ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ - లక్ష్యాలు, బాధ్యతలు

ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ సమావేశాలు ఈసారి కేవలం వార్షిక లెక్కల ప్రదర్శనకే పరిమితం కాలేదు. “స్వర్ణాంధ్ర విజన్ 2047” అనే దీర్ఘకాలిక అభివృద్ధి దిశను రాజకీయ, ఆర్థిక చర్చల కేంద్రబిందువుగా నిలిపాయి. భారత స్వాతంత్ర్య శతాబ్దిని దృష్టిలో ఉంచుకొని రాష్ట్రాన్ని బహుళ లక్షల కోట్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా, అధిక వ్యక్తిగత ఆదాయం కలిగిన సమాజంగా తీర్చిదిద్దాలన్న లక్ష్యంతో ప్రభుత్వం ముందుకు తెచ్చిన ఈ విజన్ ఆకాంక్షలతో నిండి ఉంది. అయితే ఆకాంక్షల అస్తమానం ఎంత ఎత్తుకెళ్లినా, ఆ లక్ష్యాలకు దారితీసే బడ్జెట్ అంకెలు, ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, అమలు సామర్థ్యం ఎంత బలంగా ఉన్నాయన్నదే అసలు ప్రశ్న.

విజన్ పత్రం ఒక దిశను సూచిస్తుంది. అది సంకల్పాన్ని, ఆశయాన్ని ప్రకటిస్తుంది. కానీ బడ్జెట్ అమలు సాధనం. మాటల్లో కాదు, కేటాయింపుల్లో ప్రభుత్వ ప్రాధాన్యతలు బయటపడతాయి. నినాదాల్లో కాదు, ఆదాయం–వ్యయం సమతౌల్యంలో ఆర్థిక బాధ్యత కనిపిస్తుంది. కాబట్టి విజన్ 2047 విజయాన్ని అంచనా వేయాలంటే, ప్రస్తుత బడ్జెట్ నిర్మాణం దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలకు ఎలా అనుసంధానమైందో పరిశీలించాల్సిందే.

ప్రభుత్వం ప్రతిపాదిస్తున్న లక్ష్యం ప్రకారం 2047 నాటికి ఆంధ్రప్రదేశ్‌ను బహుళ ట్రిలియన్ డాలర్ల ఆర్థిక వ్యవస్థగా తీర్చిదిద్దాలి. వ్యక్తిగత ఆదాయాన్ని గణనీయంగా పెంచాలి. పారిశ్రామిక కారిడార్లు, పోర్ట్ ఆధారిత అభివృద్ధి, ఐటీ మరియు ఎలక్ట్రానిక్స్ హబ్‌లు, పునరుత్పాదక శక్తి విస్తరణ, వ్యవసాయ ఆధునీకరణ వంటి అంశాలు ఈ విజన్‌లో ప్రధానంగా ప్రస్తావించబడ్డాయి. సంక్షేమాన్ని కొనసాగిస్తూ వృద్ధిని వేగవంతం చేయాలన్న ద్వంద్వ వ్యూహం కనిపిస్తుంది.

అయితే ఇక్కడే ఆర్థిక వాస్తవికత ప్రశ్నగా మారుతుంది. గత కొన్ని సంవత్సరాల్లో రాష్ట్రం పెరిగిన అప్పులు, రెవెన్యూ లోటు వంటి సమస్యలను ఎదుర్కొంది. ఇలాంటి నేపథ్యంలో భారీ సంక్షేమ వ్యయాలు, మౌలిక వసతుల పెట్టుబడులు రెండింటినీ సమన్వయం చేయడం సవాల్. ఆదాయ వృద్ధి అంచనాలు ఎంతవరకు వాస్తవికం? అప్పు భారం నియంత్రణలో ఉందా? మధ్యకాలిక ఆర్థిక ప్రణాళిక స్పష్టంగా ఉందా? ఇవి కేవలం ప్రతిపక్ష విమర్శలు మాత్రమే కాదు, ప్రజాస్వామ్య ఆర్థిక వ్యవస్థలో తప్పనిసరి ప్రశ్నలు.

విజన్ 2047 నిజంగా రాష్ట్రాన్ని అధిక ఆదాయం కలిగిన సమాజంగా మార్చాలంటే, వినియోగ ఆధారిత ఖర్చుల కంటే ఉత్పాదకతను పెంచే పెట్టుబడులకు ప్రాధాన్యం ఇవ్వాలి. రహదారులు, పోర్టులు, రైలు అనుసంధానం, డిజిటల్ మౌలిక వసతులు, నీటి పారుదల ప్రాజెక్టులు వంటి రంగాల్లో స్థిరమైన పెట్టుబడులు అవసరం. మౌలిక వసతులు అభివృద్ధి చెందితేనే పరిశ్రమలు వస్తాయి; పరిశ్రమలు వస్తేనే ఉద్యోగాలు పెరుగుతాయి.

రాష్ట్ర విభజన తర్వాత ఆంధ్రప్రదేశ్ కొత్త ఆర్థిక కేంద్రాలను నిర్మించుకోవాల్సిన పరిస్థితి ఏర్పడింది. రాజధాని నిర్మాణం, ప్రాంతీయ సమతౌల్యం, పెట్టుబడుల ఆకర్షణ వంటి అంశాలు ఇంకా పూర్తి స్థాయిలో స్థిరపడలేదు. బడ్జెట్‌లో ప్రకటించిన పారిశ్రామిక పార్కులు, ఎలక్ట్రానిక్స్ క్లస్టర్లు, పోర్ట్ విస్తరణలు అమలులో వేగం సాధిస్తేనే విజన్ 2047 విశ్వసనీయత పెరుగుతుంది. కేవలం ప్రకటనలతో పరిశ్రమలు రావు; భూమి లభ్యత, విద్యుత్ సరఫరా, అనుమతుల వేగం, విధాన స్థిరత్వం వంటి అంశాలు కీలకం.

మానవ వనరుల అభివృద్ధి మరో ప్రధాన అంశం. యువ జనాభా రాష్ట్రానికి ఒక శక్తి. అయితే విద్యా వ్యవస్థ నైపుణ్యాలను అందించకపోతే అది అవకాశంగా మారదు. స్కిల్ డెవలప్‌మెంట్, వృత్తి విద్య, పరిశోధన మరియు ఆవిష్కరణ కేంద్రాలపై బడ్జెట్‌లో స్పష్టమైన దృష్టి అవసరం. ఐటీ, ఫార్మా, తయారీ రంగాల్లో పోటీ చేయాలంటే నైపుణ్యం కలిగిన శ్రామిక వర్గం తప్పనిసరి.

వ్యవసాయం రాష్ట్ర ఆర్థికానికి వెన్నెముకగా కొనసాగుతోంది. రైతు ఆదాయం పెరగకపోతే సమగ్ర వృద్ధి సాధ్యం కాదు. పంటల విభిన్నీకరణ, నిల్వ సదుపాయాలు, ప్రాసెసింగ్ యూనిట్లు, ఎగుమతి మౌలిక వసతులు వంటి రంగాల్లో పెట్టుబడులు పెరగాలి. విజన్ 2047 పట్టణాలకే పరిమితం కాకుండా గ్రామీణాభివృద్ధిని సమానంగా ప్రతిబింబించాలి.

పునరుత్పాదక శక్తి రంగంలో ఆంధ్రప్రదేశ్‌కు ఉన్న అవకాశాలు విశేషం. సౌర, వాయు విద్యుత్ ఉత్పత్తి ద్వారా పెట్టుబడులను ఆకర్షించవచ్చు. అయితే విద్యుత్ కొనుగోలు ఒప్పందాలు, గ్రిడ్ సామర్థ్యం, నిల్వ సాంకేతికత వంటి అంశాలు స్పష్టతతో ముందుకు వెళ్లాలి. శక్తి రంగ స్థిరత్వం లేకుండా పారిశ్రామిక వృద్ధి సాధ్యం కాదు.

పాలన సంస్కరణలు విజన్ అమలులో కీలకం. పారదర్శకత, డిజిటలైజేషన్, సమయపాలన, బాధ్యతాయుత పరిపాలన లేకుండా దీర్ఘకాలిక లక్ష్యాలు నిలబడవు. అనుమతుల ప్రక్రియ సులభతరం కావాలి. పెట్టుబడిదారులకు విధాన స్థిరత్వం ఉండాలి. ప్రభుత్వ మార్పులతో విధాన మార్పులు జరిగితే, 20 ఏళ్ల విజన్ కేవలం రాజకీయ నినాదంగా మిగిలిపోతుంది.

పట్టణీకరణ వేగంగా జరుగుతున్న నేపథ్యంలో సుస్థిర పట్టణ ప్రణాళిక అవసరం. గృహ నిర్మాణం, రవాణా, నీటి సరఫరా, వ్యర్థ నిర్వహణ వంటి రంగాల్లో సమగ్ర వ్యూహం ఉండాలి. లేకపోతే అభివృద్ధి అసమానతలను పెంచే ప్రమాదం ఉంది.

ప్రతిపక్షాల విమర్శలు కూడా ప్రజాస్వామ్య ఆరోగ్యానికి అవసరం. లక్ష్యాల సాధ్యత, అప్పు స్థాయి, రెవెన్యూ వృద్ధి అంచనాలపై ప్రశ్నలు లేవనెత్తడం సహజం. అయితే చర్చ డేటా ఆధారంగా సాగాలి. విజన్ 2047 రాజకీయ వాదోపవాదాలకు అతీతంగా, రాష్ట్ర సమగ్ర ప్రయోజనాల దిశగా ముందుకు సాగాలి.

దీర్ఘకాలిక విజన్‌కు మధ్యంతర లక్ష్యాలు అవసరం. ఐదేళ్ల మైలురాళ్లు స్పష్టంగా నిర్దేశించాలి. ఉద్యోగాల సృష్టి, పారిశ్రామిక ఉత్పత్తి, వ్యక్తిగత ఆదాయం పెరుగుదల వంటి సూచికలతో పురోగతిని కొలవాలి. ప్రజలకు పారదర్శక నివేదికలు ఇవ్వాలి.

సారాంశంగా, ఆంధ్రప్రదేశ్ బడ్జెట్ సమావేశాలు ఒక దిశను సూచించాయి. విజన్ 2047 రాష్ట్రానికి ధైర్యవంతమైన లక్ష్యాన్ని నిర్దేశించింది. అయితే ఆ లక్ష్యం సాధ్యమవుతుందా అనే ప్రశ్నకు సమాధానం బడ్జెట్ అమలులోనే దాగి ఉంది. ఆకాంక్షలు గొప్పవి. కానీ ఆర్థిక క్రమశిక్షణ, పరిపాలనా సామర్థ్యం, సమగ్ర అభివృద్ధి దృక్పథం కలిసివస్తేనే “స్వర్ణాంధ్ర” ఒక చారిత్రక విజయంగా నిలుస్తుంది. లేకపోతే అది ప్రతి సంవత్సరం పునరావృతమయ్యే వాగ్దానంగా మిగిలిపోతుంది.