అమెరికా-ఇరాన్ శాంతి చర్చలు విఫలం
పశ్చిమాసియాలో గత కొంతకాలంగా కొనసాగుతున్న ఉద్రిక్తతలకు స్వస్తి పలికేందుకు పాకిస్థాన్ వేదికగా జరిగిన చారిత్రాత్మక శాంతి చర్చలు ఎటువంటి ఒప్పందం లేకుండానే ముగిశాయి. అమెరికా, ఇరాన్ ప్రతినిధుల మధ్య సుమారు 21 గంటల పాటు సుదీర్ఘ చర్చలు జరిగినప్పటికీ, కీలక అంశాలపై ఏకాభిప్రాయం కుదరకపోవడంతో ఇరు దేశాల ప్రతినిధులు ఆదివారం ఇస్లామాబాద్ను వీడారు. 1979 ఇస్లామిక్ విప్లవం తర్వాత ఇరు దేశాల మధ్య జరిగిన అత్యున్నత స్థాయి ప్రత్యక్ష చర్చలు ఇవే కావడం గమనార్హం.
అణు కార్యక్రమమే ప్రధాన అడ్డంకి
అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు జేడీ వాన్స్ నేతృత్వంలోని బృందం చర్చల విఫలానికి ఇరాన్ మొండివైఖరే కారణమని ఆరోపించింది. ముఖ్యంగా ఇరాన్ తన అణు కార్యక్రమాన్ని వదులుకోవడానికి నిరాకరించడం ప్రధాన అడ్డంకిగా మారిందని పేర్కొన్నారు. "ఇరాన్ అణ్వాయుధాలను కలిగి ఉండకూడదనేది అధ్యక్షుడు ట్రంప్ ప్రధాన లక్ష్యం. కానీ వారు అందుకు సిద్ధంగా లేరు" అని ఆయన స్పష్టం చేశారు. తమ ప్రతిపాదనలను ఇరాన్ అంగీకరించకపోవడం ఇరాన్కే తీరని నష్టమని ఆయన వ్యాఖ్యానించారు.
అమెరికావన్నీ మితిమీరిన కోర్కెలే: ఇరాన్
మరోవైపు అమెరికా చేస్తున్న మితిమీరిన, చట్టవిరుద్ధమైన డిమాండ్ల వల్లే చర్చలు కొలిక్కి రాలేదని ఇరాన్ విదేశాంగ శాఖ ప్రతినిధి ఇస్మాయిల్ బాఘేయి ఆరోపించారు. తమ దేశ సార్వభౌమత్వాన్ని, హక్కులను కాలరాసేలా అమెరికా నిబంధనలు ఉన్నాయని ఆయన మండిపడ్డారు. అయినప్పటికీ దౌత్యానికి ముగింపు ఉండదని పేర్కొంటూ భవిష్యత్తులో చర్చలకు ద్వారం తెరిచే ఉంచారు. ఇరాన్ పార్లమెంటు స్పీకర్ మహమ్మద్ బాఘేర్ గాలిబాఫ్ స్పందిస్తూ.. గత చేదు అనుభవాల దృష్ట్యా అమెరికాను నమ్మలేమని, వారు మా విశ్వాసాన్ని పొందడంలో విఫలమయ్యారని ఎద్దేవా చేశారు.
చర్చల అజెండాలో 10 ప్రధానాంశాలు
ఈ చర్చల సందర్భంగా ఇరాన్ 10 పాయింట్ల ప్రణాళికను ముందుంచింది. పశ్చిమాసియా నుంచి అమెరికా దళాల ఉపసంహరణ, ఇరాన్పై ఆంక్షల తొలగింపు, యుద్ధ నష్టపరిహారం చెల్లింపు, హార్ముజ్ జలసంధిపై తమకు నియంత్రణ కల్పించడం వంటివి ఇందులో ఉన్నాయి. అయితే ఈ కీలక అంశాల్లో 2-3 విషయాలపై ఇరుపక్షాల మధ్య తీవ్ర విభేదాలు తలెత్తడంతో చర్చలు ప్రతిష్టంభనలోకి వెళ్లాయి.
హార్ముజ్ జలసంధిపై సందిగ్ధత
చర్చలు విఫలం కావడంతో ప్రపంచ ఇంధన మార్కెట్లను శాసించే హార్ముజ్ జలసంధి పునఃప్రారంభంపై నీలినీడలు కమ్ముకున్నాయి. ఫిబ్రవరి 28న అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దాడుల తర్వాత ఈ జలసంధి మూతపడటంతో అంతర్జాతీయంగా చమురు సంక్షోభం తలెత్తింది. తాజా వైఫల్యంతో ఈ మూసివేత మరికొంత కాలం కొనసాగే ప్రమాదం ఉందని విశ్లేషకులు ఆందోళన చెందుతున్నారు.
మధ్యవర్తిగా పాక్ కీలక పాత్ర
ఈ క్లిష్ట సమయంలో అగ్రరాజ్యాన్ని, ఇరాన్ను ఒకే టేబుల్ మీదికి తీసుకురావడంలో పాకిస్థాన్ ప్రధాని షెహబాజ్ షరీఫ్, ఆర్మీ చీఫ్ ఆసిమ్ మునీర్ కీలక పాత్ర పోషించారు. పాక్ విదేశాంగ మంత్రి ఇషాక్ దార్ ఇరు పక్షాల మధ్య సుమారు 24 గంటల పాటు రాయబారం నడిపారు. చర్చలు విఫలమైనప్పటికీ, పాక్ అందించిన ఆతిథ్యాన్ని, మధ్యవర్తిత్వ ప్రయత్నాలను అమెరికా, ఇరాన్ ప్రతినిధులు ప్రశంసించడం విశేషం.
ట్రంప్ పర్యవేక్షణలో చర్చల పర్వం
అమెరికా ప్రతినిధి బృందంలో జేడీ వాన్స్తో పాటు ట్రంప్ అల్లుడు జారెడ్ కుష్నర్ కూడా ఉన్నారు. చర్చల ఆసాంతం అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ వాషింగ్టన్ నుంచి ఎప్పటికప్పుడు సమీక్షిస్తూ దిశానిర్దేశం చేశారు. ఇది అమెరికాకు చివరి, ఉత్తమ ప్రతిపాదన అని, దీనిని ఇరాన్ ఆలోచించుకోవాలని వాన్స్ హెచ్చరిక స్వరంతో విమానాశ్రయం నుంచి బయలుదేరారు.
యథాతథ స్థితిలోనే సరిహద్దులు
ఘనాలోని ఇరాన్ రాయబార కార్యాలయం సోషల్ మీడియా వేదికగా అమెరికాపై తీవ్ర విమర్శలు గుప్పించింది. "అమెరికా ఉపాధ్యక్షుడు సగం ప్రపంచం దాటి వచ్చారు, కానీ ఖాళీ చేతులతో తిరిగి వెళ్తున్నారు. హార్ముజ్ జలసంధి ఇంకా మూసే ఉంది" అంటూ పోస్ట్ చేయడం ఉద్రిక్తతలను మరింత పెంచింది. యుద్ధం ద్వారా సాధించలేనిది చర్చల ద్వారా సాధించాలని అమెరికా చూస్తోందని ఇరాన్ ఎద్దేవా చేసింది.
ప్రస్తుతానికి చర్చలు విఫలమవడంతో పశ్చిమాసియాలో ఎప్పుడు ఏం జరుగుతుందో అన్న ఉత్కంఠ నెలకొంది. ఇరు దేశాలు తమ 'రెడ్ లైన్స్' (గీసిన గీత) దాటే ప్రసక్తే లేదని స్పష్టం చేయడంతో, దౌత్య మార్గం కంటే యుద్ధ మేఘాలే ఎక్కువగా కనిపిస్తున్నాయి.
మున్ముందు దౌత్యం కొనసాగేనా?
చర్చలు కొలిక్కి రాకపోయినప్పటికీ, ఇరు దేశాల ప్రతినిధులు ఒకరికొకరు సందేశాలు, ప్రతిపాదనల పత్రాలను మార్చుకున్నారు. ఇషాక్ దార్ మాట్లాడుతూ.. ప్రాంతీయ స్థిరత్వం కోసం ఇరు పక్షాలు సానుకూల దృక్పథంతో ఉండాలని, పాకిస్థాన్ భవిష్యత్తులోనూ తన వంతు సహకారాన్ని అందిస్తుందని ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. ఏదేమైనా, ఈ 21 గంటల మేధోమథనం పశ్చిమాసియా శాంతి ప్రక్రియలో ఒక అసంపూర్ణ అధ్యాయంగా మిగిలిపోయింది.