అమ్మా… నిన్నే కొలిచెదమమ్మా!

దసరా పండుగ అంటే కేవలం పూజలు, ఉత్సవాలు మాత్రమే కాదు. అది మనలోని చెడును జయించి మంచిని పెంపొందించుకోవడానికి చేసే ఒక ఆధ్యాత్మిక ప్రయాణం. దైవశక్తిని ఆరాధించడం ద్వారా అంతర్గత దుర్గుణాలను నాశనం చేయడమే ఈ పండుగ ముఖ్య ఉద్దేశ్యం. దసరా పండుగను దేశవ్యాప్తంగా వివిధ ప్రాంతాల్లో వివిధ పేర్లతో సంప్రదాయాలతో జరుపుకున్నా దాని వెనుక ఉన్న సందేశం మాత్రం ఒకటే "చెడుపై మంచి సాధించిన జయం." ఈ పండుగ విశిష్టత.

పాపాలను పోగొట్టే శక్తికి ప్రతీక

దసరా అనే పేరు 'దశహర' అనే సంస్కృత పదం నుంచి వచ్చింది. దీనికి "పది పాపాలను పోగొట్టేది" అని అర్థం. 'నవరాత్రులు' అంటే తొమ్మిది రాత్రులు. ఈ తొమ్మిది రోజులు దుర్గాదేవిని ఆరాధించి పదవ రోజున విజయాన్ని సాధించడం వల్ల ఆ రోజును విజయదశమిగా పిలుస్తారు. ఈ పండుగ ఆశ్వయుజ మాసం శుక్ల పక్షం పాడ్యమి నుంచి దశమి వరకు వస్తుంది. ఆధ్యాత్మికంగా తొమ్మిది అనేది పరిపూర్ణత్వానికి సంకేతం. అందుకే ఈ తొమ్మిది రాత్రులు అమ్మవారిని పూజించి పరిపూర్ణమైన దైవత్వాన్ని పొందడానికి ప్రయత్నిస్తారు.

పురాణ గాథలు

దసరా పండుగ వెనుక అనేక పౌరాణిక కథలున్నాయి. అందులో మహిషాసుర వధ ఒకటి. మహిషాసురుడు అనే రాక్షసుడు బ్రహ్మ దేవుడి నుంచి ఏ పురుషుడి చేతిలోనూ మరణం ఉండకూడదని వరం పొందుతాడు. ఈ వర గర్వంతో అతడు దేవతలను, మనుషులను హింసించడం మొదలుపెడతాడు. అతడిని అంతం చేయడానికి బ్రహ్మ, విష్ణు, మహేశ్వరులు తమ శక్తులను ఏకం చేసి, దుర్గాదేవిని సృష్టిస్తారు. దుర్గాదేవి తొమ్మిది రోజులు మహిషాసురుడితో యుద్ధం చేసి పదవ రోజున అతడిని సంహరిస్తుంది. ఈ విజయం కారణంగానే దసరా పండుగను జరుపుకుంటారు.

రాక్షసుల సంహారం

మహిషాసురుడు, రక్తబీజుడు వంటి రాక్షసులు కేవలం పురాణాల్లోని పాత్రలు మాత్రమే కాదు. అవి మనలో ఉన్న లోపాలకు, దుర్గుణాలకు ప్రతీకలు. మహిషాసురుడు జంతు తత్వం, రాజస గుణాలకు ప్రతీక కాగా, రక్తబీజుడు మోహానికి, ధూమ్రాక్షుడు అజ్ఞానానికి సూచికలు. దసరా పండుగ మనల్ని భౌతిక రాక్షసులను కాదు, కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మాత్సర్యం వంటి ఆరు అంతర్గత దుర్గుణాలను జయించాలని గుర్తు చేస్తుంది. ఈ అంతర్గత యుద్ధంలో విజయం సాధిస్తేనే నిజమైన దైవత్వం లభిస్తుంది.

శ్రీరాముడి విజయ యాత్ర

లంకాధిపతి రావణాసురుడిని సంహరించడానికి శ్రీరాముడు దేవిని ఆరాధించి విజయం కోసం ప్రార్థిస్తాడు. విజయదశమి రోజునే శ్రీరాముడు రావణుడిని సంహరించి విజయం సాధించాడు. ఈ రోజు రావణ దహనం చేసి చెడుపై మంచి విజయం సాధించినందుకు ప్రజలు ఉత్సవాలు జరుపుకుంటారు. మహాభారతంలో పాండవులు తమ అజ్ఞాతవాసం ముగిసిన తర్వాత వారు దాచిన తమ ఆయుధాలను జమ్మి చెట్టు నుంచి తిరిగి తీసుకుని కౌరవులపై విజయం సాధించారు. ఈ సందర్భంగా జమ్మి ఆకులను పంచుకోవడం, ఆయుధ పూజ చేయడం ఆనవాయితీగా మారింది.

దశమి ప్రత్యేకత

దసరా పండుగలో చివరి రోజు విజయదశమి. ఇది దుష్టత్వంపై దైవత్వం సాధించిన విజయానికి ప్రతీక. ఆ రోజున అర్జునుడు శమీ వృక్షం నుంచి ఆయుధాలను తీసుకుని కౌరవులను ఓడించాడు.

శమీ వృక్షాన్ని పూజించడం, శమీ పత్రాలను పెద్దలకు ఇవ్వడం ఆనవాయితీ. శ్రీరాముడు రావణుడిని సంహరించిన రోజు ఇదే. అందుకే రామలీల ప్రదర్శనలు, రావణ దహనం జరుగుతాయి.

విజయదశమి కేవలం పండుగ మాత్రమే కాదు. ఇది మనలోని ఆసురీ గుణాలను తొలగించి, దైవీ గుణాలను పెంపొందించుకోవాలని గుర్తు చేస్తుంది. కామం, క్రోధం, లోభం, మోహం, మదం, మత్సర్యం వంటి అరిషడ్వర్గాలను జయించడం ద్వారానే జగన్మాథ కృప లభిస్తుంది. మనం భౌతిక రాక్షసులతో కాదు. అంతర్గత దుర్గుణాలతో యుద్ధం చేసి, శుద్ధ సత్వగుణాన్ని పొందాలి.

మోసూరులో ఉత్సవాలు

భారతదేశంలో అనేక ప్రాంతాల్లో దసరా వేడుకలు ఘనంగా జరుగుతాయి. కర్ణాటక రాష్ట్రంలోని మైసూరులో జరిగే దసరా ఉత్సవాలు ప్రపంచంలోనే ప్రసిద్ధి గాంచాయి. వాటిని చూసేందుకు దేశం నలుమూలల నుంచి పర్యాటకులు తరలివస్తారు. సుమారు 400 సంవత్సరాలకు పైగా ఈ దసరా ఉత్సవాలు నిరంతరాయంగా కొనసాగుతున్నాయి. ప్రత్యేకించి మైసూరు రాజభవనం ఈ ఉత్సవాలకు ప్రధాన కేంద్రం. దసరా సందర్భంగా ఈ మహానగరానికి కొత్త కళ వస్తుంది. పండుగ రోజుల్లో ఈ నగరమంతా విద్యుత్ కాంతులతో వెలిగిపోతుంది.

చరిత్రలో మైసూరు దసరా

మైసూరు దసరా వేడుకల చరిత్ర చాళుక్యుల కాలం నాటిది. మైసూరును పాలించిన వడియార్ వంశస్తులు 1610వ సంవత్సరం నుంచి ఈ దసరా ఉత్సవాలను ప్రారంభించారు. అప్పటి రాజు రాజ వడియార్ శ్రీరంగపట్నంలో ఈ వేడుకలను మొదలుపెట్టారు. ఆ తర్వాత 1617లో రాజధానిని మైసూరుకు మార్చారు. ఆప్పటి నుంచి మైసూరు దసరా ఉత్సవాలు మరింత వైభవంగా జరుగుతున్నాయి. మొదట శ్రీ చాముండేశ్వరి దేవస్థానంలో అమ్మవారికి ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహించి వడియార్ మహారాజులు సింహాసనాన్ని అధిష్ఠించడంతో దసరా వేడుకలు ప్రారంభమవుతాయి. ఈ సింహాసనం కనీసం 185 కిలోల బరువు ఉంటుందని చెబుతారు. దసరా సందర్భంగా దీనిని ప్రత్యేకంగా అలంకరిస్తారు. దీనిపై కూర్చుని మహారాజులు ప్రజల దీవెనలు అందుకుంటారు. పండుగ రోజుల్లో మైసూరు రాజభవనం పూర్తిగా కాంతులతో మెరిసిపోతుంది.

జంబూ సవారి

దసరా ఉత్సవాల్లో జంబూ సవారి అత్యంత ప్రధాన ఘట్టం. ఈ ఊరేగింపులో అలంకరించిన ఏనుగులపై అంబారీ ఉంటుంది. దానిపై శ్రీ చాముండేశ్వరి విగ్రహాన్ని ఉంచి ఊరేగిస్తారు. ఈ అంబారీ బంగారు తాపడంతో ఉంటుంది. ఏనుగుపై ఈ అంబారీని మోసే ఏనుగును 'గజరాజు' అని పిలుస్తారు. ఊరేగింపులో పతాకాలు, డప్పులు, నృత్య బృందాలు, కళాకారులు పాల్గొంటారు. ఈ జంబూ సవారి మైసూరు రాజభవనం నుంచి మొదలవుతుంది. ఈ అంబారీని చూసేందుకు లక్షలాది మంది తరలివస్తారు. మైసూరు దసరా సందర్భంగా పంజరాల పండుగ కూడా జరుగుతుంది. ఈ పండుగలో పంజరాల్లో ఉన్న చిలుకలు, ఇతర పక్షులను వేరే ఊరికి తరలిస్తారు. దసరా ఉత్సవాల సందర్భంగా ప్రత్యేక పూజలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పూజల్లో వడియార్ మహారాజులు, ప్రముఖులు పాల్గొంటారు. మైసూరు రాజభవనంలో ఈ పూజలు జరుగుతాయి.

ధగధగ మెరవనున్న రాజభవనం

దసరా ఉత్సవాల్లో ప్రధాన కేంద్రం మైసూరు రాజభవనం. దసరా సందర్భంగా రాజభవనాన్ని విద్యుత్ కాంతులతో అలంకరిస్తారు. రాత్రి వేళల్లో ఈ భవనం మరింత అందంగా కనిపిస్తుంది. దసరా ఉత్సవాల చివరి రోజు విజయదశమి. ఆ రోజున దుష్టశక్తులను సంహరించి, మంచిని గెలిచి, సత్యధర్మాలు విజయం సాధించాయని గుర్తు చేసుకుంటారు. ఆరోజున మైసూరు రాజభవనంలో ప్రత్యేక పూజలు, సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు నిర్వహిస్తారు. ఈ పండుగ వేళ ప్రత్యేక వంటలు తయారు చేస్తారు. వీటిలో మైసూరు స్పెషల్ పలావు, చికెన్ వంటివి ఉంటాయి. ఈ ఉత్సవాల్లో వివిధ సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు, సంగీత, నృత్య ప్రదర్శనలు, పందిరిపూజ, ప్రత్యేక ప్రదర్శనలు, ఉత్సవాలు నిర్వహిస్తారు. మైసూరు దసరా వేడుకలు కేవలం సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలు మాత్రమే కాదు, ఇవి మైసూరు చరిత్ర, సంప్రదాయం, వైభవాన్ని ప్రతిబింబిస్తాయి. ఈ వేడుకలు మైసూర్ మహారాజుల పాలనలో ప్రారంభమైనప్పటికీ, నేడు ప్రజల భాగస్వామ్యంతో ప్రతి ఏటా ఘనంగా జరుగుతున్నాయి. ఈ దసరా వేడుకలు మైసూరు నగరానికి మాత్రమే కాకుండా భారతదేశానికి కూడా ఒక ప్రత్యేక గుర్తింపును తీసుకొచ్చాయి.

ఆరాధన విధానం

దసరా నవరాత్రులలో ప్రతిరోజు అమ్మవారిని ఒక ప్రత్యేక రూపంలో అలంకరించి పూజిస్తారు. ఈ రూపాలు దుర్గాదేవిలోని వివిధ శక్తులను సూచిస్తాయి.

1వ రోజు శ్రీ బాలా త్రిపుర సుందరి దేవి

అలంకరణ: బాలికా రూపం, జ్ఞానం, శాంతిని ప్రసాదిస్తుంది.

నైవేద్యం - పులిహోర

2వ రోజు శ్రీ గాయత్రీ దేవి

అలంకరణ: పంచముఖాలు, పది చేతులతో, సకల మంత్రాలకు అధిదేవత.

నైవేద్యం - అల్లం గారెలు

3వ రోజు శ్రీ అన్నపూర్ణ దేవి

అలంకరణ: చేతిలో పాత్రతో, ఆకలి బాధలను తొలగిస్తుంది.

నైవేద్యం - పాయసం

4వ రోజు శ్రీ మహాలక్ష్మి దేవి

అలంకరణ: ధనం, ఐశ్వర్యాన్ని ప్రసాదించే రూపం.

నైవేద్యం - లడ్డూలు

5వ రోజు శ్రీ లలితా దేవి

అలంకరణ: త్రిశక్తి స్వరూపిణి, మోక్షాన్ని ప్రసాదిస్తుంది.

నైవేద్యం - దద్దోజనం

6వ రోజు శ్రీ సరస్వతి దేవి

అలంకరణ: జ్ఞాన, విద్యల దేవత.ఆ రోజు మూల నక్షత్రం ఉంటుంది.

నైవేద్యం - పెసరపప్పుతో చేసిన నైవేద్యాలు

7వ రోజు శ్రీ దుర్గా దేవి

అలంకరణ: దుష్ట శక్తులను సంహరించే శక్తివంతమైన రూపం.

నైవేద్యం - చక్కెర పొంగలి

8వ రోజు శ్రీ మహిషాసురమర్దిని దేవి

అలంకరణ: మహిషాసురుడిని సంహరించిన రూపం.

నైవేద్యం - కట్టె పొంగలి

9వ రోజు శ్రీ రాజరాజేశ్వరి దేవి

అలంకరణ: నవరాత్రులలో చివరి రోజున పూజించే రూపం.

నైవేద్యం - కేసరి

శమీ పూజ

విజయదశమి పండగరోజు అందరూ శమీ వృక్షాన్ని పూజిస్తారు. పూజానంతరం పత్రాలను శమీ వృక్షపు ఆకులను పెద్దలకు ఇచ్చి నమస్కరిస్తారు. పెద్దలు వాటిని తీసుకుని పిల్లలను ఆశీర్వదిస్తారు. ఈ శమీ వృక్షపు ఆకులను బంగారంగా కూడా పిలుస్తారు.

‘శమీ శమయతే పాపం

శమీ శత్రు వినాశినీ!

అర్జునస్య ధనుర్ధారీ

రామస్య ప్రియ దర్శిని’

అని చెప్తూ శమీ వృక్షానికి ప్రదక్షిణలు చేసి నమస్కరిస్తారు.

శరన్నవరాత్రులు ఈ నెల సెప్టెంబర్ 22 నుంచి ప్రారంభం అవుతున్నాయి. అక్టోబర్ 2న నవరాత్రులు ముగుస్తాయి. దసరా పండుగ ఆరోజే ఉంటుంది. ఈ సంవత్సరం కొన్ని చోట్ల నవరాత్రులు సెప్టెంబర్ 22 నుంచి అక్టోబర్ 2 వరకు, మరికొన్ని చోట్ల అక్టోబర్ 3 నుంచి అక్టోబర్ 11 వరకు జరుపుకోనున్నారు. తేదీలలో స్వల్ప మార్పులు ఉన్నప్పటికీ, భక్తిశ్రద్ధలు, పండుగ స్ఫూర్తి మాత్రం మారవు. దసరా పండుగ మన సంస్కృతిలో ఒక ప్రత్యేకమైన స్థానాన్ని కలిగి ఉంది. ఇది కేవలం పది రోజుల పండుగ కాదు, మన జీవితాలకు సరికొత్త దిశానిర్దేశం చేసే ఒక ప్రేరణ. ఈ పండుగ మనందరి జీవితాల్లో సుఖ సంతోషాలను, విజయాన్ని నింపాలని ఆశిద్దాం.