అనంతరాయునిపల్లిలో బయటపడిన వెలుగోటి అధికారి కొండప్పనాయనిశాసనం

ప్రకాశం జిల్లా కొమరోలు మండలంలోని అనంతరాయునిపల్లి గ్రామం సమీపంలో ప్రాచీన కాలానికి చెందిన ఒక విలువైన శాసనం బయటపడింది. ఈ శాసనం 17వ శతాబ్దానికి చెందినది ఇది వెలుగోటి వంశాధికారి కొండప్పనాయని చేసిన ధార్మిక దానాన్ని వివరిస్తోంది. ఈ రాతి శాసనం గ్రామం బయట భాగంలో కనుగొనబడగా, దీన్ని గుర్తించి వివరాలను అద్దంకి పట్టణానికి చెందిన శ్రీ చంద్రమౌళి గారు (రిటైర్డ్ హెడ్‌మాస్టర్) భారత పురావస్తు సర్వే శాసన విభాగానికి అందించారు.

శాసనం తెలుగు భాషలో, తెలుగు, కన్నడ లిపిలో చెక్కబడింది. ఇది యువనామ సంవత్సరం, ఆషాఢ మాసం, శుక్ల పక్ష ఏకాదశి తేదీగా ఉన్నట్లు రికార్డులో పేర్కొనబడింది. ఈ విధమైన తేదీ లిఖించే పద్ధతి ఆ కాలం దక్షిణ భారత శాసనాల్లో సాధారణంగా కనిపిస్తుంది. శాసనంలో ప్రధాన దాతగా తిరుపతినాయని కుమారుడు కొండప్పనాయని వెలుగోటి వంశాధికారిగా పేర్కొనబడ్డాడు. వెలుగోటి వంశం విజయనగర సామ్రాజ్యానికి అనుబంధంగా ఉన్న స్థానిక పాలక వంశం. వీరు అమరనాయకులుగా రాజుకు సైనిక సేవలందిస్తూ గ్రామాలు పొందినట్లు చారిత్రక ఆధారాలు సూచిస్తున్నాయి.

ఈ శాసనం ప్రకారం, కొండప్పనాయని గనుపులపల్లి గ్రామాన్ని, బొంగరపుటి గ్రామంలోని కొంత భూమిని హనుమంతుడి ఆలయంలో నిత్యపూజా సేవల కోసం బహూకరించాడు.

హనుమంతుడి పట్ల భక్తి, విశ్వాసం, ధర్మబద్ధతను ఈ శాసనం ప్రతిబింబిస్తుంది. నాయకుల కాలంలో దేవాలయాలు భక్తి మాత్రమే కాకుండా సామాజిక, ఆర్థిక కేంద్రాలుగా కూడా ఉన్నాయని ఇది తెలియజేస్తోంది.

శాసనంలో కొండప్పనాయని కొమరవోలిని "అమరనాయకంకర" రూపంలో రంగప్పతిరాజు వద్ద నుండి పొందినట్లు పేర్కొనబడింది.“అమరనాయకంకర” అనే పదం ఆ కాలం సైనిక, భూస్వామ్య వ్యవస్థకు నిదర్శనం. అంటే, రాజులు తమ సైనికాధికారులకు భూములు బహుమతిగా ఇస్తూ వారిని సేవలో ఉంచే విధానం ఆ కాలంలో కొనసాగిందని ఈ శాసనం వెల్లడిస్తోంది.

మత, సాంస్కృతిక ప్రాధాన్యం

హనుమంతుడికి అంకితమైన ఈ దానం ఆ కాలపు నాయకుల భక్తి, ధర్మపరమైన జీవన విధానం ను ప్రతిబింబిస్తుంది. హనుమంతుడిని యోధ వర్గాల్లో శక్తి, విశ్వాసం, రక్షణ కు ప్రతీకగా భావించబడేవారు. దేవాలయాలకు ఇలాంటి దానాలు గ్రామ సమాజంలో సామరస్యాన్ని, ఆర్థిక స్థిరత్వాన్ని తీసుకువచ్చినట్లు చరిత్రకారులు భావిస్తున్నారు.

చారిత్రక ప్రాముఖ్యత

ఈ శాసనం ప్రకాశం జిల్లా చరిత్రలో 17వ శతాబ్దపు రాజకీయ, మత, సాంస్కృతిక పరిణామాలను అర్థం చేసుకునే విలువైన ఆధారంగా నిలుస్తోంది.ఇది వెలుగోటి వంశ ప్రభావం, అమరనాయక వ్యవస్థ కొనసాగింపు, అలాగే ఆంధ్రదేశంలో హనుమాన్ భక్తి వ్యాప్తికి చారిత్రక సాక్ష్యంగా పరిగణించబడుతుంది. భారత పురావస్తు సర్వే ఆధ్వర్యంలో వెలుగులోకి వచ్చిన ఈ శాసనం, ఆంధ్రదేశ చరిత్రలో ఒక విలువైన పేజీని తిరగరాసినట్టే.