అమెరికా-ఇరాన్ ‘అణు’ చర్చల్లో కీలక పురోగతి

ప్రపంచ దేశాలను ఉత్కంఠకు గురిచేస్తున్న అమెరికా-ఇరాన్ అణు వివాద పరిష్కారంలో కీలక పరిణామం చోటుచేసుకుంది. స్విట్జర్లాండ్‌లోని జెనీవా వేదికగా జరిగిన చర్చల్లో.. వివాదాన్ని ఎలా పరిష్కరించాలి అనే ‘విధివిధానాల (మార్గదర్శకాల)’పై ఇరు దేశాల మధ్య ప్రాథమిక అవగాహన కుదిరింది. ఈ చర్చల అనంతరం ఇరాన్ విదేశాంగ మంత్రి అబ్బాస్ ఆరఖ్చీ మాట్లాడుతూ.. అణు ప్రతిష్టంభనను తొలగించే దిశగా ఒక నూతన అధ్యాయం మొదలైందని ఆశాభావం వ్యక్తం చేశారు. అయితే, ఈ ప్రాథమిక అవగాహన అంటే వెంటనే ఒప్పందం కుదిరినట్లు కాదని, ఇంకా చర్చించాల్సిన అంశాలు చాలా ఉన్నాయని ఆయన స్పష్టం చేశారు.

రెండు వారాల్లో ఇరాన్ కీలక ప్రతిపాదనలు

ఈ చర్చల్లో పురోగతిని అమెరికా ఉన్నతాధికారులు సైతం ధ్రువీకరించారు. వచ్చే రెండు వారాల్లో ఇరాన్ మరింత వివరమైన ప్రతిపాదనలతో ముందుకు రానుందని, తద్వారా ఇరు పక్షాల మధ్య ఉన్న వ్యత్యాసాలను తగ్గించే అవకాశం ఉందని వైట్ హౌస్ వర్గాలు వెల్లడించాయి. ఈ కీలక చర్చలకు ఓమన్ మధ్యవర్తిత్వం వహించగా.. అమెరికా తరఫున అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ అల్లుడు జారెడ్ కుష్నర్, ప్రత్యేక దూత స్టీవ్ విట్‌కాఫ్ పాల్గొనడం గమనార్హం. ఓమన్ విదేశాంగ మంత్రి బదర్ అల్-బుసైదీ స్పందిస్తూ, ఇరు దేశాలు ఒక నిర్దిష్ట కార్యాచరణతో ముందుకు సాగుతున్నాయని సామాజిక మాధ్యమాల వేదికగా పేర్కొన్నారు.

తగ్గని మాటల యుద్ధం.. హార్ముజ్ జలసంధిలో ఉద్రిక్తత

ఒకవైపు శాంతి చర్చలు సాగుతున్నా, ఇరు దేశాల అగ్రనేతల మధ్య మాటల యుద్ధం కొనసాగుతూనే ఉంది. ఇరాన్‌లో ‘రెజీమ్ చేంజ్’ (ప్రభుత్వ మార్పు) అవసరమని ట్రంప్ చేసిన వ్యాఖ్యలపై ఇరాన్ సుప్రీం లీడర్ అయతొల్లా అలీ ఖామేనీ తీవ్రంగా స్పందించారు. ప్రపంచంలోనే అత్యంత బలమైన సైన్యమని విర్రవీగే అమెరికా బలగాలకు కూడా కోలుకోలేని విధంగా ‘చెంపదెబ్బ’ కొట్టగలమని ఆయన హెచ్చరించారు. మరోవైపు, చర్చలు జరుగుతున్న సమయంలోనే ప్రపంచ చమురు సరఫరాకు అత్యంత కీలకమైన ‘హార్ముజ్ జలసంధి’లోని కొన్ని భాగాలను ఇరాన్ తాత్కాలికంగా మూసివేసి సైనిక విన్యాసాలు నిర్వహించడం ఉద్రిక్తతకు దారితీసింది. ఇరాన్‌పై దాడి జరిగితే ఈ మార్గాన్ని శాశ్వతంగా మూసివేస్తామని, ఫలితంగా ప్రపంచ చమురు సరఫరాలో ఐదో వంతు నిలిచిపోతుందని టెహ్రాన్ హెచ్చరించింది.

చమురు మార్కెట్లపై చర్చల ప్రభావం

మరోవైపు చర్చలు సఫలమవుతున్నాయన్న వార్తలతో అంతర్జాతీయ చమురు మార్కెట్లు ఊపిరి పీల్చుకున్నాయి. మధ్యప్రాచ్యంలో యుద్ధ మేఘాలు కొంత మేర తొలిగిపోతాయన్న ఆశలతో ఆయిల్ ఫ్యూచర్స్ ధరలు పతనమయ్యాయి. అంతర్జాతీయ ప్రమాణమైన బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర ఒక శాతానికి పైగా పడిపోయింది. అమెరికా ఇప్పటికే ఇరాన్‌పై ఒత్తిడి పెంచడానికి ఆ ప్రాంతంలో నౌకాదళ బలగాలను మోహరించినప్పటికీ, దౌత్యపరమైన చర్చలు సాగడం మదుపర్లలో విశ్వాసాన్ని నింపింది.

అణు అంశాలకే పరిమితం: ఇరాన్

చర్చల పరిధి విషయంలో ఇరు దేశాల మధ్య ఇంకా భిన్నాభిప్రాయాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. అమెరికా తన చర్చల పరిధిని ఇరాన్ క్షిపణి నిల్వల వరకు విస్తరించాలని భావిస్తుండగా, ఇరాన్ మాత్రం అందుకు ససేమిరా అంటోంది. తాము కేవలం అణు అంశాలపై, ఆంక్షల ఎత్తివేతపై మాత్రమే చర్చిస్తామని, క్షిపణి కార్యక్రమంపై రాజీ పడే ప్రసక్తే లేదని ఖామేనీ స్పష్టం చేశారు. 2015లో కుదిరిన ‘జెసిపిఒఏ’ ఒప్పందం నుంచి 2018లో ట్రంప్ వైదొలిగిన తర్వాత ఈ వివాదం మరింత ముదిరింది. గత జూన్‌లో ఇజ్రాయెల్, అమెరికాలు కలిసి ఇరాన్ అణు కేంద్రాలపై బీ-2 బాంబర్లతో దాడులు చేసిన నేపథ్యంలో, ప్రస్తుతం జరుగుతున్న చర్చలు అత్యంత ప్రాధాన్యతను సంతరించుకున్నాయి.

ఒప్పందం కుదరకుంటే తీవ్ర పరిణామాలు: ట్రంప్

అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఈ వ్యవహారంపై స్పందిస్తూ.. ఇరాన్ ఒక ఒప్పందాన్ని కోరుకుంటుందని తాను నమ్ముతున్నట్లు చెప్పారు. ఒకవేళ ఇరాన్ సమంజసంగా వ్యవహరించకపోతే, గతంలో జరిగిన బాంబు దాడుల వంటి ‘తీవ్ర పరిణామాలు’ ఎదుర్కోవాల్సి ఉంటుందని ఆయన పరోక్షంగా హెచ్చరించారు. అటు ఇరాన్ మాత్రం తాము అణువ్యాప్తి నిరోధక ఒప్పందానికి కట్టుబడి ఉన్నామని, తమ కార్యక్రమం కేవలం శాంతియుత అవసరాల కోసమేనని వాదిస్తోంది. వచ్చే రెండు వారాల్లో ఇరాన్ సమర్పించబోయే ప్రతిపాదనలు ఈ దశాబ్దాల కాలపు వివాదానికి ముగింపు పలుకుతాయా లేదా అన్నది వేచి చూడాలి.