థిక బాధ్యతలు, పెరిగిన సామాజిక అంచనాల మధ్య వీరు తీవ్రమైన భావోద్వేగ అలసటకు గురవుతున్నారు.

50సంవత్సరాల పైబడిన మహిళలు కూడా మానసిక సమస్యల నుంచి బయటపడలేకపోతున్నారు. పిల్లలు తమ తమ జీవితాల్లో బిజీ కావడం, కుటుంబ నిర్మాణంలో మార్పులు రావడం వల్ల వారు ఒంటరితనాన్ని ఎక్కువగా అనుభవిస్తున్నారు. ఈ వయస్సులో భావోద్వేగ మద్దతు చాలా ముఖ్యమైనది. కానీ చాలా సందర్భాల్లో అది అందుబాటులో లేకపోవడం వల్ల వారు మానసికంగా కుంగిపోతున్నారు.

నగరానికో రకం ఒత్తిడి

నివేదిక ప్రకారం, ఒంటరితనం అనేది కేవలం ఖాళీగా ఉండేవారికి మాత్రమే కాదు, బిజీగా ఉండే ఉద్యోగినుల్లో కూడా తీవ్రంగా ఉంది. బయటకు నవ్వుతూ కనిపించినా, లోలోపల ఒక రకమైన శూన్యతను వారు అనుభవిస్తున్నారు. దీనివల్ల వారు తమ ఆత్మీయులతో కూడా మనసు విప్పి మాట్లాడలేకపోతున్నారు.

నేటి ఆధునిక జీవనశైలిలో పట్టణ మహిళలు ఎదుర్కొంటున్న ప్రధాన సమస్య ఒంటరితనం ఉద్యోగ బాధ్యతలు, ఇంటి పనులు, సామాజిక అంచనాల మధ్య నలిగిపోతూ, చుట్టూ మనుషులున్నా మనసు విప్పి మాట్లాడే తోడు లేక చాలా మంది 'ఎమోషనల్ బర్న్ అవుట్'కు గురవుతున్నారు. ముఖ్యంగా సాఫ్ట్‌వేర్ వంటి రంగాల్లో నిరంతర పని ఒత్తిడి, డెడ్‌లైన్లు, ఆర్థిక ఆందోళనలు వారి మానసిక ప్రశాంతతను హరిస్తున్నాయి. దీనికి తోడు కుటుంబ సభ్యులతో పెరిగిన దూరం లేదా సంబంధాల్లో తలెత్తే ఘర్షణలు వారిని మానసిక కుంగుబాటులోకి నెట్టివేస్తున్నాయి.

ఇటీవల హైదరాబాద్‌లో ఒక సాఫ్ట్‌వేర్ ఉద్యోగిని తన పిల్లలతో సహా రైల్వే ట్రాక్ మీద ఆత్మహత్య చేసుకున్న ఘటన ఈ తీవ్రతకు అద్దం పడుతోంది. పైకి విజయవంతమైన వృత్తి జీవితం కనిపిస్తున్నా, లోలోపల పెనవేసుకున్న ఒత్తిడి, బయటపడలేని వేదన ఎంత భయంకరంగా ఉంటాయో ఈ ఉదాహరణ స్పష్టం చేస్తోంది. ఒక విద్యావంతురాలైన మహిళ అంతటి కఠిన నిర్ణయం తీసుకుందంటే, ఆమె చుట్టూ ఉన్న సామాజిక వ్యవస్థ ఆమె మానసిక వేదనను గుర్తించడంలో లేదా అండగా నిలవడంలో ఎంతగా విఫలమైందో అర్థం చేసుకోవచ్చు. ఇది కేవలం ఒక వ్యక్తిగత వైఫల్యం కాదు, వ్యవస్థాగత లోపం.

ఇక నగరాల వారీగా చూస్తే, ఢిల్లీలో పని చేసే మహిళల్లో ఒంటరితనం ఒక ప్రధాన సమస్యగా ఉంది. పోటీతత్వం ఎక్కువగా ఉండే ఈ నగరంలో తమకంటూ ఒక గుర్తింపును సంపాదించుకునే క్రమంలో మహిళలు తీవ్రమైన ఒంటరితనానికి లోనవుతున్నారు. ఇది వారి వృత్తిపరమైన జీవితంపై కూడా ప్రతికూల ప్రభావం చూపుతోంది.

ముంబై వంటి వేగవంతమైన నగరంలో కుటుంబ కలహాలు, వైవాహిక జీవితంలోని ఒత్తిళ్లు ప్రధాన సమస్యలుగా ఉన్నాయి. అయితే, ముంబై మహిళలు సహాయం కోరడానికి ముందుకు రావడంలో మిగిలిన నగరాల కంటే కొంత సానుకూలతను ప్రదర్శిస్తున్నారు, ఇది ఒక శుభపరిణామం.

సాంకేతిక హబ్ అయిన బెంగళూరులో పరిస్థితి భిన్నంగా ఉంది. ఇక్కడ మహిళలు పని ఒత్తిడి, ఆర్థిక ఇబ్బందులు, నిరంతరం పరుగు తీయాల్సి రావడం వల్ల కలిగే మానసిక అలసట గురించి ఫిర్యాదు చేస్తున్నారు. ఐటీ రంగంలోని వేగవంతమైన మార్పులు వీరిని నిరంతరం ఆందోళనలో ఉంచుతున్నాయి.

కోల్‌కతాలో విద్యాపరమైన ఒత్తిళ్లు, కుటుంబ అంచనాలు యువతుల మానసిక స్థితిని దెబ్బతీస్తున్నాయి. సంప్రదాయాలు, ఆధునికత మధ్య సమతుల్యత సాధించే క్రమంలో వారు ఒంటరితనానికి గురవుతున్నారు. ఇలా ప్రతి నగరం తనదైన సామాజిక, ఆర్థిక కారణాలతో మహిళల మనసుపై ప్రభావం చూపుతోంది.

సామాజిక అవరోధాలు

మానసిక సమస్యల పట్ల సమాజంలో ఉన్న చులకన భావం ఇప్పటికీ మహిళలను వెనక్కి లాగుతోంది. సమస్య ఉందని తెలిసినా, ఇతరులు ఏమనుకుంటారో అన్న భయంతో చాలా మంది చికిత్సకు దూరంగా ఉంటున్నారు. ఇది సమస్యను మరింత జటిలం చేసి, దీర్ఘకాలిక అనారోగ్యాలకు దారి తీస్తోంది.

నీర్జా బిర్లా అభిప్రాయం ప్రకారం, మహిళల మానసిక ఆరోగ్యం కేవలం వారి వ్యక్తిగత విషయం కాదు. వారు పనిచేసే ఆఫీసులు, ఉండే ఇళ్లు, సమాజం ఒక ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణాన్ని కల్పించాల్సిన అవసరం ఉంది. మహిళలు భయం లేకుండా తమ సమస్యలను చెప్పుకునే వేదికలు కావాలి.

ఈ సమస్యను అధిగమించడానికి పాఠశాల స్థాయి నుంచే మానసిక ఆరోగ్యంపై అవగాహన కల్పించాలని ఎంపవర్ సూచిస్తోంది. అలాగే పని ప్రదేశాల్లో 'వెల్బీయింగ్ పాలసీలు' అమలు చేయడం ద్వారా మహిళా ఉద్యోగులకు భరోసా ఇవ్వవచ్చు. కౌన్సెలింగ్ సేవలు సామాన్యులకు కూడా అందుబాటులోకి రావాలి.

కేవలం మానసిక వైద్యులు మాత్రమే కాకుండా టీచర్లు, మేనేజర్లు, ఫ్రంట్‌లైన్ వర్కర్లకు కూడా ప్రాథమిక మానసిక ఆరోగ్య శిక్షణ ఇవ్వాలి. దీనివల్ల ఎవరైనా ఇబ్బందుల్లో ఉన్నప్పుడు వెంటనే గుర్తించి వారికి అండగా నిలిచే అవకాశం ఉంటుంది. 24/7 హెల్ప్‌లైన్ల విస్తృతి కూడా చాలా అవసరం.

ఇంతటి విపత్కర పరిస్థితులు ఉన్నప్పటికీ, మన సమాజంలో మానసిక సమస్యల పట్ల ఉన్న ముద్ర ఇంకా పూర్తిగా తొలగిపోలేదు. మానసిక వైద్యుడిని కలవడం లేదా కౌన్సెలింగ్ తీసుకోవడం ఇప్పటికీ ఒక సామాజిక అవమానంగా భావించబడుతోంది. ఈ సంకోచం వల్లే మహిళలు సరైన సమయంలో సహాయం పొందలేక సమస్యను పెంచుకుంటున్నారు. ఎంపవర్ నివేదిక సూచిస్తున్నట్లుగా, పని ప్రదేశాల్లో, కుటుంబాల్లో మానసిక ఆరోగ్యంపై బహిరంగ చర్చలు జరగాలి. అప్పుడే ఇలాంటి విషాదాలను అడ్డుకుని, మహిళలకు భరోసానిచ్చే ఆరోగ్యకరమైన వాతావరణాన్ని నిర్మించగలం.

మహిళలు తమ ఆరోగ్యాన్ని ప్రాధాన్యతగా తీసుకోవాలి. కుటుంబ బాధ్యతల మధ్య తమను తాము మర్చిపోకూడదు. "ఎంపవరింగ్ మైండ్స్ 2026" సదస్సులో నిపుణులు చెప్పినట్లుగా, మహిళల మానసిక ఆరోగ్యం బాగున్నప్పుడే సమాజం ఆరోగ్యంగా ఉంటుంది.

భారతదేశం ఒక అభివృద్ధి చెందిన దేశంగా ఎదగాలంటే, మహిళల మానసిక ఆరోగ్యంపై పెట్టుబడి పెట్టడం అనివార్యం. ఈ దిశగా ప్రభుత్వాలు, స్వచ్ఛంద సంస్థలు, పౌర సమాజం కలిసికట్టుగా అడుగులు వేయాల్సిన సమయం ఆసన్నమైంది. మనసు బాగుంటేనే మనిషి బాగుంటాడు.