అఫ్గాన్ నీటి ఆంక్షలు: కునార్ నదిపై ఆనకట్టలతో పాకిస్తాన్కు కొత్త సవాల్
ఇండస్ వాటర్ ట్రీటీలో కొన్ని భాగాలను భారత్ ఇటీవల సస్పెండ్ చేయడంతో పాకిస్తాన్ ఇప్పుడు మరో పెద్ద సవాల్ ఎదుర్కొంటోంది, ఈసారి అఫ్గానిస్తాన్ నుంచి. తాలిబాన్ ప్రభుత్వం కునార్ నదిపై బహుళ ఆనకట్టల నిర్మాణాన్ని ప్రకటించింది. ఈ చర్య పాకిస్తాన్కు నీటి ప్రవాహాన్ని గణనీయంగా తగ్గించే అవకాశం ఉంది.
అఫ్గాన్ సుప్రీం లీడర్ మౌలవీ హిబతుల్లా అఖుంద్జాదా వాటర్ అండ్ ఎనర్జీ మంత్రిత్వ శాఖకు స్వదేశీ సంస్థలతో ఆనకట్ట నిర్మాణాన్ని వెంటనే ప్రారంభించాలని ఆదేశించారు. కాబూల్, ఇండస్ నదుల్లో కలిసే కునార్ నది పాకిస్తాన్ ఖైబర్ పఖ్తూన్ఖ్వా, పంజాబ్ ప్రాంతాలకు కీలక నీటి మూలం. ఇది లక్షలాది మంది జీవనాధారాన్ని, సాగునీటిని అందిస్తుంది.
రెండు దేశాల మధ్య 2,640 కి.మీ. దూరం ఉన్న డ్యూరండ్ లైన్ వద్ద ఇటీవల ఘోర సంఘర్షణలు జరిగాయి. అక్టోబర్ 11న ఇస్లామాబాద్ కాబూల్, పక్తికా ప్రావిన్స్లో తెహ్రీక్-ఇ-తాలిబాన్ పాకిస్తాన్ (టీటీపీ) వంటి సాయుధ సమూహాలపై దాడులు చేసినట్టు తెలుస్తోంది. ట్యాంకులు, భారీ ఆయుధాలు, ఐఈడీలతో జరిగిన ఈ ఘర్షణల్లో రెండు వైపులా పలువురు హతమార్చారు. సరిహద్దు ఉద్రిక్తతలు మరింత పెరిగాయి.
అఫ్గాన్ నిర్ణయం గతంలో భారత్-అఫ్గాన్ సహకారంపై ఆధారపడింది. హెరాత్లోని సాల్మా డ్యామ్ భారత్ సహాయంతో నిర్మితమైంది. విశ్లేషకులు కాబూల్ తాజా ప్రాజెక్ట్ ప్రాంతీయ వనరులు, మౌలిక సదుపాయాల వ్యూహాల్లో భారత్తో మరింత సమీప బంధాన్ని సూచిస్తుందని అంచనా వేస్తున్నారు. ఇది పాకిస్తాన్ వ్యూహాత్మక ఆందోళనలను మరింత లోతు చేయవచ్చు.
పాకిస్తాన్ ఈ ఆనకట్ట ప్రణాళికలను తీవ్రంగా ఖండించింది. భాగస్వామ్య నీటి వనరులను అడ్డుకోవడం లేదా మళ్లించడం ‘శత్రుత్వ చర్య’గా భావిస్తామని హెచ్చరించింది. ఇస్లామాబాద్ అధికారులు, విశ్లేషకులు అఫ్గాన్తో అధికారిక నీటి ఒప్పందం లేకపోవడాన్ని ఎత్తిచూపుతూ, ఏకపక్ష ప్రాజెక్టులు పాక్ వ్యవసాయం, భూగర్భ జలాలపై హాని కలిగిస్తాయని హెచ్చరిస్తున్నారు.
అదే సమయంలో పాకిస్తాన్ ద్వంద్వ విధానాన్ని అనుసరిస్తోంది, ఒత్తిడితో పాటు దౌత్య సంపర్కం. ఉద్రిక్తతలను తగ్గించి సంభాషణ కొనసాగించేందుకు కాబూల్లో పూర్తి స్థాయి రాయబారిని నియమించనుంది. ఒక వారం పైగా ఘోర సరిహద్దు ఘర్షణల తర్వాత రెండు దేశాలు శాంతి ఒప్పందాన్ని గౌరవిస్తామని ప్రకటించినా, ఈ చర్య సంబంధాలను స్థిరీకరించే ప్రయత్నంగా కనిపిస్తోంది.
ఈ ఏడాది ఏప్రిల్ 22 పహల్గామ్ ఉగ్రదాడి తర్వాత భారత్ ఇండస్ వాటర్ ట్రీటీని కొన్ని నిబంధనల ద్వారా సస్పెండ్ చేసింది. ఇండస్ నది, దాని ఆరు ఉపనదుల భాగస్వామ్యాన్ని నియంత్రించే ఈ ఒప్పందం భాగంగా భారత్ చర్య తీసుకుంది. భారత్, అఫ్గానిస్తాన్ రెండూ కీలక నదీ ప్రవాహాలను పరిమితం చేసే చర్యలు తీసుకుంటుండటంతో పాకిస్తాన్ ద్వంద్వ నీటి సవాల్ ఎదుర్కొంటోంది. పెరుగుతున్న దౌత్య ఒంటరితనం, ప్రాంతీయ రేఖలు మరింత లోతవుతున్న నేపథ్యంలో నీటి భద్రతను కాపాడుకోవాల్సిన బాధ్యత పాకిస్తాన్పై ఉంది.