అత్యంత కాలుష్య నగరంగా గుర్గావ్

2026 మార్చి నెలలో భారతదేశంలో కాలుష్య పరిస్థితులపై సెంటర్ ఫర్ రీసెర్చ్ ఆన్ ఎనర్జీ అండ్ క్లీన్ ఎయిర్ ( సీఆర్ఈఏ) విడుదల చేసిన నివేదిక ఆధారంగా భారతదేశంలోనే అత్యంత కాలుష్య పూరిత నగరంగా హర్యానాలోని గుర్గావ్ నిలిచింది. ఈ నగరంలో గాలి నాణ్యత అత్యంత ప్రమాదకర స్థాయికి చేరుకుంది. మార్చి నెలలో ఇక్కడ సగటున పీఎమ్ 2.5 గాఢత 116 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్ గా నమోదైంది. ఇది జాతీయ వాయు నాణ్యత ప్రమాణాల కంటే చాలా రెట్లు ఎక్కువ. పారిశ్రామిక ఉద్గారాలు, వాహనాల రద్దీ భౌగోళిక పరిస్థితులు ఈ కాలుష్యానికి ప్రధాన కారణాలుగా నిలుస్తున్నాయి.

టాప్ 10 జాబితాలో హర్యానా ఆధిపత్యం

దేశంలోని పది అత్యంత కాలుష్య నగరాలను పరిశీలిస్తే, అందులో నాలుగు నగరాలు ఒక్క హర్యానా రాష్ట్రం నుంచే ఉండటం ఆందోళన కలిగిస్తోంది. గుర్గావ్‌తో పాటు బహదూర్‌గఢ్, ఫరీదాబాద్, మానేసర్ ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి. హర్యానాలోని 24 నగరాలను పరిశీలించగా, అందులో 9 నగరాలు జాతీయ ప్రమాణాల కంటే ఎక్కువ కాలుష్యాన్ని కలిగి ఉన్నాయి. పారిశ్రామిక కార్యకలాపాలు అధికంగా ఉండటమే దీనికి ప్రధాన కారణంగా తెలుస్తోంది.

ఇతర రాష్ట్రాల కాలుష్య నగరాలు

మార్చి నెల టాప్ 10 కాలుష్య నగరాల జాబితాలో హర్యానా తర్వాత మధ్యప్రదేశ్, ఉత్తరప్రదేశ్ రాష్ట్రాల నుంచి రెండేసి నగరాలు చోటు సంపాదించాయి. మధ్యప్రదేశ్ నుండి సింగ్రౌలి, మండిదీప్, ఉత్తరప్రదేశ్ నుండి ఘజియాబాద్, నోయిడా ఈ జాబితాలో ఉన్నాయి. వీటితో పాటు రాజస్థాన్‌లోని భివాడి, గుజరాత్‌లోని నందేసరి నగరాలు కూడా తీవ్రమైన కాలుష్య సమస్యను ఎదుర్కొంటున్నాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌లో కూడా 21 నగరాలకు గానూ 8 నగరాలు ప్రమాదకర స్థాయిని దాటేశాయి.

వార్షిక నివేదికలో ఘజియాబాద్ ప్రథమం

కేవలం మార్చి నెలకే పరిమితం కాకుండా, మొత్తం 2025-26 ఆర్థిక సంవత్సరానికి సంబంధించిన గణాంకాలను పరిశీలిస్తే, దేశంలోనే అత్యంత కాలుష్య నగరంగా ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని ఘజియాబాద్ నిలిచింది. ఏడాది పొడవునా ఇక్కడ గాలి నాణ్యత కనిష్ట స్థాయిలోనే ఉంది. దేశ రాజధాని ప్రాంతానికి సమీపంలో ఉండటం, భారీ పరిశ్రమలు నిర్మాణ రంగ పనులు ఇక్కడి గాలిని విషతుల్యం చేస్తున్నాయని నివేదిక స్పష్టం చేస్తోంది.

నేషనల్ క్లీన్ ఎయిర్ ప్రోగ్రామ్ అమలు

భారత ప్రభుత్వం ప్రతిష్టాత్మకంగా చేపట్టిన నేషనల్ క్లీన్ ఎయిర్ ప్రోగ్రామ్ ఏడేళ్లు పూర్తి చేసుకున్నా, ఆశించిన ఫలితాలు రావడం లేదు. పీఎమ్10 స్థాయిలను తగ్గించడమే లక్ష్యంగా పెట్టుకున్న ఈ పథకంలో కొన్ని నగరాలు మాత్రమే పురోగతి సాధించాయి. 2017-18 బేస్‌లైన్ ఏడాదితో పోలిస్తే ఉత్తరప్రదేశ్‌లోని 9 నగరాలు 40 శాతానికి పైగా కాలుష్యాన్ని తగ్గించగలిగాయి. మహారాష్ట్ర, పశ్చిమ బెంగాల్, పంజాబ్ వంటి రాష్ట్రాల్లోని కొన్ని నగరాలు కూడా సానుకూల ఫలితాలను చూపాయి.

కాలుష్యాన్ని అరికట్టడంలో ఉత్తరాఖండ్‌లోని డెహ్రాడూన్ అద్భుతమైన ప్రదర్శన కనబరిచింది. 2017-18తో పోలిస్తే ఇక్కడ పీఎమ్10 స్థాయిలు ఏకంగా 75 శాతం తగ్గాయి. దేశ రాజధాని ఢిల్లీలో 17 శాతం మేర కాలుష్యం తగ్గింది.

అయితే, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లోని విశాఖపట్నం పరిస్థితి ఆందోళనకరంగా మారింది. ఇక్కడ కాలుష్య స్థాయిలు 73 శాతం పెరిగాయి. అలాగే ఒడిశాలో 5 నగరాలు, మధ్యప్రదేశ్, ఆంధ్రప్రదేశ్‌లో రెండేసి నగరాల్లో కాలుష్యం భారీగా పెరిగింది.

డబ్ల్యూహెచ్ఓ మార్గదర్శకాల ప్రకారం..

భారతదేశ జాతీయ వాయు నాణ్యత ప్రమాణాల ప్రకారం, గాలిలో ఉండే అతి సూక్ష్మ ధూళి కణాలు పీఎమ్ 2.5 స్థాయి 24 గంటల సగటున 60 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్ లోపు, అలాగే పీఎమ్ 10 స్థాయి 100 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్ లోపు ఉండాలి. వార్షిక సగటును పరిగణనలోకి తీసుకుంటే, ఈ పరిమితులు పీఎమ్ 2.5 కి 40 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్, పీఎమ్10 కి 60 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్ నిర్దేశించబడ్డాయి. ఈ స్థాయిలు దాటితే అది ప్రజల ఆరోగ్యానికి, ముఖ్యంగా శ్వాసకోశ సమస్యలు ఉన్నవారికి హానికరంగా మారుతుంది.

అయితే, ప్రపంచ ఆరోగ్య సంస్థ ప్రమాణాలు భారతీయ ప్రమాణాల కంటే చాలా కఠినంగా ఉన్నాయి. డబ్ల్యూహెచ్ఓ మార్గదర్శకాల ప్రకారం, ఊపిరితిత్తుల్లోకి నేరుగా చొచ్చుకుపోయే పీఎమ్ 2.5 వార్షిక సగటు కేవలం 5 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్ మించకూడదు. గుర్గావ్ వంటి నగరాల్లో నమోదవుతున్న116 మైక్రోగ్రాములు పర్ క్యూబిక్ మీటర్ వంటి స్థాయిలు భారతీయ ప్రమాణాల కంటే దాదాపు రెండింతలు డబ్ల్యూహెచ్ఓ ప్రమాణాల కంటే 20 రెట్లు ఎక్కువగా ఉండటం గమనార్హం.

నిపుణుల హెచ్చరికలు

సీఆర్ఈఏ విశ్లేషకుడు మనోజ్ కుమార్ అభిప్రాయం ప్రకారం, చాలా నగరాలు సవరించిన ఎన్సీఏపీ లక్ష్యాలను చేరుకోవడంలో వెనుకబడి ఉన్నాయి. కొత్తగా కాలుష్య కేంద్రాలుగా మారుతున్న ప్రాంతాలను గుర్తించి, వాటిని కూడా ఈ పథకంలో చేర్చాలని ఆయన సూచించారు. నిధుల వినియోగం శాస్త్రీయ పద్ధతిలో ఉండాలని, ప్రధానంగా కాలుష్య కారక మూలాలను గుర్తించి వాటిపై కఠినమైన చర్యలు తీసుకోవాలని ఆయన హెచ్చరించారు.

ప్రస్తుత నివేదిక ప్రకారం, గాలి నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి ప్రాంతీయ పద్ధతులను అవలంబించడం ఎంతో ముఖ్యం. పరిశ్రమల నుండి వచ్చే ఉద్గారాలపై కఠినమైన నిబంధనలు అమలు చేయాలి. కేవలం ప్రభుత్వ చర్యల వల్లనే కాకుండా, ప్రజల భాగస్వామ్యం కూడా పెరగాలి. పెరుగుతున్న కాలుష్యం ప్రజా ఆరోగ్యంపై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతున్న తరుణంలో, ప్రభుత్వాలు తక్షణమే స్పందించి కాలుష్య నియంత్రణ చర్యలను వేగవంతం చేయాల్సిన అవసరం ఎంతైనా ఉంది.