అప్పుల ఊబిలో పాకిస్థాన్

పాకిస్థాన్ దేశం తీవ్రమైన ఆర్థిక సంక్షోభంలో కూరుకుపోతున్న సంకేతాలు కనిపిస్తున్నాయి. జూన్ 2025 నాటికి పాకిస్థాన్ మొత్తం ప్రభుత్వ అప్పు రికార్డు స్థాయిలో 286.832 బిలియన్ డాలర్లకు (సుమారు 80.6 ట్రిలియన్ పాకిస్థానీ రూపాయలు) పెరిగింది. ఇది గత సంవత్సరంతో పోలిస్తే దాదాపు 13 శాతం పెరిగిందని అధికారిక డేటా వెల్లడించింది. ఇందులో దేశీయ అప్పు 54.5 ట్రిలియన్ పాకిస్థానీ రూపాయలు కాగా, విదేశీ అప్పు 26 ట్రిలియన్ పాకిస్థానీ రూపాయలుగా ఉంది. జూన్ 2024లో 68 శాతంతో పోలిస్తే, జూన్ 2025లో రుణం-జీడీపీ నిష్పత్తి దాదాపు 70 శాతానికి పెరిగింది.

ప్రధాన మంత్రి షెహబాజ్ షరీఫ్ ప్రభుత్వం ఆర్థిక సంస్కరణలను అమలు చేయకుండా, ప్రాథమిక ఆర్థిక విధులను నిర్వహించడానికి అప్పులపై ఆధారపడటాన్ని కొనసాగించడం వల్ల ఈ పరిస్థితి ఏర్పడింది. నెమ్మదిగా ఉన్న జీడీపీ వృద్ధి, అధిక రుణాలు, పెరుగుతున్న ద్రవ్యోల్బణం కలిసి దేశానికి ఒక ఆర్థిక టైమ్ బాంబుగా మారాయని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ఈ అప్పుల సంఖ్య సామాన్య పాకిస్థానీయులకు ఆందోళన కలిగిస్తోంది. సుమారు 242 మిలియన్ల జనాభాతో ప్రతి పౌరుడు ఇప్పుడు సుమారు 1,186 డాలర్లు లేదా 3.33 లక్షల పాకిస్థానీ రూపాయల అప్పుల భారాన్ని మోస్తున్నారు. పాకిస్థాన్ ప్రస్తుత ఆదాయ వనరులు, కేవలం 2 శాతం చుట్టూ తిరుగుతున్న ఆర్థిక వృద్ధిని పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఈ స్థాయి అప్పులు భరించలేనివని ఆర్థికవేత్తలు హెచ్చరిస్తున్నారు.

సైనిక ప్రభావం, నిధుల దుర్వినియోగం

పాకిస్థాన్ సంక్షోభం కేవలం ఆర్థికపరమైనది కాదని, జాతీయ నిర్ణయాలలో సైన్యం ఆధిపత్య ప్రభావంతో ముడిపడి ఉన్న వ్యవస్థాగత, రాజకీయ సమస్య అని నిపుణులు వాదిస్తున్నారు. పౌర ప్రభుత్వం ఉన్నప్పటికీ, ప్రధాన విధాన నిర్ణయాలు, బడ్జెట్ ప్రాధాన్యతలను ఇప్పటికీ సైన్యమే నడిపిస్తోంది. అప్పుగా తీసుకున్న నిధులను మౌలిక సదుపాయాలు, విద్య, ఆరోగ్య సంరక్షణ, ఉద్యోగ కల్పన వైపు మళ్లించడానికి బదులుగా ప్రభుత్వాలు రక్షణ బడ్జెట్‌లకు భారీ మొత్తాలను మళ్లించాయి. అంతర్గత భద్రతా కార్యకలాపాలు, సైనిక కొనుగోళ్లకు బిలియన్ల కొద్దీ నిధులు కేటాయిస్తున్నారు. దీంతో దేశంలో అరకొర నిధులతో అభివృద్ధి ప్రాజెక్టులు నత్తనడకన సాగుతున్నాయి.

దేశంలో కొత్తగా ప్రకటించే అభివృద్ధి కార్యక్రమాల సంఖ్య కంటే సైనిక కార్యకలాపాలు, అంతర్గత అణచివేత ప్రకటనల సంఖ్య పెరగడం, సామాజిక సంక్షేమాన్ని విస్మరించడం వల్ల దేశంలో పేదరికం, అసమానతలు పెరుగుతున్నాయి.

అవినీతి, ఆర్థిక బాధ్యతారాహిత్యం

ఈ సంక్షోభాన్ని మరింత తీవ్రతరం చేస్తున్న అంశాలు పాకిస్థాన్‌లో ప్రబలంగా ఉన్న అవినీతి, సంస్థాగత వ్యవస్థల పతనం. అవినీతి సూచీ 2024లో పాకిస్థాన్ 180 దేశాలలో 135వ స్థానంలో ఉంది. విద్యుత్ రంగంలోని చక్రీయ అప్పు ప్రస్తుతం 2 ట్రిలియన్ ట్రిలియన్ పాకిస్థానీ రూపాయలను అధిగమించింది. ఇది సంవత్సరాల తరబడి పేలవమైన నిర్వహణ, పక్షపాతం, జవాబుదారీతనం లేకపోవడానికి నిదర్శనం. రాజకీయంగా సంబంధాలు ఉన్న సంస్థలు తప్పించుకుంటుంటే, సామాన్య పౌరులు అధిక విద్యుత్ ఛార్జీలు, లోడ్-షెడ్డింగ్‌తో బాధపడుతున్నారు.

పతనం దిశగా పయనం

పాకిస్థాన్ ఆర్థిక స్థితి నేడు ఆర్థిక వైఫల్యానికి ఒక పాఠ్యపుస్తక ఉదాహరణగా మారింది. అధిక అప్పులు, తక్కువ వృద్ధి, అవినీతి, సైనిక ఆధిపత్యంతో కూడిన పాలనా నిర్ణయాలు కలిసి దేశానికి తీవ్రమైన తుఫాను లాంటి పరిస్థితిని సృష్టించాయి.

సంస్కరణలు తప్పనిసరి: తక్షణమే పారదర్శకతతో కూడిన, పౌర నియంత్రణతో కూడిన, దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక సంస్కరణలు చేయకపోతే, దేశం రుణాల చెల్లింపులో వైఫల్యం, అతి ద్రవ్యోల్బణం, దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక స్తబ్దత ప్రమాదంలో పడుతుంది.

ఐఎంఎఫ్ హెచ్చరిక: 2028 నాటికి పాకిస్థాన్ 100 బిలియన్ డాలర్లకు పైగా విదేశీ రుణాలను చెల్లించాల్సి ఉంది. కేవలం 2025 ఆర్థిక సంవత్సరంలోనే 30 బిలియన్ డాలర్లు చెల్లించాలి.

రిజర్వులు తక్కువ: పాకిస్థాన్ విదేశీ నిల్వలు ప్రస్తుతం కేవలం 8-10 బిలియన్ డాలర్ల వద్ద ఉన్నాయి. ఈ పరిస్థితుల్లో ఇంత భారీ రుణాన్ని చెల్లించే సామర్థ్యంపై తీవ్ర సందేహాలు ఉన్నాయి.

పాకిస్థాన్ ఆర్థిక వ్యవస్థ ప్రస్తుతం విదేశీ రుణాలు, బలహీనమైన పాలన, సైన్యం ఆధిపత్యంతో అస్తవ్యస్తంగా మారింది. ప్రతి కొత్త రుణం సమస్య నుంచి బయటపడటానికి ఉపయోగపడకుండా, మరింత అప్పుల ఊబిలోకి నెట్టేస్తోంది.

ఇస్లామాబాద్ ప్రభుత్వం అవినీతిని కట్టడి చేసి, ఆర్థిక క్రమశిక్షణను తిరిగి తీసుకువచ్చి, సైనిక ఆశయాల నుండి దృష్టిని మళ్లించి, నిజమైన జాతీయ అభివృద్ధికి ఖర్చు చేస్తే తప్ప, పాకిస్థాన్ అప్పులు, పేదరికం నుంచి గట్టెక్కే పరిస్థితి కనపడటం లేదని విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.